فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور, مۋزىكاتانۋشى, سازگەر ناۋم شافەر 27 مىڭنان استام كۇيتاباق جيناعان– ناۋم گريگورەۆيچ, ءسىزدىڭ كازگۋ-ءدىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ءتامامداعانىڭىزدى بىلەمىز. سوعان قاراماستان, ءومىر بويى مۋزىكامەن دە اينالىسىپ كەلەسىز…
– مەن ءۇشىن مۋزىكا مەن ادەبيەت ەگىز. جاس كەزىمدە مۋزىكاعا كوبىرەك كوڭىل بولسەم دە, فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. پۋشكيندى, ابايدى, نەمىس جازۋشىسى ليون فەيحتۆانگەردى ءسۇيسىنىپ وقۋمەن بولدىم. ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ, اتاقتى كومپوزيتور ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ ءدارىستەرىن تىڭدادىم. ءاندەر جازدىم. جاستىق كەزدە ءبارىمىز دە سوندايمىز عوي, ولەڭ جازامىز, ءان شىعارامىز دەگەندەي. ءتىپتى, كەيبىر اندەرىم كەزىندە راديولاردا, كونتسەرتتەردە ورىندالىپ تا ءجۇردى. يسااك دۋناەۆسكيدىڭ شىعارماشىلىعىنا وتە-موتە دەن قويدىم. مەن ونىڭ 400 كۇيتاباعىن جينادىم.
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور, مۋزىكاتانۋشى, سازگەر ناۋم شافەر 27 مىڭنان استام كۇيتاباق جيناعان
– ناۋم گريگورەۆيچ, ءسىزدىڭ كازگۋ-ءدىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ءتامامداعانىڭىزدى بىلەمىز. سوعان قاراماستان, ءومىر بويى مۋزىكامەن دە اينالىسىپ كەلەسىز…
– مەن ءۇشىن مۋزىكا مەن ادەبيەت ەگىز. جاس كەزىمدە مۋزىكاعا كوبىرەك كوڭىل بولسەم دە, فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. پۋشكيندى, ابايدى, نەمىس جازۋشىسى ليون فەيحتۆانگەردى ءسۇيسىنىپ وقۋمەن بولدىم. ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ, اتاقتى كومپوزيتور ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ ءدارىستەرىن تىڭدادىم. ءاندەر جازدىم. جاستىق كەزدە ءبارىمىز دە سوندايمىز عوي, ولەڭ جازامىز, ءان شىعارامىز دەگەندەي. ءتىپتى, كەيبىر اندەرىم كەزىندە راديولاردا, كونتسەرتتەردە ورىندالىپ تا ءجۇردى. يسااك دۋناەۆسكيدىڭ شىعارماشىلىعىنا وتە-موتە دەن قويدىم. مەن ونىڭ 400 كۇيتاباعىن جينادىم.
– وپەرا جازدىڭىز با؟..
– ءيا. الماتىدا فيلارمونيادا قويىلدى دا…
– قانداي؟..
– «پەچورين». ءوزىمنىڭ ليبرەتتوم بويىنشا جازىپ شىقتىم. ونى وپەرا ءانشىسى ۆ.مەلتسانسكي ءوزىنىڭ ءارىپتەستەرىمەن ورىنداپ شىقتى. ال, ەندى مەنىڭ كومپوزيتورلىق قىزمەتىمە كەلسەك, شىعارمالارىمدى نامي گيتين دەگەن بۇركەنشىك اتپەن جازىپ ءجۇردىم.
– نامي گيتين بولىپ, سوندا قانشا شىعارما جازدىڭىز؟..
– 300-گە جۋىق. ەۆگەني برۋسيلوۆسكي ءبىر كۇنى ماعان فيلفاكتىڭ 4-كۋرسىندا وقىپ جۇرگەنىمدە مۋزىكامەن شىنداپ اينالىسۋعا كەڭەس بەردى. بىراق, مەن قۇلاقاسا قويمادىم. سوعان كەيىن قاتتى وكىندىم. ە.برۋسيلوۆسكي قازاق مۋزىكا ونەرىن دامىتۋعا زور ۇلەس قوسقان تۇلعا, ءبىلىكتى ۇستاز بولاتىن. ونىڭ شاكىرتتەرى – باقىتجان بايقاداموۆ, ا.بىچكوۆ, كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆ, قۇدىس قوجامياروۆ, ن.مەڭدىعاليەۆ, قاپان مۋسين, سىدىق مۇحامەدجانوۆ, ەركەعالي راحماديەۆ.
