ەلگە جاساعان جاقسىلىق ەسەلەنىپ قايتاتىنى انىق

قازاقستاندا الەۋمەتتىك سالاعا قامقورلىق تانىتۋ اياسى كەڭەيە تۇسۋدە

  بۇرىن دا بىرنەشە رەت ايتقانىمداي, ءادىل الەۋ­مەت­تىك قورعاۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساق­تاۋدىڭ ءادىل جۇيەسى, ءادىل جاستار جانە تۇرعىن ءۇي ساياساتى – قازاقستاندىق دامۋدىڭ جاڭا كۇن ءتارتىبىنىڭ ماسەلەلەرى, مىنە, وسى­لار. سوندىقتان قوعامدى الەۋمەت­تىك جاڭعىرتۋدىڭ ناقتى سترا­تەگياسىن ازىرلەۋ قاجەت. نۇرسۇلتان نازارباەۆ. _____________________

«اينالايىننىڭ» بالالارى ايالى الاقاندا

تالدىقورعان قالاسىنداعى «اي­نالايىن» اتتى ۇلكەن شاڭى­راق­تىڭ ىرگەسى قالانعانىنا 15 جىل بولىپتى. بۇل «وتباسىندا» اۋەلى سەنىم مەن سەزىم, سۇيىسپەنشىلىك پەن سىيلاستىق جاراسىم تاۋىپ, قازىرگى كەزدە 230 تۇلەك قاناتتارى قاتا­يىپ, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەڭ­بەك ەتىپ, ءبىلىم السا, 119 بالا بالالار ۇيىندەگى تاربيەشىلەردىڭ ايالى الا­قانىن سەزىنۋدە. «اينالايىن» دەگەن قۇدىرەتتى ءسوزدىڭ تەك جىلى جۇرەكتەن, ىستىق كوڭىلدەن شىعاتىنى بەلگىلى. «ادام قانداي ءسوزدى پيعىلىمەن ايتسا, سون­شاما قۋات ۇيىرىلەدى» دەيدى حا­لىق دانالىعىندا. جىلىلىق, قا­يى­رىم­دى­ل­ىق پەن مەيىرىمدىلىك شا­ڭىرا­عى­نىڭ استىنا بىرىكتىرۋدى مۇ­رات ەتكەن, كوڭىلى جەتىم, تاعدىر ءتال­كەگىنە بۇ­عا­ناسى قاتپاي جاتىپ ۇش­ىراعان با­لا­لارعا ارنالعان ءۇي­دىڭ «اينالايىن» دەپ اتالۋىنىڭ ءمانى وسىندا ەكەنىن تۇسىنەسىز. بالا كوڭىلى – شىنىداي ءمولدىر. ابايلاماساڭ شىتىناتىپ الاسىڭ. ال, اتا-اناسىز بالانى تاربيەلەۋ ءۇل­كەن شەبەرلىكتى, توزىمدىلىكتى قاجەت ەتەدى. «اينالايىن» بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورى جامال قاسىمبەكقىزى بايماديەۆامەن پىكىرلەسكەندە ونىڭ ءوز ىسىنە دەگەن ەرەكشە ىقىلاسى باي­قال­دى. بالانى باقىتتى ەتۋ ءۇشىن انا­لىق ماحابباتىڭدى ارناپ, ومىرگە بەيىمدەۋ مەن دايىنداۋ, ۋاقىت تالا­بى­نا يكەمدەۋ كوپ ىزدەنىستەردى تالاپ ەتەدى, دەدى ول اعىنان جارىلىپ. وسى مىندەت تۇرعىسىندا پەداگوگيكالىق ۇجىم «جۇرەكتەن-جۇرەككە» اتتى ءتار­بيە جۇمىسىن جۇيەلى باسشى­لىق­قا العان. ماقسات دەنساۋلىققا قام­قور­لىق, تاربيەلەۋ-ۇيىرمەلەر, كلۋبتار, لاگەر, بالالاردىڭ ءوزىن-ءوزى باس­قا­رۋ, وقىتۋ, وليمپيادا, قوسىمشا وقى­تۋ, وقۋ-وندىرىستىك كوم­بيناتى مەن ءپان ۇيىرمەلەرى, پە­داگوگيكالىق كە­ڭەس, ادىستەمەلىك بىرلەستىك, «جاس ءتار­بيەشى» مەكتەبى, پسيحولوگيالىق-پە­دا­گوگيكالىق دياگنوستيكا, ديرەكتور جانىنداعى وتى­رىستار, باسقا ءتۇ­يىن­دى ماسەلە­لەرى قامتىلادى ەكەن. وسى جۇمىس­تاردى ورىنداي وتى­رىپ, بالا­نىڭ جاعىمسىز قاسيەت­تەر­دەن ءوزىن-ءوزى اۋلاق ۇستاۋىنا قول جەتكىزىلگەنىن دە ج.