كەشە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن كوميسسيانىڭ وتىرىسى ءوتتى. وندا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى جونىندەگى ساياسي پارتيالار ءۇشىن داۋىس بەرۋگە ارنالعان سايلاۋ بيۋللەتەنىنىڭ ءماتىنىن بەكىتۋ تۋرالى, پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى مەن ءماسليحاتتارى دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارىن اككرەديتتەۋ تۋرالى جانە جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ سايلاۋ كوميسسيالارى قۇرامىندا كەڭەسشى داۋىس قۇقىعى بار مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرىنە سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ باسقا مۇشەلەرىمەن تەڭ ەڭبەكاقى تولەۋ جونىندەگى ۇندەۋى تۋرالى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
بۇل ماسەلەلەر بويىنشا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ حاتشىسى باقىت مەلدەشوۆ, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى تاتيانا وحلوپكوۆا جانە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير فووس حابارلاما جاسادى. باقىت مەلدەشوۆتىڭ اتاپ وتۋىنشە, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ 1 پايىزى رەزەرۆىن قوسا دايىندالۋعا جانە سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە جەتكىزىلۋگە ءتيىس سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنىڭ سانىن بەلگىلەدى. وسىعان بايلانىستى پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى جونىندە 9 398 154, ال بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سايلاۋى جونىندە 17 423 313 سايلاۋ بيۋللەتەنى دايىندالاتىن بولادى.
ەكىنشى ماسەلە بويىنشا حابارلاما جاساعان تاتيانا وحلوپكوۆانىڭ حاباردار ەتكەنىندەي, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى مەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا شەت مەملەكەتتەردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ تاعى 14 بايقاۋشىسىن اككرەديتتەدى. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنۋىمەن بارلىعى 61 بايقاۋشى اككرەديتتەلگەن. ولاردىڭ 46-سى – ەقىۇ/دياقب ميسسياسىنىڭ, 11-ءى – تمد بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ وكىلدەرى, 4-ءۋى – شەت مەملەكەتتەردىڭ بايقاۋشىلارى.
ال ءۇشىنشى ماسەلە جونىندە حاباردار ەتكەن ۆلاديمير فووستىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ ءۇندەۋىن قاراۋ ناتيجەسىندە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنا قىزمەتكەرلەرى سايلاۋ كوميسسيالارى قۇرامىندا ساياسي پارتيالاردىڭ كەڭەسشى داۋىس قۇقىعى بار وكىلدەرى بولىپ تابىلاتىن ۇيىمدارعا سايلاۋ ناۋقانىن ازىرلەۋ مەن وتكىزۋ كەزەڭىندە ولاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىلارىن ساقتاۋ تۋرالى حات جولداۋدى ۇسىنۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى.
وتىرىستان سوڭ وتكەن بريفينگتە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ باق وكىلدەرىن سايلاۋ بارىسىمەن تانىستىردى. توراعانىڭ اتاپ وتكەنىندەي, جاڭاوزەن قالاسىنىڭ اۋماعىندا پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى مەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بۇرىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە, ياعني 2012 جىلعى 15 قاڭتاردا وتەدى. ويتكەنى, بۇل اۋماقتىق-اكىمشىلىك بىرلىكتە توتەنشە جاعداي ەنگىزۋ تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىندا سايلاۋدى وتكىزۋگە تىيىم سالىنباعان. وسىعان بايلانىستى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى جارلىقپەن بەلگىلەنگەن شەكتەۋلەردى ەسكەرە وتىرىپ, كانديداتتار مەن سايلاۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋدا.
«بۇل ادام قۇقىعى سالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قول قويعان حالىقارالىق قۇجاتتارعا قايشى كەلمەيدى, – دەدى قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ وسى ماسەلە جونىندە. – ويتكەنى, ەندىگى شەكتەۋلەر ادامنىڭ ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكت بەكىتكەن «ابسوليۋتتىك» قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن شەكتەمەيدى, تەك سايلاۋالدى ۇگىت جۇرگىزۋ ءتاسىلدەرىنىڭ اياسىن بەلگىلى ءبىر دارەجەدە تارىلتادى. جانە بۇل رەتتە بارلىق ساياسي پارتيالار مەن ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار تەڭ. دەگەنمەن, ۇگىت جۇمىسىن جۇرگىزۋدىڭ نىساندارى مەن ادىستەرىن تاڭداۋدا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە شەكتەۋلى جاعدايدا بولادى».
ءسوز بارىسىندا توراعا ونى دا اتاي كەتتى. ياعني, قالا اۋماعىندا نەگىزىنەن سايلاۋالدى ۇگىتتى بەيبىت جينالىستار, ميتينگتەر, شەرۋلەر, پيكەتتەر مەن دەمونستراتسيالار ءوتكىزۋ ارقىلى جۇرگىزۋ شەكتەلەدى. الايدا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ۇگىت ناۋقانى تولىق كولەمدە وتكىزىلەتىن بولادى. وسىعان بايلانىستى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋىنە بيۋدجەتتەن بولىنگەن قاراجاتتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا قوسىمشا ۇگىت ماتەريالدارىن جاريالاۋ جانە باسپا ونىمدەرىن شىعارۋ ءۇشىن پايدالانۋىنا رۇقسات بەرەدى. ال پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا قاتىساتىن ساياسي پارتيالاردىڭ ۇگىت ماتەريالدارى جاڭاوزەن قالاسى تۇرعىندارىنا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى تەلە-راديو ارنالارى مەن باسپا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جەتەتىن بولادى.
«جاڭاوزەن قالاسىندا رەسپۋبليكالىق «ەۋرازيا», «ەلارنا», «قازاقستان», «حابار», وبلىستىق «اقتاۋ – قازاقستان» تەلەارنالارى مەن قازاق راديوسى, سونداي-اق كابەلدى تەلەديدار جۇمىس ىستەپ تۇر, – دەدى ءارى قاراي قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ. – قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار باسپا ونىمدەرىن ازىرلەۋ ءۇشىن وبلىستىق باسپاحانانىڭ قىزمەتىن پايدالانا الادى. قالالىق سايلاۋ كوميسسياسى شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەۋدە. كوميسسيانىڭ قاراماعىندا بارلىق قاجەتتى ادىستەمەلىك ماتەريالدار مەن قۇجاتتار بار».
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ باسشىسى سايلاۋ ناۋقانى بارىسىن بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋ جايىنا دا توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, بايقاۋشىلار مەن ساراپشىلارعا, سونىڭ ىشىندە شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىنە بۇل وڭىرگە بارۋ مۇمكىندىگى قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. سونىمەن قاتار, ولار سايلاۋ بارىسى, سايلاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسى, بارلىق سايلاۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ قىزمەتى تۋرالى اقپاراتتارمەن دە قامتاماسىز ەتىلەدى. سونداي-اق قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ سايلاۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى كانديداتتار مەن ساياسي پارتيالاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىن وبەكتيۆتى جاريالاۋعا مىندەتتى ەكەنىن دە ەسكەرتتى. بۇل رەتتە كانديداتتار مەن ساياسي پارتيالاردىڭ ار-نامىسىنا, قادىر-قاسيەتىنە جانە ىسكەرلىك بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن ۇگىت ماتەريالدارى مەن وزگە دە اقپاراتتى جاريالاۋدان اۋلاق بولۋ كەرەك. بارلىق كانديداتتار مەن پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردىڭ سايلاۋالدى ۇگىت جۇرگىزۋى ءۇشىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا تەڭ جاعدايدا قول جەتكىزۋى كەپىلدەندىرىلۋى ءتيىس.
بريفينگ سوڭىندا كوميسسيا ءتوراعاسى 20 جەلتوقساندا اياقتالعان ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى تىركەۋدىڭ الدىن الا قورىتىندىلارىمەن دە تانىستىرىپ ءوتتى. الدىن الا مالىمەتتەر بويىنشا, ۇسىنىلعان 10 مىڭنان استام ۇمىتكەردىڭ 9 165-ءى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديدات رەتىندە تىركەلگەن. سونىڭ ىشىندە وبلىستىق, استانا مەن الماتى قالالىق ءماسليحاتتارىنا – 1752, اۋداندىق ءماسليحاتتارعا – 5523, قالالىق ءماسليحاتتارعا 1890 كانديدات بار.
تىركەلگەن كانديداتتاردىڭ 3446-سى – «نۇر وتان» حدپ-نىڭ, 264-ءى – قازاقستاننىڭ «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ, 99-ى – قازاقستاننىڭ كوممۋنيستىك حالىقتىق پارتياسىنىڭ, 50-ءى – قازاقستان سوتسيال-دەموكراتيالىق «اۋىل» پارتياسىنىڭ, 57-ءسى – «ادىلەت» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ, 22-ءسى – «رۋحانيات» پارتياسىنىڭ, 11-ءى – قازاقستاننىڭ پاتريوتتارى پارتياسىنىڭ, 9-ى – جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ, 3-ەۋى – قازاقستاننىڭ «ازات» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ, 1-ەۋى – قازاقستاننىڭ كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى. بارلىق تىركەلگەن كانديداتتار 21 جەلتوقساننان باستاپ سايلاۋالدى ۇگىت جۇمىستارىنا كىرىسە الادى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.