ابىلاي حاننىڭ قارا جولى - سولتۇستىك پەن وڭتۇستىكتى بايلانىستىرعان ەڭ توتە جول

ء ۇش كولىكپەن بۋرابايداعى ابىلاي حان الاڭىنان جولساپارعا شىققان 10 ازامات XVIII عاسىرداعى «كوكشەتاۋ-اقمولا- ۇلىتاۋ-تۇركىستان» كەرۋەن جولىمەن مىڭداعان شاقىرىم جول ءجۇرىپ, قازاق دالاسىنىڭ تاريحىن زەرتتەپتى. ەكسپەديتسيا اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى مالىك ءمىرزاليننىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جانە قوعام قايراتكەرى مۇرات قاجى ىدىرىس ۇلىنىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان. قۇرامىندا بەلگىلى عالىمدار مەن تاريحشىلار, ولكەتانۋشىلار, قوعام قايراتكەرلەرى جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى كىرگەن ەكسپەديتسيا تاريحي مالىمەتتەر جيناپ, ابىلاي مەن ونىڭ زامانى تۋرالى عىلىمي ماقالالار مەن زەرتتەۋلەردى جيناق رەتىندە جارىققا شىعارماق. «ابىلاي حاننىڭ قارا جولى» اتتى كوركەم فيلم ءتۇسىرۋ دە ىزگى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى. ابىلاي حاننىڭ ۇرپاعى سانسىزباي مۇحيتانوۆ اق باتاسىن بەرىپ, اقجولتاي ءساتساپار تىلەگەن ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى جول جول بويىنداعى اۋىلدارعا سوعىپ, اڭىز-اڭگىمەلەر جيناپ, ساپار بارىسىندا كەزدەسكەن تاريحي ورىنداردى بەلگىلەپ, قاعازعا تۇسىرگەن.

تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىندە وتكەن جيىندا ەكسپەديتسيا قاتىسۋشىلارى تاريح, ولكەتانۋ جونىندە ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ال ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ-ءنىڭ وقىتۋشىسى گاۋحار پىرىمبەتوۆا ابىلاي حاننىڭ قارا جولى سولتۇستىك پەن وڭتۇستىكتى بايلانىستىرعان ەڭ توتە جول بولعاندىعىن جەتكىزدى. «حان ونى ساياسي جانە ەكونوميكالىق مۇددەدە پايدالانعان. جالپى ابىلايعا قاتىستى «ابىلايدىڭ قارا جولى», «ابىلايدىڭ قارا قوسى» دەگەن ۇعىمدار كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇرپاقتار ساناسىندا جاڭعىرا وتىرىپ جەتكەن. «قارا» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى قازاق تىلىندە «قاسيەتتى», «كونە», «ۇلكەن», تاعى باسقا ماعىنالاردى بەرەتىنىن ەسكەرسەك, «ابىلايدىڭ قارا جولى» تىركەسىنىڭ ماعىناسىن – جالپىعا ءمالىم داڭعىل كەرۋەن جولى دەپ تۇسىنۋگە بولادى» - دەدى گ.پىرىمبەتوۆا. ەكسپەديتسيا اياسىندا توپوگرافيالىق كارتا دايىندالماق. سونداي-اق, ەكسپەديتسيا جەتەكشىسى مۇرات قاجى ىدىرىس ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ساپاردان سوڭ كوكشەتاۋدا رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

عالىمجان ەلشىباي,

«ەگەمەن قازاقستان»

تۇركىستان وبلىسى