ۇلى ابايدىڭ وسى ءبىر وسيەتى جاڭاوزەندەگى سودىرلىق, سوتقارلىق ءىس-ارەكەتتەردى ەستىگەن كەزدە ەرىكسىز تىلىمىزگە ورالىپ, جان دۇنيەمىزدى تەربەپ, ءوزىمىزدى دە تەڭسەلتىپ جىبەرگەن ەدى.
اپىر-اي! اتتەگەن-اي! – دەگەن وكىنىش پەن وپىق, كۇيزەلىس پەن كۇڭىرەنىس ميىمىزدى نايزالاپ, جۇرەگىمىزدى كەسكىلەپ-اق كەتتى. اينالايىن, اتا-بابام «ىشتەن شىققان جاۋ جامان», «ءبورى قايدا دەمە, بورىك استىندا, جاۋ قايدا دەمە, جار استىندا» دەپ, قالاي ءدال تاۋىپ ايتقان دەسەڭىزشى؟! ولار ءومىر بويى ازاتتىق پەن تەڭدىكتى اڭساپ, «قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىرىن» سول جولدا سارپ ەتتى عوي! الميساقتى تەربەپ قايتەمىز, كەشەگى 1986 جىلعى جەلتوقساننىڭ «مۇزعا جاققان الاۋىن», جاستار قانىنا بوككەن الاڭدى شىنىمەن-اق ۇمىتقانىمىز با؟!
ەگەمەندىگىمىزدىڭ 20 جىلى ىشىندەگى جەتىستىكتەرى مەن تابىستارىن كەۋدە كەرە, ماقتانىشپەن تويلاپ, بۇكىل الەم نازارى تۋعان ەلىمە اۋىپ, جان-جاقتان قۇتتىقتاۋلارمەن استانامدى شاتتىققا وراپ جاتقان كۇنى نەبىر قارانيەت قاستاردىڭ دا ءداتى بارمايتىن سۇمدىق ءوز ۇلتىمنان شىعىپ, ويران سالۋىن ءتۇسىنۋ دە وڭاي ەمەس ەكەن. كيەلى, اۋليە بابالار جاتقان ماڭعىستاۋ ولكەسىنىڭ سانامىزدا سايىن دالا ابىزدارىنىڭ مەكەنى رەتىندە جاتتالىپ قالعانى قاشان؟! تىرىلەردى بىلاي قويىپ, ارۋاقتاردى دا كۇڭىرەنتەتىن وسى ءبىر cۇمدىق وقيعانىڭ اۋليەلەر مەكەنىندە بولۋى وكىنىشتى-اق, ارينە.
ءبىز دەموكراتياعا قادام باسقان ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. بەيبىت شەرۋگە شىعۋ, تالاپ-تىلەكتەردى ايتۋ سىندى ءىس-ارەكەتتەرگە شەكتەۋ جوق. دەگەنمەن, ءدال توي كۇنى دۇشپاندىق نيەتپەن ارنايى دايىندالىپ كەلگەن سودىرلاردىڭ بەيبىت حالىققا جاساعان شابۋىلى, ءۇيلەردى تالقانداپ, بانكوماتتاردى, دۇكەندەردى توناپ, ءوزى تۋعان مەكەنىن ورتكە وراپ ويران سالۋى – قىلمىستىڭ قىلمىسى, تاريح الدىنداعى كەشىرىلمەس كۇنا. ولار – تەك سوتقارلار مەن سودىرلار ەمەس, ءوز حالقىنا قارسى شىققان كۇناھارلار. ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ 18-31 جاستاردا ەكەنىن ەستىپ جاتىرمىز. بىلە-بىلسەك, وسى سوتقارلىق, بۇزاقىلىق, ەڭ الدىمەن, ءوز انالارىنىڭ اق ءسۇتىن تەبۋ مەن اتاسىنىڭ اق ساقالىن جۇلۋمەن پارا-پار ءىس قوي.
ەندى مەنى قاتتى تولقىتقان ءبىر جاعدايدى باياندايىن. ەگەمەندىك تويىنا قاتىسىپ, استانانىڭ №64 مەكتەپ-ليتسەيىندە رەسپۋبليكالىق عىلىمي-ادىستەمەلىك اتاۋلى زەرتحانامنىڭ فيليالىن اشۋ سالتاناتىندا بولىپ كەلگەن مەنىڭ ۇيىمە سالەم بەرۋشىلەر كەلگەن ەدى. كوگىلدىر وت الدىندا حاباردى تىڭداپ وتىرعانبىز. قالامىزداعى بەلدى مەكتەپتەردىڭ ءبىرى №44 ليتسەيدىڭ ەكىنشى سىنىبىندا وقيتىن ەرەكشە قابىلەتتى جەتى جاستاعى جەتكىنشەك دارىن دا قاسىمىزدا وتىرعان. قاراسام, ەكى كوزىنەن ءسابي جاسى تامشىلاپ, اناسى مەرۋەرتتى باس سالىپ جىلاي جونەلگەنى. «نە بولدى؟» دەپ ۇركەكتەپ قالدىق. ول ماعان قاراپ: «اپا, انا كىسىلەر بالالاردى ولتىرگەن جوق پا؟! ولار بىزگە دە كەلىپ قالماي ما؟» دەپ, دىرىلدەپ كەتتى. وعان قوسىلىپ ءبارىمىز دە ەگىلىپ كەتتىك. ءسابي دارىننىڭ ءمولدىرەگەن كوز جاسى بولعان وقيعانىڭ قانشالىقتى اۋىر ەكەندىگىن ءسوزسىز دالەلدەگەندەي ەدى.