– كۇيتاباقتار جيناۋمەن قاي كەزدەن اينالىسا باستادىڭىز؟
– جارتى عاسىردان استام ۋاقىت ءوتتى. فونوتەكالىق كوللەكتسيامدا سيرەك كەزدەسەتىن كوپتەگەن كۇيتاباقتار بار. بۇرىنعى وبلىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن «شافەردىڭ مۋزەي ءۇيى» ءۇشىن ارنايى دىبىس جازۋ قۇرىلعىلارى ساتىپ الىندى. مۋزەيدىڭ دىبىس رەجيسسەرى سەرگەي كرىجانوۆسكي پاتەفون كۇيتاباق جازبالارىن كومپيۋتەرگە كوشىردى. بۇل قۇرىلعىلار «پاۆلودار – ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز» قوعامدىق ءبىرلەستىگى مەن «تامىر پۆ» قوعامدىق قورىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن اقش-تان جەتكىزىلدى. ولاردىڭ بىرەۋى ۆينيل كۇيتاباقتارى جازبالارىن ساندىق فورماتقا اۋدارسا, ەكىنشىسى پاتەفون كۇيتاباقتارىن جازۋعا ارنالعان. مەن ءوزىم 1939 جىلعى پاتەفون كۇيتاباعىن جاڭا قۇرىلعى ارقىلى كومپيۋتەرگە جازدىم. بۇل كۇيتاباقتى تاڭداپ الۋىمنىڭ وزىندىك سەبەبى بار. بۇعان جەرلەسىمىز, باياناۋىل اۋدانىنىڭ تۋماسى قالي بايجانوۆتىڭ اندەرى جازىلعان. ول قازاقتىڭ باس اقىنى اباي قۇنانباەۆ, ءانشى-سازگەر ءبىرجان سالمەن تانىس بولعان. جاڭا قۇرىلعىلار ەسكى پاتەفون كۇيتاباقتارىنىڭ جازبالارىن ساندىق فورماتقا اۋىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋمەن قاتار, جازبا ساپاسىن دا جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
– بىزدەر جاستىق شاعىمىزدا اپرەلەۆكا, لەنينگراد, ريگا, تاشكەنتتىڭ فابريكالارىنان شىققان كۇيتاباقتاردى تىڭداۋشى ەدىك…
– مۋزەيدەن ءوزىڭ كورگەندەي, بۇل اندەردى قازىر اركىمنىڭ كەلىپ تىڭداۋعا مۇمكىندىگى بار. مەن اندەردىڭ, مۋزىكانىڭ كوللەكتسياسىن جينادىم. شالياپيندى دە, وبۋحوۆ, ماكساكوۆ, داۆىدوۆ, كوزلوۆسكي, ۋتەسوۆتى, شۋلجەنكو, ۆىسوتسكي, وكۋدجاۆا, لەنين, ستالين, كالينين, لۋناچارسكي, كوللونتاي, حرۋششەۆ, برەجنەۆتىڭ داۋىستارىن, ءبارىن-ءبارىن تىڭداي الاسىز.
– «ەۆگەني ونەگين» رومانى تولىعىمەن جازىلعان با؟..
– ءيا. مۇنان باسقا دا چەحوۆتىڭ, وستروۆسكيدىڭ پەسالارى بويىنشا جازىلعان سپەكتاكلدەردىڭ, «اننا كارەنينانىڭ» دا ادەبي جازبالارى ساقتالعان.
پاتەفون كۇيتاباقتارىن 1918 جىلى رەسەيدە شىعارا باستاعان عوي. العاشىندا ونىڭ تۇتقاسى قولمەن بۇرالاتىن, كەيىن 1932-1969 جىلعا دەيىن ەلەكترلى قۋات كوزىنە قوسىلاتىن بولدى. سول 69 جىلى شىققان پاتەفون كۇيتاباقتارى مۋزەيدە ساقتاۋلى.
