ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ باسشىلىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا ەلباسى جارلىعىنا سايكەس قۇرىلعان تۇركىستان وبلىسى مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ساناتىنا جاتقىزىلعان شىمكەنت قالاسىنا تىكەلەي قاتىستى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ جوباسىن قاراۋ بارىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى وڭىردە جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس جوسپارلار تۋرالى ايتىپ بەردى.
شىمكەنتتىڭ مارتەبەسى ناقتىلانادى
وتىرىستى اشقان ءماجىلىس توراعاسى ءبىرىنشى كەزەكتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.
– ماقالادا ەلباسىمىز تامىرى تەرەڭ تاريحىمىزعا قازىرگى عىلىمنىڭ اسقار بيىگىنەن قاراۋدى ۇسىندى. كەڭ-بايتاق قازاق جەرى ءبىر عانا ۇلتتىڭ ەمەس, الەمگە تاراعان كوپ حالىقتىڭ, سونىڭ ىشىندە ءتۇبى ء بىر تۇركى الەمىنىڭ التىن بەسىگى ەكەنىن ايتتى, – دەدى ن.نىعماتۋلين.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ەلباسىنىڭ ماقالاسى يزميردە وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىندا حالىقارالىق پارلامەنتشىلەر اراسىندا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋعىزىپ, ەرەكشە تالقىلانعانىن اتاپ ءوتتى.
– تۇركپا شارالارىنا قاتىسقان باۋىرلاس ەلدەردىڭ دەپۋتاتتارى, عالىمدار, ساراپشىلار ءوز سوزدەرىندە ەڭ الدىمەن, ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ ماقالاسىنا نازار اۋداردى. وندا ايتىلعان ۇسىنىستار – بابالارىمىزدان كەلە جاتقان ۇلتتىق مۇرالارىمىزدى تەرەڭ تانۋعا جانە تۇركى بىرلىگىن بۇرىنعىدان دا كۇشەيتۋگە جاڭا سەرپىن, جاڭا جىگەر بەرەتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سوندىقتان « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, باۋىرلاس تۇركى ەلدەرىندە ۇرپاقتارعا جالعاساتىن تاريحي قۇجات بولىپ قالاتىنى ءسوزسىز, – دەدى پالاتا توراعاسى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى جاڭا ماقالاسىنىڭ سياسى كەپپەي, ەل ىشىندە عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردە دە وڭ پىكىر تۋعىزىپ, قولداۋعا يە بولىپ جاتقان تۇستا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دا سول ەڭبەكتە ەرەكشە اتالىپ وتىلگەن تۇركىستان قالاسىنا قاتىستى زاڭ جوباسىن قىزۋ تالقىلادى.
دەپۋتاتتار الدىندا بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رۋسلان دالەنوۆ زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى پرەزيدەنت جارلىعىنا سايكەستەندىرۋ ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىنا سايكەس, شىمكەنت قالاسى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا ساناتىنا جاتقىزىلدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اتاۋى تۇركىستان وبلىسى دەپ وزگەرتىلدى جانە ونىڭ اكىمشىلىك ورتالىعى شىمكەنت قالاسىنان تۇركىستان قالاسىنا كوشىرىلدى. كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا سايلاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ كوزدەلگەن, – دەدى ر.دالەنوۆ.
تولىقتىرىپ ايتار بولساق, بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەردە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار تۋرالى ايتىلعاندا ەلباسى جارلىعىنا دەيىن ەلوردادان باسقا جالعىز رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا دەپ الماتى قالاسىنا سىلتەمە جاسالادى, بۇل رەتتە سىلتەمە جەكە تۇردە كورسەتىلىپ كەلگەن. سونداي-اق كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەردە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مەن استانا دەڭگەيى الماتى جانە استانا قالالارىن تىكەلەي كورسەتىپ, ناقتىلاعان.
وسىلايشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا رەتىندەگى جاڭا مارتەبەسىندە شىمكەنت قالاسى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ جانە استانانىڭ دەڭگەيى ناقتىلانعان جەكەلەگەن زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ قولدانىسىنا كىرمەي قالعان. ەندى وسى ولقىلىقتار جويىلۋى ءۇشىن ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى اتاپ وتكەن كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا وزگەرىس ەنگىزىلمەكشى.
تۇركى الەمىنىڭ بەسىگىنە ەرەكشە كوزقاراس كەرەك
« ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا ەلباسى «جاڭا وبلىس ورتالىعى رەتىندە تۇركىستاندى دامىتۋ بارىسىندا ونىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن جۇيەلى تۇردە ارتتىرۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ ەجەلگى استاناسى حالقىمىزدىڭ رۋحاني ورتالىعى عانا ەمەس, سونداي-اق بۇكىل تۇركى الەمى ءۇشىن كيەلى ورىن بولىپ سانالادى», دەگەن بولاتىن.
ەندى وسى اتقا سايكەس بولۋى ءۇشىن قۇلاشىن كەڭگە جايعان شاھاردا اكىمشىلىك قۇرىلىمدار ءتۇزىلىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جوسپار قۇرىلىپ, قالانىڭ باس جوسپارى بەكىتىلىپ, باسقارۋ تەتىكتەرى باياندى بولۋى ءتيىس. وسىعان وراي دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرگەن ر.دالەنوۆ ۇكىمەت تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جانە اتقارىلاتىن ءىس-شارالار جوسپارى تۋرالى ايتىپ بەردى.