«دارىن, بالالار امان, قورىقپا, نۇرسۇلتانداي اتاڭ باردا, ءوزىڭ كۇندە جاتقا ايتىپ جۇرەتىن «ەلىڭ باردا» سەندەرگە ەشكىم دە تيىسە المايدى, الدىڭدا باقىت كۇنى تۇر», دەپ تىنىشتاندىردىم. وسى ءسوزىمدى ەلىمىزدىڭ بارلىق سابيلەرىنە, بالالارىنا دا ايتامىن. كۇناھار سوتقارلار ەل تىنىشتىعىن شايقاپ, ەل بەرەكەسىن بۇزا المايدى. وعان كۇمان جوق! ولاردىڭ ەسىمىن كەلەر ۇرپاق تاريح بەتتەرىنەن جيىركەنە وقىر. ازاتتىق جولىندا ءشايىت بولعانداردىڭ ارۋاعى دا ولارعا مازا بەرمەس! ال قازىردىڭ وزىندە ولاردى تورتكۇل دۇنيەدەگى يماندى, ىزگى جاندار قارالاپ, تەرىس بۇرىلىپ جاتقانىنا ءشۇبا كەلتىرۋگە بولماس. تەلى مەن تەنتەك قاي ەلدە, قاي زامانداردا بولسا دا كەزىككەن عوي. بىراق, كيىز تۋىرلىقتى قازاقتا ءوز وتىن ءوزى ويرانداپ, ءوز وشاعىن ءوزى تالقانداپ, شاڭىراعىن كۇيرەتەمىن دەۋشىلەر بولماعان. يساتايلار مەن كەنەلەر قولىنا نايزالارىن ازاتتىق ءۇشىن ۇستاعان...
چەحتىڭ ۇلى ءانتيفاشيسى, ۇلتتىڭ باتىرى يۋليۋس فۋچيكتىڭ كونتسلاگەردە جازعان «دار الدىنداعى ءسوزى» جەر بەتىندەگى بارلىق ادامدارعا ارنالعانداي. وندا «ادامدار, قىراعى بولىڭدار» دەگەن وسيەت ءسوز بار. اسىلى ساق بولعانعا نە جەتسىن؟!
ۇلى تويدا ەلباسىنىڭ جۇرەگى تەبىرەنىپ: «مەنىڭ بارلىق ءومىرىم, كۇش-جىگەرىم, بويىمداعى بارىم قازاعىمنىڭ باقىتىنا ارنالدى» دەگەن سوزىنە سالتاناتتى جيىندا وتىرعانداردىڭ سەلت ەتپەگەندەرى بولمادى. قايراتتى, اسىل دا دارا جان, حالقىنىڭ كەمەڭگەر ۇلى ءبىر ءسات سەزىمگە بوي الدىرىپ, تەبىرەنىپ كەتكەن ەدى. بالكىم, ول وسى ءسوزىن بولاشاق ۇرپاعىنا دا امانات ەتكەن شىعار...
ال قازىر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنداي الەمدىك دەڭگەيدەگى دارا باسشىمىز تۇرعاندا, جاسامپاز ەڭبەكتىڭ يەسى حالقىمىز تۇرعاندا, ەگەمەن قازاقستاننىڭ تىككەن تۋىنىڭ كۇن وتكەن سايىن ءبيىكتەن بيىككە ورلەي بەرەتىنى ءسوزسىز. بەرەكە مەن بىرلىك, تاتۋلىق پەن دوستىقتى ۇستانىم ەتىپ ۇستازدار قاۋىمى دا ءوزىنىڭ قاسيەتتى قىزمەتىن اتقارا بەرەدى دەپ ايتا الامىن. 43 جىل بويى وسى ءبىر اۋليە ماماندىقتى ءومىرىمنىڭ شۇعىلالى شۋاعى ەتىپ ەڭبەك ەتىپ جاتقان «قازاقتىڭ قانيپاسى» اتانعان مەن دە بۇكىل ۇستازدار اتىنان: «سودىرلار مەن سوتقارلارعا ورىن جوق! ولاردى ءوزىنىڭ ارى, ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسىپ, سول جولدا قۇربان بولعانداردىڭ رۋحى جازالاسىن دەيمىن!» بۇل – مەنىڭ عانا پىكىرىم ەمەس, 93 جىلدىق تاريحى بار ەلىمىزدىڭ كونە وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى جامبىل اتىنداعى وبلىستىق مامانداندىرىلعان مەكتەپ-گيمنازيا-ينتەرناتىنىڭ شاكىرتتەرى مەن ارىپتەستەرىمنىڭ دە پىكىرى.
قانيپا بىتىباەۆا, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.