– ەڭ ءبىرىنشى قازاق تىلىندەگى كۇيتاباق…
– مۋزەيدە تۇر. تۇپنۇسقا كۇيىندە ساقتالعان. 1936 جىلى قازاقتىڭ ءبىرىنشى كۇيتاباعىنا جازىلعان قۇرمانعازىنىڭ «كەڭەس» كۇيىن جاپپاس قالامباەۆ پەن لۇقپان مۇحيتوۆتىڭ ورىنداۋىندا ءبىزدىڭ مۋزەيدىڭ كونتسەرتتىك زالىندا وتىرىپ تىڭداۋعا بولادى. مۋزەي اشىلعان ون جىل ىشىندە تاتيانا كورەشكوۆا باسقارعان مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ءبىرنەشە ءان جيناقتارىن شىعاردى. ولاردىڭ اراسىندا «كۇلاش بايسەيىتوۆا ءان شىرقايدى», «جامال وماروۆا ءان سالادى» اتتى جيناقتار بار. ءبىزدىڭ مۇنداي جيناقتاردى شىعارۋىمىزعا قوردا ساقتاۋلى تۇرعان كۇيتاباقتار كوپ كومەگىن تيگىزدى.
– قازاقستان ءسىزدىڭ كىندىك كەسكەن جەرىڭىز بە؟
– مەن 1931 جىلى كيشينەۆتە مولداۆيادا تۋىپپىن. 1941 جىلدىڭ كوكتەمىندە قازاقستانعا جەر اۋدارىلىپ بارا جاتقان بىزدەرگە 100 كەلى عانا زاتتارىمىزدى الۋعا رۇقسات بەردى. مەن كىشكەنتاي بولسام دا, اكە-شەشەمىزدىڭ ۇيلەنۋ تويلارىنا دوستارى سىيلاعان 30 كۇيتاباقتى قالدىرماي الا كەتتىم. وندا ورىستىڭ تۇرمىستىق اندەرى, گلينكانىڭ رومانستارى, ريمسكي-كورساكوۆتىڭ مۋزىكالارى, بيلەردىڭ اۋەندەرى جازىلعان. ولار وسى كۇنگە دەيىن مۋزەيدە ساقتاۋلى تۇر, مەنىڭ ومىردەگى ەڭ ءبىر باعالى, قۇندى دۇنيەلەرىم. ءسويتىپ, قازاق جەرىنە كۇيتاباقتارىمدى بىرگە الا كەلدىم.
سوعىس كەزىندە ون جاسار بالامىن, كولحوزدا جۇمىس ىستەدىم, كەڭسەدە جازۋ جازدىم. ورتا مەكتەپتى قازىرگى استانا, سول كەزدەگى اقمولادا ءبىتىردىم. الماتىداعى كازگۋ-گە وقۋعا ءتۇستىم.
– قۋعىن-سۇرگىن دەمەكشى, كەزىندە روزا باعلانوۆانىڭ دا رەپەرتۋارىنان الىنىپ تاستالعان اندەر دە بولىپتى عوي؟..
– قاي ءاندى ايتاسىز؟.. ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ سوزىنە جازىلعان «دومبىرا» دەگەن ءاندى مە؟.. قازىر ءبىزدىڭ مۋزەيدە روزا باعلانوۆانىڭ بۇرىن كۇيتاباقتا جازىلىپ, بىراق ايتىلماعان ءبىر ءانى ساقتالعان. شىنى كۇيتاباققا جازىلعان ءۇش مينۋتتىق وسى ءاننىڭ قازاقتىڭ مادەنيەت سالاسىنا قوسار ۇلەسى ەرەكشە. ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ بۇل ءانىن روزا باعلانوۆا 1940 جىلداردىڭ ورتا كەزىندە ورىنداپتى. ءانشىنىڭ ونەرىنە ءتانتى بولعان برۋسيلوۆسكي وعان «قىز ارمانى» دەگەن ءاندى ارناپتى. ىلە روزا اپايدىڭ وزىنە ورىنداتىپ, پلاستينكاعا جازىپ العان. پلاستينكاسىنىڭ سىرتىندا ءانشىنىڭ سۋرەتى بار. «دومبىرا» ءانى ءانشىنىڭ رەپەرتۋارىنا كەيىننەن قايتادان قوسىلدى, بىراق ەندى ءتاجىباەۆتىڭ سوزىنە ءان جازىلدى. ەكى اۆتوردىڭ سوزىنە جازىلعان ءبىر ءاننىڭ ەكى بىردەي جازباسى مەنىڭ كوللەكتسيامدا ساقتاۋلى. ءتىپتى, روزا باعلانوۆانىڭ ا.كورچەۆسكيگە بەرگەن سۇحباتىنىڭ جازباسىنىڭ, ونىڭ ۇمىتىلماس داۋىسىنىڭ, سول ساتتەگى اتاقتى ارتيستەرمەن, ەلدەردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋلەردەگى سوزدەرى دە بار.
