سەمەي قاسىرەتىنە ارنالعان ەڭبەك جاپون وقىرماندارىنا جول تارتتى

سول ساپارىندا ايگىلى قالامگەرگە جاپوننىڭ كورنەكتى جازۋشىلارى, اراسىندا كەيىن نوبەل سىيلىعىن العان ياسۋناري كاۆاباتا دا بار, ىستىق ىقىلاس تانىتقان بولاتىن. الايدا شەتەلگە شىعارسا, سوڭىنان ۇشتىكتىڭ ۇندەمەسىن دە ىلەستىرىپ جىبەرەتىن كەڭەستىك كەزەڭدە تۋعان جەرى يادرولىق سىناق الاڭىنا اينالعان جانى جارالى جازۋشى جۇرەگىندەگى سىردى تولىق اقتارا الماسا كەرەك... بۇگىندە الەمدى يادرولىق قارۋسىزداندىرۋ بەيبىت ميسسياسىنىڭ باستاماشىسىنا اينال­عان قازاقستاننىڭ جاپونيامەن ارا­داعى بارىس-كەلىسى ەركىن ءارى جيىلەي ءتۇستى. ەكى ەلدىڭ باسشىلارى قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىقتار اياسىندا اسىرەسە, عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى ەكىجاقتى الماسۋلار كوبەيدى. ءبىر عاسىر بۇرىن الاش ارىستارى ارمانداعان ارالداعى ەلدە تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتول بۋىنى ءبىلىم الىپ, دارا مادەنيەتىنە بويلاي ءتۇستى. سول جاستاردىڭ قاتارىندا جەمىستى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن الەۋمەتتانۋشى اقەركە سۇلتانوۆانى دا ايتۋعا بولادى.

جۋىردا اقەركەنىڭ سەمەي پوليگونى جايلى جاپون تىلىندەگى كىتابى جاپونياداعى Kadensha باسپاسىنان جارىققا شىقتى. بۇل جاڭالىقتى شىعىس­تانۋشى-ديپلومات, ەلىمىزدىڭ جاپونيا­داعى ەلشىلىگىندە ءبىراز جىل قىز­مەت اتقار­عان باتىرحان قۇرمانسەيىت الەۋ­مەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, اقەركە سۇلتانوۆا – قازاقستاندىق جاپونتانۋشىلار اراسىندا جاپون تىلىندە كىتاپ شىعارعان العاشقى اۆتور. وتانداسىمىزدىڭ اتالعان ەڭبەگى تۋرالى جاپونيانىڭ جاڭادان جارىق كورەتىن كىتاپتار جايلى جازاتىن book watsh سايتى, «چيۋگوكۋ شينبۋن» اتتى كۇن­دەلىكتى گازەتى جازعان ەكەن. جيناقتا سەمەي قالاسىنىڭ كونە جانە الاش ساياسي قوزعالىسىنىڭ ورتالىعى بولعان كەزدەگى تاريحى مەن سەمەي سىناق پوليگونىنا قاتىستى تىڭ دەرەكتەر, فوتوسۋرەتتەر توپتاستىرىلعان.

«كىتاپتىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە ادام تاعدىرى ارقىلى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ قاراپايىم حالىققا قالاي اسەر ەتكەنىن جەتكىزۋگە تىرىستىم. ەكىنشى بولىمدە سەمەي سىناق الاڭىنىڭ قۇرىلۋ كەزەڭىنەن باستاپ سوڭعى جارىلىسقا دەيىنگى تاريحى قامتىلادى. بۇل پوليگون تۋرالى تولىق كارتينانى جانە رەسمي دەرەك­كوزدەرىندە جوق مالىمەتتەردى بەرەدى دەپ ويلايمىن. سونداي-اق قازاقستان­نىڭ الەمدى يادرولىق قارۋسىزداندىرۋعا قوسقان ۇلەسى تۋرالى اڭگىمەلەنەدى», دەيدى اۆتور.

ا.سۇلتانوۆانىڭ اتالعان كىتابىنىڭ رەسمي جارناماسى جاپوندىق امازوندا جاريالاندى, ال ساتىلىمعا بيىلعى 18 شىلدەدەن باستاپ شىقتى. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن جەكەلەگەن وقىرماندار تاراپىنان الدىن الا تاپسىرىستار دا تۇسۋدە. سونىمەن بىرگە جاپونيانىڭ ءۇش بىردەي ءىرى باسىلىمى اۆتوردان سۇحبات الۋ ءۇشىن حابارلاسسا, باسپا جاڭا جيناقتى 1500 دانادان 3 مىڭ داناعا دەيىن كوبەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپتى.