ماسەلەن, تۇركىستان قالاسىن وركەندەتۋ ءۇشىن شاھاردى دامىتۋ بويىنشا باس جوسپاردىڭ تۇجىرىمداماسى قابىلدانىپ, باس جوسپاردى ازىرلەۋ باستالىپ كەتكەن. وسىعان بايلانىستى ءتيىستى كونكۋرس تا وتكەن.
– جوسپاردا قالانى دامىتۋدىڭ باعىتتارى ايقىندالاتىن بولادى. ونىڭ ىشىندە كولىك, ينفراقۇرىلىم, قۇرىلىس, تاريحي نىسانداردى قورعاۋ, سونداي-اق باسقا دا باعىتتار قامتىلعان. بۇدان باسقا, 2024 جىلعا دەيىن تۇركىستان وبلىسىن دامىتۋ بويىنشا ارنايى كەشەندى جوسپار ازىرلەنىپ جاتىر. جوسپار وتە ۇلكەن ءارى اۋقىمدى, وندا 115 ءىس-شارا قامتىلعان. ونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلىكتى, اۋىلشارۋاشىلىعىن, قۇرىلىس, ءتۋريزمدى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتتارى قاراستىرىلعان. وعان جۇمسالاتىن جالپى قاراجات 870 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ 400 ملرد تەڭگەسى – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن, 29 ملرد تەڭگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن, ال قالعانى جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن بولادى. وسى كەشەندى جوسپار جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قابىلدانباق, – دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالدارىنا وراي ءسوز بەرىلگەن جوعارعى سوت جانىنداعى سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسلان تۇكيەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, اتالعان وڭىردە سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ىلكىمدى شارالار قولعا الىنعان. اتاپ ايتقاندا, جوعارعى سوت پەن ۇكىمەت ازاماتتارعا قولايلى جاعداي جاساۋدىڭ كەشەندى جۇمىستارىن بىرلەسە اتقارۋدا. تيىسىنشە, وڭىرگە سۋديالىق لاۋازىمعا قوسىمشا 20 بىرلىك جانە اكىمشىلىك قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن 40 بىرلىك بولىنگەن. سونىمەن قاتار سوت ورىندارىنا جالپى اۋماعى 5600 شارشى مەتر بولاتىن 5 عيمارات بەرىلگەن. قىزمەتكەرلەرگە باسپانا مەن اۆتوكولىكتەر دە قاراستىرىلعان.
– قازىرگى ۋاقىتتا سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ جۇكتەمەلەرى وتە اۋىر. اتالعان اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتە, اتاپ ايتقاندا شىمكەنتتەگى سۋديالاردىڭ جۇكتەمەسى 160 ءىس پەن ماتەريالدارعا, ال تۇركىستاندا 200-دەن اسا ىسكە ارتىق. بۇل رەسپۋبليكالىق ورتاشا كورسەتكىشتەن جوعارى, – دەدى ا.تۇكيەۆ.
ال بۇل ماسەلە بويىنشا ر.دالەنوۆ تۇركىستان قالاسىندا وبلىستىق سوتقا 2,7 ملرد تەڭگەگە باعالانعان جاڭا عيمارات سالىناتىندىعىن اتاپ ءوتتى. قاراجات رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنبەك. ال شىمكەنتتە جاڭادان قۇرىلعان قالالىق سوت پەن ءتورت اۋداندىق سوتتىڭ جۇمىسىن جۇيەلەندىرۋ ءۇشىن قوسىمشا 4,2 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار اتالعان قالالاردىڭ شەكارالىق بولىنىستەرى وزگەرىپ, تۇركىستان قالاسىنىڭ 12 اۋىلدىق وكرۋگى كەنتاۋ قالاسىنا بەرىلگەن. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالىنا جانە پالاتا توراعاسىنىڭ ناقتىلاۋىنا بايلانىستى 2025 جىلدان باستاپ شىمكەنت قالاسى دوتاتسيالىق قالادان دونور قالاعا اينالۋى ءتيىس دەگەن بولجامىن ايتتى.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق, اكىمشىلىك احۋالىنا بايلانىستى دا پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
جيىندا وسى قۇجاتپەن قاتار, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
جوبالار ماقۇلدانىپ, ساۋالدار جولداندى
جالپى وتىرىستا بۇعان قوسا, ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زاتتار, سول تەكتەستەر مەن پرەكۋرسورلار اينالىمىن باقىلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىنا تۇزەتۋلەر ەكىنشى وقىلىمدا دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋ تاپتى.
سونىمەن قاتار بىرقاتار راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى. ولار – قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى كاسپي تەڭىزى سولتۇستىك بولىگىنىڭ ءتۇبىن مەجەلەۋ تۋرالى كەلىسىم مەن ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر ءوزارا ساۋدانى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە وزوندى بۇزاتىن زاتتار تۋرالى كەلىسىمدى جانە ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر ءوزارا ساۋدانى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋى تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى.
سونداي-اق پالاتانىڭ بەيىندى كوميتەتتەرىنە قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمدەرىن بەلگىلەۋ بويىنشا زاڭ جوبالارى ۇسىنىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا ەاەو مەن وعان مۇشە مەملەكەتتەر جانە يران يسلام رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋعا الىپ كەلەتىن ۋاقىتشا كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى, سونداي-اق ەاەو مەن وعان مۇشە مەملەكەتتەر جانە ەكىنشى تاراپتان قىتاي اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى بولدى. سونىمەن بىرگە قازاقستان مەن برازيليا اراسىنداعى ادامداردى ۇستاپ بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى بار.
جالپى, وتىرىس سوڭىندا حالىق قالاۋلىلارى ورتالىق مەملەكەتتىك اتقارۋشى ورگانداردىڭ باسشىلارىنا بىرنەشە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»