– سىزدەردىڭ قورلارىڭىزدا ءبيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ اندەرى دە بار عوي.
– ءبىزدىڭ مۋزەي «بيبىگۇل تولەگەنوۆا ءان شىرقايدى. «الماتى كوكتەمى» اتتى ەكىنشى ديسكىنىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزدى. وندا «التىن اي استىندا» اتتى ءبىرىنشى ديسكى سياقتى, وتكەن عاسىردىڭ 50-60 جىلدارىنداعى پاتەفون كۇيتاباقتارىنان كوشىرىلگەن جازبالار بار. ەكىنشى ديسكىگە بيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ ورىنداۋىندا قازاق, ورىس, نەمىس, تاتار, ارميان, لاتىش, قىرعىز, ۋكراين تىلدەرىندەگى اندەر جازىلعان.
ماسكەۋ قالاسىندا تۇراتىن قازاق كسر-ءنىڭ بايلانىس ءمينيسترىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى يۋري نيلوۆتىڭ سۇراۋىمەن بيبىگۇلدىڭ ورىنداۋىنداعى اندەردىڭ جازبالارىن دايىنداپ, سول جاققا جىبەرگەن ەدىك. ءبىر كۇنى جۇبايى –نەللا سەرگەەۆنا بوندارچۋكتەن حات الدىق. «سىزگە بيبىگۇل تولەگەنوۆا ءۇشىن العىس ايتقىم كەلەدى. ونىڭ ورىنداۋىنداعى اندەردى تىڭداي وتىرىپ, جاستىق شاعىمىزبەن قايتا قاۋىشقانداي بولدىق…», دەپ جازىپتى ول.
مىنە, سول كەزدە «بيبىگۇل تولەگەنوۆا ءان شىرقايدى» دەگەن تاعى ءبىر مۋزەي جوباسىن جاساۋدىڭ يدەياسى تۋدى. ونى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا وراي ازىرلەدىك.
– ناۋم گريگورەۆيچ, جوعارىدا ءسىز مۇحتار اۋەزوۆتىڭ دارىستەرىنە قاتىستىم دەدىڭىز. وسى جايىندا كەڭىرەك اڭگىمەلەپ بەرسەڭىز.
– بۇل ۇزاق اڭگىمە. ول كەزدە قازاق بولىمدەرىنە «ابايتانۋدان» ءدارىس وقيتىن ەدى. بىزدەر دە ءدارىس باستالعان كەزدە ولارمەن بىرگە بارىپ وتىرا قالاتىنبىز. جارىم-جارتىلاي ءتۇسىنگەن بولامىز. جالعىز بىزدەر ەمەس, تاريح, ءتىپتى, فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىن دە كورگەنىم بار. ۇلى جازۋشىمەن قاي جەردە كەزدەسۋ بولماسىن, قالماي تىڭداۋعا باراتىنبىز. سول كەزدە قازاق ءتىلىن بىلمەگەنىمە قاتتى وكىنۋشى ەدىم. ءوزىن تىڭداۋعا كەلگەن بىزدەردى جازۋشى سىيلاپ تۇراتىن, بىزگە دە بىردەڭە جەتسىن دەگەندەي.
– وقۋ بىتىرگەن سوڭ الماتىدا قالدىڭىز با؟
– سول 1955 جىلى فيلولوگ ماماندىعىن الىپ, ناتاليا ميحايلوۆنا ەكەۋمىز شىعىس قازاقستاننىڭ تۇكپىرىندەگى ءبىر اۋدانعا كەلدىك. مەكتەپتە ساباق بەردىم. ودان كەيىنگى ءومىرىمىز تسەلينوگراد قالاسىندا, سونداعى مەكتەپتەردە جالعاستى. 1957 جىلى قىزىم ەليزاۆەتا ءدۇنيەگە كەلدى. 1964 جىلدان وسى قالاداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ اعا وقىتۋشىسى, ال, 1968 جىلدان پاۆلودارداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ دوتسەنتى بولىپ قىزمەت ەتتىم. پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتا ستۋدەنتتەرگە فيلولوگيا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى رەتىندە ورىس فيلولوگياسىنان ءدارىس وقيمىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستاننىڭ, رەسەيدىڭ, گەرمانيانىڭ, ءيزرايلدىڭ ۇجىمدىق جيناقتارىندا, گازەتتەرى مەن جۋرنالدارىندا 400-گە جۋىق ماقالام جاريالاندى.