قاسىمبەكقىزى اڭگىمەسىنىڭ تۇيىنىنە اينالدىردى. سونداي-اق, نارىقتىق قاتىناس جاع­دايىنا الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ, وقۋ­عا قىزىعۋشىلىعىن, ءبىلىم ساپا­سىن ارتتىرۋ, ەڭبەككە تارتۋ جانە كاسىبي باعدارلاۋ مەن ۇلتتىق سالت-ءداستۇر, ىزگىلىكتى تاربيە, بالالار­دىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدا­لا­نۋ­دى ۇيىمداستىرۋعا نازار اۋدا­رىپ, ءار جەتكىنشەكتىڭ ءوز پىكىرىن قا­لىپتاستىرۋىنا ەرەكشە قامقور­لىق جاسالاتىنىن ۇعىندىق. جۇمىستىڭ ءبىر باعىتى – بالا دەنساۋلىعى. جىل سايىن بالالارعا تەرەڭدەتىلگەن دارىگەرلىك كومەك كورسەتىلەدى. تاجىريبەدەن بايقال­عا­نى وتباسىنان تىس تاربيەلەنەتىن بالالاردىڭ كوپشىلىگىندە ءارتۇرلى جۇيكە اۋرۋلارى كەزدەسەدى ەكەن. بالا جانى تەز جاراقاتتانىپ, تەز ايى­عاتىنىن ەسكەرسەك, دۇرىس ۇيىم­داس­تىرىلعان كۇن ءتارتىبى, ۇلكەندەردىڭ قامقورلىعى, ەكى اراداعى جىلى قا­رىم-قاتىناس, تاماقتانۋ بالا­نىڭ تەز ساۋىعۋىنا ىقپال جاسايتىن قا­جەتتىلىكتەر بولىپ تابىلادى. قازاق حالقىنىڭ ءان-كۇيى, ونەرى بالالار تۇرمىسىنان بەرىك ورىن الىپ, سەنىمدى سەرىگىنە اينالعان. با­لا­لاردى مۋزىكا تەراپيا ارقىلى تاربيەلەۋدىڭ ماڭىزدىلىعى باسىم. وسى باعىتتا جەتكەن جەتىستىكتەر اي­تارلىقتاي. بالالار ءۇيىنىڭ دومبى­راشىلار, حور, بي انسامبلدەرى قالا­لىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق باي­قاۋ­لاردىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىم­پاز­دارى. بۇلدىرشىندەردىڭ ونەرگە دەگەن قى­­زىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماق­سا­تىن­داعى جۇمىستار جۇيەلەنە تۇسۋدە. وبلىستىق بالالار اسسامبلەياسىنىڭ «دوستىق اۋەندەرى» فەستيۆالى ءاردا­يىم جارىس جەڭىمپازى بولسا, وب­لىس­تىق «تالدىقورعان شۇعىلاسى» جاس تالانتتار بايقاۋىندا ورىنداۋ­شى­لىق شەبەرلىگى ءۇشىن الىبەك اقىل­بەكوۆ ديپلوممەن ماراپاتتالعان. رەس­پۋبليكالىق «ءومىرىمدى ونەرگە ار­نايمىن» اتتى بالالاردىڭ شىعار­ما­شىلىق بايقاۋىندا دا ولار جەڭىس­كە جەتىپتى. «بەينەلەۋ ونەرى» نومي­نا­تسياسى بويىنشا ماريا ششەلچكوۆا, ۇلان قوجاحمەتوۆ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ورىنداردى ءوزارا ءبولىسىپتى. وتكەن جىلى وبلىستىق «تاڭ­شول­پان» ءان بايقاۋىندا باس ءجۇل­دە­گە يە بولعان بالالار, رەسپۋب­لي­كا­لىق «تاڭشولپان» ءان بايقاۋىندا ارنايى ديپلومعا تاعى دا يە بول­عانى بالعىنداردىڭ ونەرگە دەگەن اسقاق سەزىمىنىڭ دالەلىندەي. اعىمداعى جىلى وتكەن وب­لىس­تىق «جەتىسۋ ورنەگى» بي بايقاۋىن­دا «اينالايىن» ۇلگىلى حالىقتىق بي ءانسامبلى ءى ورىن, ستانيسلاۆ چەر­نوۆ «ەڭ ۇزدىك ءبيشى» اتاعىنا يە بولىپ, تاربيەشىلەردىڭ سان قىرلى جۇمى­سى­نىڭ ناتيجەسىن كورسەتتى. الماتى وبلىستىق قازاقستان حال­قى اسسامب­ل­ەيا­سى وتكىزگەن «ونەرىم-ءومىرىم» ات­تى ۆوكالدى-حورەو­گرا­فيا­لىق باي­قاۋ­دا تاعى دا باس ءجۇل­دە العان ونەر­پازداردىڭ ەڭبەگىن ءان مەن ءبيدى, ءتاتتى كۇيدى ءسۇيۋى, جانى سۇلۋ, جۇرەگى نازىك, اسەمدىككە قۇش­تار, ءومىردى قۇلاي ءسۇ­يەتىن ادام بو­لىپ شىعۋىنىڭ ال­عا­ش­قى باسپال­داعى, جەمىسى دەگەن ءجون. بالالار ءۇيى جانىندا اشىلعان «پانا» جانە «سەزام» قۋىرشاق تەاتر­لارىنىڭ ونەرپازدارى كوپتەگەن كورەرمەندەردىڭ العىسىنا بولەنىپ ءجۇر. سونداي-اق, وتباسىنان تىس عۇ­مىر كەشكەن بالالاردى ەڭبەككە باۋلۋ, تاربيەلەۋدىڭ ءبىر تارماعى ءۇي تۇر­مىسىنىڭ شارۋاشىلىعىنا «ال­تىن قاسىق», «التىن ينە» ۇيىرمە­لەرىن­دەگى ۇلتتىق تاماق تۇرلەرىن جاساۋ مەن ءىس تىگۋ, قولونەردىڭ ايشىقتى ءادىس-تاسىلدەرىن ۇيرەتۋگە باۋليدى. قوعامدا ەڭبەك ەتۋ ارقىلى ادام­نىڭ ومىرگە داعدىلانۋى قا­لىپ­­تاسادى. ال, ەڭبەكتىڭ قاراپا­يىم تۇرىنەن كۇردەلى تۇرىنە كوشۋ جولىندا ونىڭ ويلاۋ قابىلەتتەرى ودان ءارى دامىپ, جەتىلە تۇسەتىنىن اينالايىندىقتار سەزىنگەندەي. ال ءوز بويىنداعى تابيعي قابىلەتىن دا­مىتۋ, سول جولدا تىنىمسىز ەڭبەك­تەنۋ ءار ادامنىڭ وزىنە بايلا­نىس­تى. تاربيەلەنۋشىلەردىڭ باستى ەڭ­بەگى جاقسى وقۋ, ساپالى ءبىلىم الۋ ەكەنىن سەزىنۋىنە مۇندا بارلىق جاعداي جاسالعان. قازىرگى تاڭدا كوڭىلىمىزدى كۇن شۋاعىنداي جىلىتاتىن وقيعالار, وزگەرىستەر, جاعدايلار بارشىلىق. حال­قىمىزدا «جىرتىق ءۇيدىڭ قۇدا­يى بار» دەگەن ناقىل ءسوز بار. «اي­نالايىن» ءۇيى قالتالىلاردىڭ قا­يى­­رى­مى تۇسەتىن شاڭىراق. ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ, بارىمەن ءبولى­سۋ­گە با­لا­لاردىڭ جوعىن تولتىرۋعا اسىعا­تىن­دار مۇندا ءجيى اتباسىن بۇرادى. جابىرقاعان جانارلارعا كۇلكى ءۇيى­رىلىپ, ولار بازارلىققا كەنەلەدى. بۇعان دەيىن وبلىس اكىمى بولعان سەرىك ۇمبەتوۆ تاربيەلەنۋشىلەرگە پاتەر ءبولىپ, جان-جاقتى كومەك كور­سەت­كەنىن ايتۋ پارىز. وبلىس اكىمى انزار مۇساحانوۆ جۇمىسىن «اي­نا­ل­ايىن» بالالار ۇيىنەن باستادى. ءتار­بيەلەنۋشىلەرگە كيىم-كەشەك, سپورت­تىق قۇرال-جابدىق, بولمەلەرگە كىلەم, تاعى باسقا قاجەتتىلىكتەر ءبول­­گەن, بالالارمەن اڭگىمەلەسىپ, ولار­­دىڭ ارمان-ماقساتىن بىلگەن اكىمنىڭ بۇل باستاماسى جالعاسىن تاۋىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر. جاڭاجىلدىق پرەزيدەنت شىر­شا­سىندا تاعى دا بۇلدىرشىندەر اكىمدىك تاراپىنان سىيلىققا كەنەلدى. جەكە كاسىپكەرلەر دە بالدىر­عان­داردى قۋانتتى. جىلى, جارىق ءبول­مە­لەردە بالاعا قاجەتتى زاتتار ورنا­لاس­تىرىلىپ, كومپيۋتەر, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا باي­لا­نىستى سپورتتىق قۇرال-جابدىق پەن بارلىق جاعداي جاسالعان. جىل سايىن «ۇزدىك ينتەرنات­تىق مەكەمە» بايقاۋىنىڭ باس ءجۇل­دەسىن جەڭىپ الاتىن ۇجىم مۇشە­لەرىنە تەك تابىس تىلەيمىز. «ۇلكەن­نىڭ مىڭىنا بەرگەنشە, بالانىڭ بىرىنە بەر» دەگەن ەكەن بابالار وسيە­تى. دۇرىس ءارى تاۋىپ ايتىلعان ءتامسىل. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى.