«تاعدىردىڭ قاسىرەت قويتاستارىنىڭ اراسىنان قايسار ادەبيەت تالشىعى - حامزا ەسەنجانوۆ جارىپ شىقتى دا, تامىرلى جاپىراقتى الىپ بايتەرەككە اينالدى» س.شاراباسوۆ.
بيىلعى جىلى جازۋشى حامزا ىقسان ۇلى ەسەنجانوۆتىڭ تۋعانىنا 110 جىلدىعى قارساڭىندا ەلىمىزدە قالامگەردىڭ ونەگەلى ءومىرى مەن شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋ جولىندا كوپتەگەن اۋقىمدى شارالار اتقارىلۋدا.
قازاق ادەبيەتى تۋما تالانت يەلەرىنە ەشقاشان كەندە بولعان ەمەس. بۇرىن دا بولعان, قازىر دە بار.وسىنداي دارىن يەلەرىنىڭ ءبىرى- ءور تۇلعالى, اسقاق جازۋشى - حامزا ەسەنجانوۆ.
ابايشا ايتساق, حامزا ەسەنجانوۆ - ارتىنا ولمەيتۇعىن ءسوز قالدىرعان ساڭلاق سۋرەتكەر, ياعني وزگەلەرىن ءوز الدىنا قويعاندا, شىندىق پەن سىرعا, وي مەن وبرازعا, سەزىم مەن سۋرەتكە, پاراسات پەن فيلوسوفياعا تولى ءبىر تريلوگيا, ءبىر ديالوگيا بىرىنە ءبىرى جالعاسا, بىرىنەن ءبىرى تۋىنداي تۇتاسقان بەس توم تاريحي رەۆوليۋتسيالىق روماندار تسيكلىن جازىپ قالدىرىپ كەتكەن تاماشا ءسوز زەرگەرى.
ادام دارىنىنىڭ باستاۋ كوزىن حالقىمىز «اكەنىڭ قۇتى, انانىڭ ءسۇتى» دەپ اۋەل باستان وسى ولشەممەن ەسەپتەپ قويعان. ودان باسقا «تەگى اسىل, سويى بولەك» دەگەن باعام سوزدەر دە بار. حامزا ەسەنجانوۆ - سونداي ولشەمنەن دە بيىك تۇرعان بىرەگەي دارىن يەسى. ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ بيىك شىڭى - «اق جايىق» رومانى ونىڭ تىلدىك تۇلعا ەكەندىگىن جانە تابيعي دارىنىنىڭ تۋما مولدىرلىگىن تانىتاتىن باستى كورسەتكىش.
جازۋشىنىڭ باستى شىعارماسى «اق جايىق» تريلوگياسى. بۇل ۇلكەن ەڭبەكتە جازۋشى باتىس قازاقستان وڭىرىندەگى رەۆوليۋتسيالىق قوزعالىستى, كەڭەس وكىمەتىنىڭ قالاي ورناعانىن سۋرەتتەيدى. جازۋشىنىڭ ۇزاق جىلدار بويعى ەڭبەگى كەزىندە ادەبي ورتادا لايىقتى باعاسىن الدى. زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى م.اۋەزوۆ تريلوگياعا «ەۋروپا ۇلگىسىندە جازىلعان تۇڭعىش شىعارما» دەپ باعا بەردى.
جازۋشىنىڭ جاستىق شاعى اعايىن مەن باۋىردى ەكى توپقا ءبولىپ, جاعا جىرتىستىرعان, قان توگىستىرگەن, سونىمەن قاتار دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرىپ جاڭالىعىن دا اكەلگەن, جاڭا قوعام قۇرعان جيىرماسىنشى عاسىردىڭ 20-30 جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ەسەنجانوۆ حامزا يحسان ۇلى 1908 جىلى 25-ءشى جەلتوقساندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اقجايىق اۋدانىندا تۋعان.
كەلەر ۇرپاققا مول مۇرا قالدىرعان قايتپاس قايسار قالامگەردىڭ 110 جىلدىعىنا وراي س.بايىشەۆ اتىنداعى اقتوبە وبلىستىق امبەباپ عىلىمي كىتاپحاناسى «جايىق جىرشىسى» اتتى تاريحي - تانىمدىق كەشىن وتكىزدى. جالپى وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان «ارمانى اقجايىقپەن ۇندەسكەن قالامگەر» بيبليوگرافيالىق ۇسىنىستىق كورسەتكىش شىعارىپ وتىر.
ارتىنا وشپەس مۇرا قالدىرعان حامزا اعانىڭ ءوزى ولسە دە, ارتىندا جوقتاۋشىسى بار قازاق حالقى, ادەبيەت سۇيەر ۇرپاعى باردا ەشقاشان ولمەيدى جانە ولمەك ەمەس. الماعايىپ زاماندا ءومىر كەشىپ, ءوزى تۋعان ءوڭىردىڭ تۇتاس ءبىر تاريحي كەزەڭى مەن تۇلعالارىن ماڭگىلىككە سومداپ كەتكەن دارحان دارىن, پايىمدى پاراسات يەسى ۇرپاقتار ەسىندە ماڭگى ساقتالىپ, شىعارمالارى ماڭگىلىك رۋحاني مۇرا بولىپ قالا بەرەدى.
د.راحيموۆا,
س.بايىشەۆ اتىنداعى اقتوبە وبلىستىق
امبەباپ عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ بيبليوگرافى