– وداق ىدىراعاننان كەيىن تاريحي وتانىنا ورالعاندار كوپ بولدى عوي. ءسىزدى ونداي ويلار مازالاعان جوق پا؟
– جوق. كەزىندە ومبى وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى لەونيد پولەجاەۆ «ءبۇكىل كۇيتاباقتارىڭمەن, كىتاپتارىڭمەن قوسا بىراق كوشىرىپ اكەلەيىك, جايلى پاتەر بەرەمىز, جاعداي جاسايمىز», دەگەندە دە قىزىقپادىم, راقمەت ايتىپ, وسى ەلدە قالاتىنىمدى جەتكىزدىم. 2001 جىلى وبلىس اكىمدىگىنىڭ شەشىمىمەن پاۆلوداردا «ناۋم شافەردىڭ» مۋزەي ءۇيى اشىلدى.
2006 جىلى «كينوۆەدچەسكيە زامەتكي» – تاريحي-تەوريالىق جۋرنالىندا «باقىت ىزدەۋشىلەر» ءفيلمىنىڭ 70 جىلدىعىنا وراي مەنىڭ «ۆ پويسكاح ەۆرەيسكوگو سچاستيا» دەپ اتالاتىن ماقالام جارىق كوردى. وسىدان كەيىن 2009 جىلى گەرمانياعا, نيۋرنبەرگ قالاسىندا ءوتكەن «باقىت ىزدەۋ جولىندا. ورىس كينوماتوگرافياسىنداعى ەۆرەي الەمى (1917-1999 جىلدار)» حالىقارالىق سيمپوزيۋمىنا شاقىرىلدىم. بۇل فيلم 1936 جىلى ءتۇسىرىلدى, وندا شەتەلدەن ورالعان ەۆرەي وتباسىنىڭ ەۆرەي اۆتونوميالىق وبلىسىنىڭ ءبىر كولحوزىندا ەڭبەك ەتكەن تاعدىرى تۋرالى. ول فيلمدى ەكرانعا شىعارماعان كەز دە بولدى. كەيىن م.س.گورباچەۆتىڭ كەزىندە قايتادان كورسەتىلە باستادى. قازىر ونى كەيبىر كەزدەرى تەلەەكراننان كورۋگە مۇمكىندىك بار. ماعان جاقىندىعى سول, فيلمدە يسااك دۋناەۆسكيدىڭ مۋزىكاسى وينالادى.
– بىلتىر ما, قاشان, سىزگە «ەۋرازيالىق ەۆرەيلىك كونگرەستىڭ» وردەنى تابىس ەتىلدى عوي؟
– ءيا. وسى ۇيىم باس كەڭەسىنىڭ مۇشەسى الەكساندر بارون ماراپات كورسەتۋ كەزىندە كوپ ۇلتتى قازاقستاننىڭ مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىمدى اتاپ ءوتتى. كومپوزيتور يسااك دۋناەۆسكي مەن جازۋشى ميحايل بۋلگاكوۆتىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەگەنىمنىڭ ءوزى ءبىر توبە. ەستۋىمشە, «ەۋرازيالىق ەۆرەيلىك كونگرەستىڭ» وردەنىن العان ءتورتىنشى قازاقستاندىق ەكەنمىن.
– 2000 جىلى يسااك دۋناەۆسكيدىڭ 100 جىلدىعىنا ءماسكەۋگە باردىم دەپ ەدىڭىز؟
– شاقىرعاندا جايدان-جاي ەمەس, كەڭەسشى رەتىندە باردىم. ميحايل بۋلگاكوۆ پەن يسااك دۋناەۆسكيدىڭ شىعارماشىلىق دوستىق قارىم-قاتىناستارىن زەرتتەۋمەن شۇعىلدانعانىمدى بىلەسىز. سونىمەن بىرگە, «دۋناەۆسكي بۋلگاكوۆتا قوناقتا» دەگەن اتپەن كۇيتاباقتاردى جيناقتادىم. ياعني, ەينشتەين, پاستەرناك, دۋناەۆسكي بولماساڭ دا, ءبارىبىر دە سەنىڭ قادىرلى ەكەندىگىڭە, ءوزىڭدى قورشاعان ادامدارعا قاجەت ەكەندىگىڭە ءارى ولاردىڭ سۇيىكتىسىنە اينالۋىڭا مۇمكىندىگىڭ بار دەگەن وسى قىزىم. ءومىر باقي ساراڭ بوپ جۇرگەنشە, جومارت سەرى بوپ ءوت: دۇنيەنى ءوزىڭ ءۇشىن جيناماي, ادامدار ءۇشىن جيناۋ قاجەت.