بيىل «سەمەي-حيروسيما» جوباسىنا – 20 جىل. وسى اتاۋلى وقيعاعا وراي وتكەن جيىندا اقەركە العاشقى كىتابىن جاپوندىق وقىرماندارعا تانىستىردى. بۇل جيىنعا «سەمەي-حيروسيما» جوباسىنىڭ مۇشەلەرى, سەمەي مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى نايليا ءشايجۇنىسوۆا, حيروسيما قالاسىنىڭ 8 جىل مەرى بولعان حيراوكا سان دا قاتىستى. بۇگىندە باسپا رەداكتسياسى مەن «سەمەي-حيروسيما» جوباسىنىڭ كەڭسەسىنە حابارلاسىپ, اتالعان جيناقتى سۇراۋشىلار كوبەيە تۇسكەن كورىنەدى. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, باسپا ديرەكتورى مەن باس رەداكتورى كىتاپتىڭ مۇقاباسىنا اقەركە­نىڭ وتباسىلىق فوتوالبومىنداعى ءبۇلدىر­شىن كەزىندە اتا-اناسى, باۋىرلارى­مەن بىرگە تۇسكەن ەسكى سۋرەتتى بەرۋدى وتىن­گەن كورىنەدى. ويتكەنى اۆتور بۇل ەڭبەگىندە بىرقاتار وقيعالاردى بالالىق شاعى, باۋىر­­لارى, اتا-اناسى, وسكەن ورتاسى تۋرالى ەستەلىكتەرمەن قاتار ورەدى. قازا­قستاننىڭ ءتول تاريحى, مادەنيەتى, قور­شاعان ورتاسى مەن كيەلى ورىندارى تۋرالى دەرەكتەر دە جاپوندىقتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر.

«ارينە سەمەي سىناق الاڭى تۋرالى وسى وڭىردە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان تۇرعىن­داردىڭ قاتىسۋىمەن تولىق ماعلۇمات بەرۋدى قالادىم. ويتكەنى سەمەي يادرولىق پوليگونى جەر بەتىندەگى ماڭا­يىندا ادامدار تۇراتىن جالعىز سىناق الاڭى. سوندىقتان بۇل كىتابىم اتوم­نان زارداپ شەككەن سەمەيلىكتەرگە جاپو­نيادان باستاپ, باسقا دا ەلدەردىڭ ءتۇرلى كومەك كورسەتۋىنە نەگىز بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. پوليگون ماڭىندا تۇرعان ادامداردىڭ قاسىرەتىن كۇللى الەم ەستۋى, اتوم بومباسىنان زارداپ شەك­كەن حيروسيما مەن ناگاساكي قالا­لارى­نا كورسەتىلگەن قۇرمەتكە ولار دا يە بولۋى ءتيىس. سونداي-اق پوليگوندى جابۋ جولىنداعى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ك.بوزتاەۆتىڭ, «سەمەي-نەۆادا» قوزعالىسىنىڭ جانە ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ولشەۋسىز ەڭبەگىنە توقتالدىم», دەيدى ا.سۇلتانوۆا.

اقەركە ومىرزاققىزى اتالعان ەڭبەككە سەمەي قالاسىنداعى, اباي اۋدانىنداعى قاينار, قاراۋىل, سارجال, دەگەلەڭ اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىمەن جۇرگىزگەن سۇحباتتارى ەنگەنىن, كىتاپتىڭ رەپورتاج جانرىندا جازىلعانىن ايتادى. اۆتوردىڭ جاپون تىلىندەگى جازباسىنا باس­پا رەداكتورلارى جوعارى باعا بەرىپ, ءتىپتى نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى سۆەتلانا الەكسەەۆيچتىڭ جازۋ قولتاڭباسىنان اسىپ تۇسكەنىن ايتىپ, ازىلدەپتى. 125 ميلليون حالقى بار جاپونيانىڭ وقىرماندارىنا قازاق قالامگەرلەرىنەن جاپون تىلىنە اۋدارىلعان ءىلياس ەسەنبەرلين شىعارماسى عانا تانىس ەكەنىن ەسكەرسەك, جاس جاپونتانۋشى جيناعىنىڭ ەلىمىزدى جاھاندىق مادەنيەتكە تانىستىرۋداعى ورنى ەرەكشە ەكەنىن باعامداۋعا بولادى.

اقەركە – سەمەي قالاسىنداعى №26 ورتا مەكتەپتىڭ تۇلەگى. وقۋشى كەزى­نەن ءتىل مەڭگەرۋگە جەتىك قارشاداي قىز 2000 جىلى «سەمەي-حيروسيما» جوبا­سى­نىڭ بايقاۋىندا جەڭىسكە جەتىپ, حيروسي­ما شاھارىنداعى «سانيو گەرلحاي سكۋل» اتتى قىزدار مەكتەبىندە ءبىر جىل وقۋعا مۇمكىندىك العان بولاتىن. جاس­تايى­نان جاپون تىلىنە جەتىك ول قاينار ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناس­تار فاكۋلتەتىن ءبىتىردى. توكيو ۋنيۆەر­سيتە­تىن­دە ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, ەڭ جوعارى ءى دارە­جەلى سەرتيفيكاتتى يەلەنگەن اقەركە جاپونيانىڭ اسا بەدەلدى حيتوتسۋباشي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيستراتۋراسىن تامام­داعان. 2006 جىلى استاناعا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن كۇنشىعىس ەلىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى دزيۋنيتيرو كويدزۋميدىڭ ەلباسىمەن اراداعى كەلىس­سوزدەرى كەزىندە اۋدارماشىلار قاتارىندا جۇمىس ىستەدى. جاپون ەلىنىڭ ءبىرىنشى ارناسى سانالاتىن «NHK» تەلەارناسى تۇسىرگەن سەمەي پوليگونى تۋرالى ءفيلمنىڭ جوباسىن ۇيلەستىرۋشىلەردىڭ ءبىرى بولدى. ال جاس جاپونتانۋشىنىڭ بۇگىنگى جاڭا بەلەسى – جاپون تىلىندە تۇڭعىش رەت ەل تاريحىنا قاتىستى ەڭبەك جازۋى بولىپ وتىر.

دۋمان اناش,

«ەگەمەن قازاقستان»