– ناۋم گريگورەۆيچ, ءسىزدى بىلەتىندەر كەڭەس كينوسىنىڭ جۇلدىزى ليۋبوۆ ورلوۆامەن كەزدەسكەنىڭىزدى جىر قىلىپ ايتادى. سونى ءوز اۋزىڭىزدان ەستىسەك.
– و… و!.. ول كەزدەسۋدىڭ ءجونى ءبىر بولەك! اڭىز-ادام, عاجايىپ اكتريسا. اقسۇيەكتەر اۋلەتىنەن شىققان, سۇلۋلىق سيمۆولى ليۋبوۆ ورلوۆانىڭ تۋعانىنا دا 110 جىل تولدى. ول كەڭەس كينوسىنا «جۇلدىز» دەگەن ۇعىمدى اكەلدى. مەنىڭ كوللەكتسيامدا ورلوۆانىڭ وتە سيرەك كەزدەسەتىن بىرەگەي دىبىس جازبالارى بار. ول كۇيتاباقتى 1946 جىلى اقمولا بازارىندا ساتىپ الدىم. اتاقتى ءانشىنى 1968 جىلى تسەلينوگراد قالاسىنا كونتسەرتتىك بريگادامەن كەلگەندە كوردىم. ءان جازىلعان كۇيتاباقتى الىپ جۇگىرە جەتتىم. ءبىر اۋىز تىلدەسىپ تە ۇلگەردىم, قولتاڭباسىن الدىم. كۇيتاباق قازىر مۋزەيدە. پاتەفونعا قويىپ ەستۋگە بولادى. بۇل جاڭاعى ءوزىڭ ايتىپ وتىرعان – «تسيرك» كينوفيلمىندەگى «سپي, موي بەبي» ءانى ەدى جانە العاشقى ۆاريانتى. كەيىن بۇل ءان قايتا كوشىرىلىپ جازىلمادى. ەكىنشى رەت 1970 جىلى ليۋبوۆ ورلوۆامەن تاعى ءبىر كەزدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. كومپوزيتور يسااك دۋناەۆسكيدىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان لەنينگرادتا وتكەن كەشتە ول «تسيرك» كينوفيلمىنەن «تانەتس نا پۋشكەنى» ورىنداپ, جينالعانداردى تاڭعالدىردى. سول كەزدە اكتريسا 68 جاستا ەدى!..
– اتاقتى ادامداردان تاعى كىمدەرمەن ارالاستىڭىز؟
– دۋناەۆسكيدىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارالار كەزىندە وشانينمەن كەزدەستىم. 1943 جىلى جازىلعان ءوزىنىڭ «تى سكاجەش ەي» ولەڭىنىڭ قالاي شىققانىن ايتىپ بەردى. ءاننىڭ نوتاسىنىڭ جيناقتاردا بار-جوعىن انىقتاۋىمدى سۇرادى. پاۆلودارعا كەلگەن سوڭ ءاننىڭ نوتاسىن دۋناەۆسكيدىڭ شىعارمالار جيناعىنان تاۋىپ الدىم. كوشىرمەسىن لەۆ وشانينگە جىبەردىم.
اقىن لەۆ ءوشانيننىڭ ولەڭدەرىنە 400-دەن استام ءان جازىلدى. سونىڭ ەكى جۇزدەيى ءبىزدىڭ مۋزەيدىڭ فونوتەكاسىندا ساقتاۋلى.
– ءيا, كەشەگى كۇنسىز بۇگىن جوق…
– قازاقستاننىڭ, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن. «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» وقىرماندارىن «شافەر مۋزەيىنە» كەلىپ, وتكەن جىلدار اۋەندەرىن تىڭداۋعا شاقىرامىن.
اڭگىمەلەسكەن فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار.