ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ جاڭا كەزەڭى

دۇيسەنبى كۇنى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ماسكەۋدە مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ جۇمىسىنا قاتىستى. سونىمەن بىرگە, وسىندا وتكەن ەۋرازەق-تىڭ مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسى دا ءوتتى.

ماسكەۋ اسپانىن جاپقان سۇر بۇلت دۇيسەنبى كۇنى كۇندىزگى قالانىڭ ءوزىن ب ۇلىڭعىرلاتىپ, ءتۇيىلىپ تۇر ەكەن. اۋا رايى جىلىمىق, اياق استىنداعى جىل­بىس­قى قار ەرىپ جاتىر. 1941 جىلدىڭ جەل­توقسانىنداعى نەمىس-فاشيستەرىن ءبۇر­سەڭدەتكەن ايازدى كۇندەر ەندى مۇندا قايتالانبايتىن سەكىلدى...

رەسەي استاناسىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ مۇندا جوعارىدا اتالعان ەكى سامميتتەن باسقا ۇقشۇ-نىڭ جانە تمد مەملەكەت باس­شى­لارىنىڭ بەيرەسمي وتىرىسىنا قاتى­سۋى كوزدەلگەن.

وسىدان ءبىر اي بۇرىن, 18 قاراشادا ماسكەۋدە كەدەن وداعىن قۇرعان ءۇش مەملەكەت باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونومي­كالىق كوميسسيا قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعانى بەلگىلى. سول كەلىسىم بوي­ىنشا كەدەن وداعىن باسقارۋدىڭ جاڭا جوعارى ورگانى – ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق كوميسسيانىڭ قۇرامى بەكىتىلدى. ەۋرووداقتىڭ اتقارۋشى ورگانى دا كوميسسيا دەپ اتالاتىن ەدى, بىزدەگى ينتە­گرا­تسيالىق قۇرىلىمنىڭ دا جۇمىسىن رەتتەۋشى تۇراقتى ورگان ەندى كوميسسيا دەپ اتالدى. بۇل ورگان تۋرالى العاش رەت 2007 جىلعى قازاندا قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي مەملەكەت باسشىلا­رى­نىڭ دۋشانبەدە قول قويعان كەدەن ودا­عى­نىڭ كوميسسياسى تۋرالى كەلىسىمدە اي­تىلعان. ەندى سول ءىس جۇزىنە استى. ونىڭ قۇرامىنا ءار ەلدەن وكىلدەر ەنگىزىلەتىن بولدى. كوميسسيانىڭ ۇيىمدىق جانە تەح­نيكالىق قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن حاتشىلىق اتقارعان. ونى حاتشىلىقتىڭ جاۋاپتى حاتشىسى باسقاردى. 2009 جىل­دىڭ 3 اقپانىنان كەدەن وداعى كوميس­سيا­سىنىڭ شەشىمىمەن ونىڭ مىندەتىن ات­قارۋعا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ وكىلى سەرگەي گلازەۆ بەلگىلەنگەن ەدى.

بىلتىر مەن بيىل پرەزيدەنت نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ تۋرالى 1994 جىلى ايتقان يدەياسى شۇعىل ىسكە اسىرىلا باستاعانى بەلگىلى. ەلباسىنىڭ ەرەكشە ينتۋيتسياسى ارقىلى ۇزاق جىلدار بۇرىن قاجەتتىلىگى الدىن الا سەزىلگەن ينتەگراتسيالىق قۇرىلىم­نىڭ كەرەكتىگىن الەمدىك قارجىلىق داع­دا­رىستار قاۋپى ومىرلىك تاجىريبەمەن ءدا­لەل­دەپ بەردى. ءسويتىپ, 2010 جىلدىڭ 1 ءشىل­دەسىنەن قازاقستان مەن رەسەي ارا­سىندا كەدەن وداعى جۇمىس ىستەي باس­تادى. وعان التى كۇننەن كەيىن بەلارۋس قوسىلدى. 2011 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ بەلارۋس پەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى كولىك باقىلاۋى كەدەن وداعىنىڭ سىرتىنا شىعارىلدى. ال 2011 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ قا­زاق­ستان, بەلارۋس جانە رەسەي ارا­سىن­داعى كەدەن باقىلاۋى الىنىپ تاستالىپ, ول دا وداق كەڭىستىگىنىڭ سىرتىنا شى­عارىلدى.

ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 18 قازانىندا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا ەنە­تىن قازاقستان, ارمەنيا, بەلارۋس, قىر­عىزستان, مولدوۆا, رەسەي, تاجىك­ستان, ۋكراينا سياقتى سەگىز مەملەكەت تمد شەڭبەرىندە ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. ال 19 قازاندا قىرعىزستاننىڭ كەدەن وداعىنا ەنەتىندىگى جاريالاندى. كوپتەگەن سا­راپ­شىلار مۇنى جاڭا ينتەگراتسيالىق قۇ­رى­لىمعا قادام نەمەسە بۇرىننان بار ءبىر­لەستىككە جاڭا مۇشەلەر ەنۋىنىڭ باسى دەپ باعالادى. ال 18 قاراشادا ماسكەۋدە كەدەن وداعىن قۇرعان قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس مەملەكەتتەرىنىڭ باسشى­لا­رى ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمدى ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇسۋ ماقساتىندا, جوعارى­دا ايتقانىمىزداي, ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق كوميسسيا تۋرالى كەلىسىمگە كەلىپ, وسى كوميسسيا جۇمىسىنىڭ رەگلامەنتىن بەكىتتى. سونىمەن قاتار, ەۋرازيا­لىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداندى. وندا 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ينتەگرا­تسيالىق قۇرىلىم كەلەسى كەزەڭگە, ياعني بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ نورمالا­رى مەن قاعيداتتارىنىڭ نەگىزىندە جۇ­مىس ىستەيتىن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىككە (بەك) وتەتىندىگى جاريالاندى. جانە بۇل قۇرىلىم ءوزىنىڭ قاتارىنا باسقالاردىڭ ەنۋىنە اشىق ەكەندىگى اي­تىلدى. ال قۇرىلىمنىڭ تۇپكى ماقساتى 2015 جىلى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ بولىپ تابىلادى.

بەك قۇرۋ جولىنداعى جۇمىستار جوسپارى بيىل تولىعىمەن ىسكە استى. كۇنتىزبەلىك جوسپارعا سايكەس, بيىل ونىڭ 25 قۇجاتىنا, سونىڭ ىشىندە 8 حالىقارالىق كەلىسىمگە جانە 17 باسقا قۇجاتتارعا قول قويۋ بەلگىلەنگەن. سونىڭ 6-ىن قازاقستان, 6-ىن بەلارۋس جانە 5-ءىن رەسەي جاعى ازىرلەدى. بۇلار بەك-ءتىڭ كەلىسىمدىك-قۇقىقتىق ارقاۋىنىڭ نەگىزىن قالاعان قۇجاتتار بولدى.

دۇيسەنبى كۇنى قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ سونىڭ سوڭعى ۇشەۋى­نە قول قويدى. ولار كەدەن ءترانزيتى ار­قى­لى تاسىمالداناتىن تاۋارلارعا كەدەن سالىعىن تولەۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى ءجو­نىندەگى كەلىسىمگە وزگەرىستەر مەن تولىق­تى­رۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما, زاڭسىز جولمەن تابىلعان تابىستى زاڭداستىرۋ جانە قولما-قول اقشانىڭ اينالىسى ار­قىلى بولاتىن لاڭكەستىكتى قارجىلاندى­رۋ­عا قارسى ءىس-ارەكەت تۋرالى كەلىسىم, سو­نى­مەن قاتار, كۇن ءتارتىبىنىڭ كەيبىر تار­ماقتارى جونىندەگى شەشىم بولاتىن. سوڭ­عىسىنا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ القا توراعاسىن تاعايىن­داۋ جانە ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ مىندەتتەرىن ايقىنداۋ ماسەلەلەرى ەنگىزىلدى. سونداي-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا دەپارتامەنتتەرىنىڭ سانى تۋرالى ماسەلە قارالدى.

جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ مەملەكەت باسشىلارى عانا قا­تىسقان شاعىن قۇرامداعى دا, كەڭەي­تىل­گەن قۇرامداعى دا وتىرىستارى جابىق ەسىك جاعدايىندا ءوتىپ, ءباسپاسوز وكىلدەرى ەنگىزىلمەدى. تەك قابىلدانعان شەشىمدەر تۋ­رالى د.مەدۆەدەۆتىڭ قىسقا حابارلاما­لا­رى عانا بەرىلىپ تۇردى. سونىڭ ىشىندە ول ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا تورالقاسىنىڭ توراعاسى بولىپ ۆيكتور حريستەنكونىڭ تاعايىندالعانىن جاريا­لا­دى. ال قازاقستان جاعىنان تورالقا مۇشەسى بولىپ دانيال احمەتوۆ تاعاي­ىن­دالعانى بەلگىلى بولدى. ءسويتىپ, جاڭا جىلدىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن ءوزارا ين­تە­گراتسيانى تەرەڭدەتۋ ماقساتىن كوزدەگەن تاعى ءبىر ۇلتۇستىلىك ورگان جۇمىسىن باس­تايتىن بولدى.

بەك جۇمىس ىستەۋىنىڭ نەگىزگى قاعي­دا­لارى – تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ, ادام رەسۋرستارى مەن قارجى كاپيتالىنىڭ قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اۋماعى شەڭبە­رىن­دە ەشقانداي كەدەرگىسىز, ەركىن اي­نا­لۋىن قامتاماسىز ەتۋ. سونىڭ ىشىندە كەدەن تاريفتەرىن بىرىزدەندىرۋ, تاريفتىك ەمەس رەتتەۋلەر بويىنشا كەلىسىم جاساۋ, ت.ب. ىقپال ەتۋ تاسىلدەرى بار.

ءسويتىپ, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نا­زارباەۆتىڭ ينتەگراتسيا تۋرالى يدەياسى ساتىلاپ تەرەڭدەپ كەلەدى. ول اۋەلى 2001 جىلى قۇرىلعان ەۋرازەق تۇرىندە كورى­نىس بەردى. بۇل قۇرىلىم تمد اۋما­عىن­داعى ەڭ ۇزدىك ينتەگراتسيالىق قۇرىلىم ەكەندىگىن دالەلدەدى. 2010 جىلى ونىڭ شەڭبەرىندە كەدەن وداعى قۇرىلدى. ونىڭ قاتىسۋشى مەملەكەتتەر ەكونومي­كا­سىنىڭ كوتەرىلۋىنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەنىن بىلەمىز. ەندى, 2012 جىل­دىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن ءبىرتۇتاس ەكونومي­كا­لىق كەڭىستىك ءوز جۇمىسىن باستايتىن بولادى.

بىرلەسكەن قۇجاتتارعا قول قويىل­عاننان كەيىن مەملەكەت باسشىلارى ءوز جۇمىستارىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىقتىڭ مەملەكەتارالىق كەڭە­سى­نىڭ وتىرىسىندا جالعاستىردى. كرەملدىڭ «كوگىلدىر» زالىندا وتكىزىل­گەن بۇل وتىرىسقا ەۋرازەق-تىڭ باسقا مۇشەلەرى – قىرعىزستان پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ جانە تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون دا كەلدى. سونداي-اق, بايقاۋشى مارتەبەسىنە يە ارمەنيا پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان دا قاتىستى. ولاردان باسقا ەۋرازەق-تىڭ باس حاتشىسى تايىر مانسۇروۆ بولدى.

وسى ۋاقىتقا دەيىن تمد شەڭبەرىندە ەڭ ءتيىمدى جۇمىس اتقارىپ كەلە جاتقان بۇل ينتەگراتسيالىق قۇرىلىم 2000 جىل­عى قازان ايىندا استانادا قول قويىلعان مەملەكەتارالىق قۇجاتتىڭ نەگىزىندە جۇ­مىسىن باستاعان ەدى. ونىڭ قاراپايىم ادامداردى ءال-اۋقات جاعىنان قولداۋعا ارنالعان ون قادام اتتى باستاماسى كەزىندە جاقسى اسەر قالدىرعان. قازىر ونىڭ قۇرامىنا قازاقستان مەن رەسەيدەن باسقا بەلارۋس, قىرعىزستان, تاجىكستان ەنەدى. وزبەكستان 2008 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان باستاپ ەۋرازەق ورگاندارىنا قاتىسۋىن توقتاتتى. ال ارمەنيا (2003 جىلدان), مولدوۆا (2002 جىلدان) جانە ۋكراينا (2002 جىلدان) بايقاۋشى بولىپ تابىلادى.

2009 جىلدىڭ 19-20 جەلتوقسانىندا الماتىدا ەۋرازەق-قا مۇشە جانە بايقاۋشى رەتىندە قاتىساتىن مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋى بولىپ, ونىڭ بارىسىندا قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى جانە رەسەي فەدەراتسياسى اراسىندا 2010-2011 جىلدارى ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىس­تىك قۇرۋدىڭ ءىس-قيمىل جوسپارى بەكىتىلگەن ەدى. ونىڭ شەڭبەرىندە 20 مەملەكەتتەر ارالىق قۇجاتتار دايىنداۋعا كەلىسىلگەن. سونىڭ ءبارى ورىندالىپ, ەندى 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان اتالعان قۇ­رىلىم ءوز جۇمىسىن باستايتىنىن جو­عا­رىدا ايتتىق. سونداي-اق ەۋرازەق شەڭ­بەرىندە ءۇش مەملەكەت اراسىندا كەدەن وداعى دا قۇرىلىپ, ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ جاتىر. مىنە, سوندىقتان دا ەۋرازەق-تى ين­تەگراتسيالىق ناقتى قۇرىلىمدارعا باس­تايتىن ارالىق ۇيىم دەپ اتاۋعا بولادى.

دۇيسەنبىدەگى كەزدەسۋدە ەۋرازەق-تىڭ مينسك قالاسىندا 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ىسكە كىرىسەتىن جاڭا ورگانى – ەۋرازەق سوتى تۋرالى شەشىمگە دە قول قويىلدى جانە سۋديالار كان­دي­داتۋرالارى بەكىتىلدى. جالپى, ۇزىن سانى 17 وسىنداي قۇجاتقا قول قويىلدى.

ەۋرازەق ماسەلەلەرىنە ارنالعان كەزدەسۋدىڭ شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇ­رام­داعى وتىرىستارى دا جابىق ەسىك جاعدايىندا وتكىزىلدى. كەزدەسۋ بارى­سىن­دا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعام­داس­تىقتىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن يممۋنيتەتتەرى تۋرالى 2001 جىلدىڭ 31 مامى­رىندا قابىلدانعان كونۆەنتسيانىڭ جاڭا رەداكتسياسىنا قول قويىلدى.

وتىرىستار اياقتالعان سوڭ رەسەي فە­دە­راتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەد­ۆەدەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ءباسپاسوز ءماس­ليحاتى وتكىزىلدى. ول كەلىسسوزدەردىڭ جو­عا­رى دەڭگەيدەگى تۇسىنىستىك جاعدايىندا وتكەنىن ايتا كەلىپ, ءتىپتى ونىڭ تاريحي ءسات ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. كەزدەسۋ بارى­سىن­دا بارلىعى 17 قۇجاتقا قول قوي­ىل­دى, دەدى ول. ينتەگراتسيالىق جاڭا قۇ­رى­لىم بىزدەردىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ورتاق رى­نوك­تارىن ۇلكەيتە وتىرىپ, وسى با­عىت­تاعى ۇدەرىستەردىڭ ۇيلەستىرۋشىسى بولادى. بۇل ءبىزدىڭ بارلىعىمىزدىڭ مۇددەمىزگە ساي كەلەدى. ال ول جاڭا جۇمىس ورىن­دارى, كاپيتال مەن ەڭبەك رەسۋرسى, تاۋار مەن قىزمەتتىڭ اينالىس اۋماعىن ۇلكەي­تىپ, ەكونوميكانىڭ جاندانۋىنا وڭ اسەر ەتەدى. بۇل, سايىپ كەلگەندە, ءبىزدىڭ حا­لىق­تارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ال ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا تۋرالى ايتقاندا, رەسەي پرەزيدەنتى ونىڭ قۇرامىنا بىلىكتى ادامدار ەنگەنىن جەتكىزدى. ول ءسوزىن اياقتاعاندا وعان بىرنەشە سۇراق قويىلدى. سونىڭ ىشىندە ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمنىڭ كەسىرىنەن كورشىلەرىمىزدىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءبىزدىڭ دامۋ مۇمكىنشىلىگىمىزدى شەكتەمەي مە دەگەن دە سۇراق بولدى. وعان دميتري اناتولەۆيچ بارلىق ينتەگراتسيا­نىڭ وزىندىك كەلەڭسىزدىكتەرى بولاتىنىن, بىراق ورتاق جەتىستىكتىڭ ودان دا كوپ بو­لاتىنىن ايتتى. ونى ەۋروپا ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىنەن كورۋگە بولادى, دەدى ول.

ال بۇل ۋاقىتتا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆپەن ەكىجاقتى كەزدەسۋ وتكى­زىپ, ءوزارا قارىم-قاتىناستاردىڭ وزەكتى ماسە­لەلەرى بويىنشا پىكىر الماستى. نۇر­سۇلتان نازارباەۆ المازبەك اتام­باەۆ­تى قىر­عىزستان پرەزيدەنتى قىز­مە­تىنە ساي­لانۋىمەن جانە لاۋازىمىنا كىرىسۋىمەن قۇت­تىقتادى. ەلباسى قازاقستان قىرعىز­ستاننىڭ وركەندەگەن جانە ەكو­نو­ميكاسى كۇشتى بولۋىنا مۇددەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

المازبەك اتامباەۆ قىرعىزستان ىق­پال­داستىق ۇدەرىستەردى جان-جاقتى دامى­تۋعا ۇمتىلاتىنىن جانە قازاقستانمەن ەكىجاقتى قاتىناستارىن ودان ءارى تە­رەڭدەتە تۇسەتىنىن اتاپ كورسەتتى.

سودان كەيىن ەلباسى ن.نازارباەۆ قازاقستاندىق جۋرناليستەرمەن بريفينگ وتكىزدى. بۇگىنگى قارالعان نەگىزگى ماسەلە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋعا ارنالدى, دەدى ەلباسىمىز. بۇگىن وتە اۋىر كۇن بول­دى, 18 قاراشادا ماقۇلدانعان بار­لىق قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ولاردى تالقىلاۋ بارىسىندا ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىلدى. بىراق ءبارىبىر ورتاق شەشىمگە قول جەتكىزىپ, 1 قاڭتاردان باستاپ بەك-ءتىڭ قۇرىلاتىنىن بەكىتتىك, دەدى قا­زاق­ستان پرەزيدەنتى. ءبىز ەكى جىل بويى كەدەن وداعى قۇرىلىمىندا جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. ونىڭ وتە ءتيىمدى ەكەنىن ءوز كو­زىمىزبەن كوردىك. رەسەي فەدەراتسياسىمەن اراداعى ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 20 ملرد. دوللارعا جاقىنداپ قالدى. بۇل – 40 پايىزدىق ءوسىم دەگەن ءسوز. بەلورۋسسيامەن ەكى اراداعى تاۋار اينالىمى دا ەسەلەپ ءوستى. وسىنىڭ ءبارى قازاقستان ەكو­نو­ميكاسىنىڭ بيىل 7 پايىزعا دەيىن ءوسۋى­نە يگى ىقپالىن تيگىزدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمنىڭ ءتيىمدى ەكەنىنە ءىس جۇزىندە كوزىمىز جەتىپ وتىر. بەك تە سونداي بولارىنا سەنىمدىمىز. ول قازاقستانعا جاڭا ينۆەستور­لار­دىڭ كەلۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ورتاق رىنوگىمىز 170 ملن. ادامعا دەيىن ارتا­تىن بولادى.

كەلەسى اڭگىمە ەۋرازەق-تىڭ بولا­شا­عى تۋرالى بولدى. ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق كوميسسيا قۇرىلعان سوڭ ول ارتىق قۇرىلىم بولعالى تۇر. سون­دىق­تان مەن ەكى اپپاراتتى ۇستاۋدىڭ ارتىق ەكەندىگىن اي­تىپ, سوڭعىنى عانا قال­دى­رۋ­دى ۇسىندىم. ول ءۇشىن, ارينە, ەۋرازەق-تىڭ قىرعىز­ستان, تاجىكستان سياقتى مۇشەلەرى جانە ارمەنيا سياقتى بايقاۋ­شى­لارى دا كەدەن وداعىنا ەنۋلەرى كەرەك. بۇگىنگى كۇنى قىر­عىزستان بۇل قادام­عا دايىن ەكەنىن ايتتى. باسقالار دا قار­سى ەمەس, ءبىز ولاردىڭ ويلانۋىنا ۋاقىت بەردىك. سونىمەن بىرگە, ەۋرازەق بۇۇ-نىڭ بايقاۋشىسى رەتىندە تىركەلگەن, وتە ماڭىزدى قۇرىلىم. ونى جابۋ وڭاي بول­مايدى, بىراق ءبىز دۇرىس شەشىم قابىل­دا­دىق قوي دەپ ويلايمىن, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.

وسى كۇننىڭ كەشىندە رەسەي فەدەرا­تسياسىنىڭ پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆتىڭ اتىنان تمد-نىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تو­لۋىنا بايلانىستى مارتەبەلى قوناق­تار­عا ارنالعان قابىلداۋ بولدى. ال ونىڭ سوڭىنان قازاقستان رەسپۋب­لي­ك­ا­سىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆپەن ايماقتىق جانە ءوزارا ىنتى­ماق­تاستىق ماسەلەلەرىن تالقىلاعان ەكىجاق­تى كەزدەسۋ وتكىزدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ دميتري مەدۆەدەۆتى رەسەيدىڭ بۇكىل­الەم­دىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋى تۋرالى كەلىسسوزدەردىڭ تابىستى اياقتالۋىمەن جانە مەملەكەتتىك دۋما دەپۋتاتتارى ساي­لاۋىنىڭ وتۋىمەن قۇتتىقتادى.

– قۇرمەتتى دميتري اناتولەۆيچ, جوعارى دەڭگەيدەگى ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىز وتە تابىستى وتۋدە. رەسەي مەن قازاقستان پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ىقپالداستىق­تى بىرىكتىرۋدىڭ لوكوموتيۆى بولىپ تابىلادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلى ىشىندە ءبىز العاش رەت ءوزارا ءتيىمدى تاۋار اينا­لىمىن 20 ميلليارد دوللارعا جاقىن­دات­تىق. سونىمەن قاتار, وحوت تەڭىزىندە ادامداردىڭ قايتىس بولۋىنا بايلانىس­تى كوڭىل ايتقىم كەلەدى. مەن سىزگە جانە رەسەيگە اماندىق, تىنىشتىق, وسىنداي كۇردەلى ۋاقىتتا بەيبىتشىلىك تىلەيمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

– قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءبىز سىزبەن بىرگە بۇگىن ءبىزدىڭ جوعارى ەۋر­ا­زيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىقتىڭ «ۇشتىگى» پىشىنىندە جانە ەۋرازەق پىشىنىندە بىرقاتار ماڭىزدى مەملەكەت­ارا­لىق شارالار وتكىزدىك. ءبىزدىڭ ەكىجاقتى قاتىناستارىمىز وتە جاقسى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى, – دەدى دميتري مەدۆەدەۆ.

كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ ماسكەۋگە ساپارى ودان ءارى جالعاستى. الدىمەن ەلباسى قازاق­ستان­نىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىندە ءبىر توپ رەسەيلىك كورنەكتى ساياسي جانە قوعام قاي­راتكەرلەرىنە قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي مەملەكەتتىك ناگرادالار تاپسىردى.

ماراپاتتالعاندار اراسىندا قازاق­ستان مەن رەسەي اراسىنداعى ەكونوميكا­لىق ىنتىماقتاستىقتىڭ, مادەني-گۋما­ني­تار­لىق ارىپتەستىكتىڭ كوپتەگەن قىرلا­رى بوي­ىنشا ايرىقشا بەلسەندىلىك كور­سە­تىپ ءجۇر­گەن ءبىر توپ رەسەيلىك ازاماتتار بولدى. سو­نىڭ ىشىندە م.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ رەكتورى ۆ.سادوۆنيچي ءىىى دارەجەلى «با­رىس» وردەنىمەن,  ءىV جانە V شاقى­رى­لىم­داعى رەسەي فەدەرا­تسياسى  فەدەرالدىق جي­نالىسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ توراعاسى ب.گرىزلوۆ ءى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن, ينتەرنا­تسيوناليست-جاۋىن­گەر­لەر ءىسى جونىندەگى كوميتەتتىڭ توراعاسى ر.اۋشەۆ, حالىق­ارالىق جانە رەسەيلىك ينجەنەرلىك اكادە­ميانىڭ پرەزيدەنتى ب.گۋسەۆ, رەسەي فە­دەراتسياسى جوعارعى سوتى­نىڭ توراعاسى ۆ.لەبەدەۆ, رەسەي فەدەرا­تسياسىنىڭ حا­لىق ءارتىسى ل.لەششەنكو, «گاز­پروم-مەديا-حولدينگ» ااق باس ديرەك­تو­رى ن.سەنكەۆيچ, ەۋرازيا دامۋ بانكى باس­قار­ماسىنىڭ توراعاسى ي.فينوگەنوۆ, «رەسەي تەمىر جولدارى» ااق پرەزيدەنتى ۆ.ياكۋنين ءىى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپات­تالدى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسەي فەدەرا­تسيا­سىنىڭ ماراپاتتالعان ازاماتتارى قا­زاقستان-رەسەي دوستىعى مەن ىنتىماق­تاس­تىعىن نىعايتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسقا­نىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جيىرما جىل ىشىندە قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ستراتەگيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلى ەداۋىر نىعايدى. ىن­تى­ماقتاستىقتىڭ 20 جىلى ىشىندە دايەكتى جانە ۇدەمەلى شەشىمدەر مەن ارەكەتتەر الما-كەزەك كورىنىس تاپتى. كەدەن وداعى قۇرىلدى, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىس­تىك قالىپتاسۋدا. وسى كۇندەرى ەۋرازەق پەن ۇقشۇ-نى دامىتۋ تۋرالى ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداندى, دەدى ەلباسى.

مەملەكەت باسشىسى ماراپاتتالعان­دارعا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاتۋ كورشىلەستىك جانە وداقتاستىق قاتى­ناستاردى نىعايتۋ جولىنداعى ۇدايى ەڭبەكتەرى ءۇشىن ريزاشىلىعىن بىلدىرسە, رەسەيلىك ماراپاتتالعان ازاماتتار قا­زاقستان پرەزيدەنتىنە كورسەتكەن جوعارى قۇرمەتى ءۇشىن العىستارىن ايتىپ, وزدەرىنىڭ قازاقستان-رەسەي دوستىعى مەن ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى نىعايتۋعا اتسالىسا بەرەتىندىكتەرىنە سەندىردى.

ماراپاتتاۋ اياقتالعان سوڭ, قازاقستان پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشى­لارى­نىڭ سامميتىنە قاتىسۋ ءۇشىن كرەملگە كەلدى. وسىنداعى اۋليە ەكاتەرينا زالىندا ۇقشۇ ءسامميتى باستالدى.

ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى – ايماقتاعى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا ۇجىم­دىق اتسالىسۋدى كوزدەيتىن ايرىقشا ءاس­كە­ري ۇيىم. قازىر ونىڭ قۇرامىندا ارمەنيا, بەلورۋسسيا, قازاقستان, قىر­عىز­ستان, رەسەي, تاجىكستان جانە وزبەكستان بار. كەشەگى سامميتكە اتالعان مەملە­كەت­تەردىڭ باسشىلارى مەن ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا قاتىستى. ونىڭ كۇن تارتىبىنە 30-دان استام ماسەلە ەنگىزىلگەن. ولاردىڭ ءبارى دە ۇيىم جۇ­مىسىن ودان ءارى جەتىلدىرىپ, ونى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرى مىقتى  قۇرىلىمعا اي­نال­دىرۋدى كوزدەيدى.

سونىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىلارى  ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ (ۇقك) 2010 جىلعى جەلتوقساندا قابىلدانعان شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋ قورىتىن­دى­لارىن قاراستىردى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنتتەرگە قورعانىس مينيسترلەرى كەڭە­سىنىڭ توراعاسى بايانداپ بەردى. ۇيىمنىڭ الەۋەتى مەن ودان ءارى ۇجىمداسۋىن ارت­تىرۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىندە بولعان ەدى. وسى ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى تا­مىز ايىندا استانا مەن بۋرابايدا بول­عان بەيرەسمي كەزدەسۋىندە ءبىرتالاي ۋا­ع­دا­لاستىقتارعا قول جەتكىزىلگەن. وتىرىس­تا سول ماسەلەلەردىڭ ورىندالۋ بارىسى قارالىپ, تالقىلاندى. سونداي-اق, كەزدەسۋ بارىسىندا اسكەري جانە اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتى جەتىلدىرىپ, توتەنشە جاعدايلارعا قارسى بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدى, اقپاراتتىق قاۋىپسىز­دىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ەسىرتكى ترافيگى مەن لاڭكەستىككە قارسى كۇرەستەردى ۇشتاي ءتۇسۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.

كەلەر جىلدىڭ مامىر ايىندا ۇقشۇ-نىڭ قۇرىلعانىنا 10 جىل تولادى.  ول تمد-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشى­لارىنىڭ 2002 جىلعى كيشينەۆتەگى كەزدەسۋىندە 1992 جىلعى 15 مامىرداعى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتتىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان ەدى. قازىر ۇقشۇ اسكەري  قاۋىپتەن باسقا دا قاۋىپسىز­دىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءتيىمدى ۇيىم بولىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە زاڭسىز ميگراتسيا, اقپاراتتىق سالاداعى قاۋىپتەر مەن كيبەرقىلمىستارعا قارسى كۇرەس, گۋمانيتارلىق اپاتتارعا تويتارىس بەرۋ سياقتى قاۋىپسىزدىكتىڭ وسى زامانعى كوكەيكەستى پروبلەمالارى دا بار. ۇيىم قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتىق-ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن سىرتتان كەلەتىن اسكەري-ساياسي اگرەسسيا مەن حالىق­ارالىق تەرروريزمنەن قورعاۋ مىندەتىن دە اتقارادى. ونىڭ قۇرىلىمىندا جوعارى­دا اتالعان مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مەن قورعا­نىس مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىنەن باسقا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى جانە  قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىلارىنىڭ كەڭەسى بار. ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى حات­شىلىقتىڭ جۇمىسىن باسقاراتىن اكىم­گەر لاۋازىمدى تۇلعا. ال حاتشىلىق – تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن ورگان. ۇقشۇ-نىڭ اسكەري ماسەلەلەرى نەگىزىنەن ۇيىم­نىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن بىرلەسكەن شتابىندا شەشىلەدى.

ۇقشۇ-نىڭ ماسكەۋدە بولعان سامميتىندە ۇيىمنىڭ الداعى جىلعى بيۋدجەتى, ۇقك كەلەسى سەسسياسىنىڭ قايدا جانە قاشان بولاتىندىعى انىقتالدى. سون­داي-اق وسى سامميتتە ۇقشۇ-نىڭ بار­لىق جارعىلىق ورگاندارىنداعى توراعا­لىق بەلورۋسسيادان قازاقستانعا ءوتتى.

شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋ اياقتالعان سوڭ, كەڭەيتىلگەن وتىرىستى اشاردا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆ قىسقاشا ءسوز سويلەپ, وتىرىس قورىتىندىسىنان حاباردار ەتتى. ءبىز كوپتەگەن ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسىمگە كەلدىك, بىراق كەلىسە الماعان دۇنيەلەرى­مىز دە جوق ەمەس. ولاردىڭ بولۋى زاڭدى, دەي كەلىپ, ول توراعالىق مىندەتتى موينىنا العان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءسوز بەردى.

نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەزدەسۋدە قازاق­ستاندىق توراعالىقتىڭ باسىمدىق­تارى تانىستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, ول سامميتتە قول جەتكىزىلگەن ەڭ ماڭىزدى ماسەلەنى جاريا ەتتى. ول ال­داعى ۋاقىتتا ۇقشۇ-عا مۇشە مەملە­كەت­تەردىڭ اۋماعىنا ۇيىمعا مۇشە ەمەس ءۇشىنشى جاقتىڭ تەك بارلىق مۇشەلەردىڭ كەلىسىمىمەن عانا ەنگىزىلەتىندىگى تۋرالى ەدى. مۇ­نىڭ ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن ماڭىزى زور ەكەنىن ءسوز كەزەگى كەلگەندە د.مەدۆەدەۆ تە اتاپ كورسەتتى. وسىدان كەيىن ەشقانداي تالقىلاۋ بولماي, شاعىن قۇرامدا كەلىسىلگەن قۇجاتتارعا قول قويۋ ءراسىمى ءوتتى.

قول قويۋ ءراسىمى اياقتالعان سوڭ جاڭا توراعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۋرناليستەرگە ءسامميتتىڭ قورىتىندىسى بوي­ىنشا مالىمدەمە جاسادى. وندا ۇي­ىم­نىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, ونىڭ اسكەري قىزمەتىن ودان ءارى جەتىلدىرە بەرۋ تۋرالى كەلىسىم بول­عا­نىن اتاپ ءوتتى. ودان ءارى جوعارىدا اتال­عان ماڭىزدى كەلىسىم تۋرالى ايتتى. باس­قا دا ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلگەنىن اتادى. ال كەلەسى ءسامميتتى 2012 جىلى ماسكەۋدە وتكىزۋ كەلىسىلدى, دەدى قازاقستان باسشىسى.

وسىدان كەيىن بۇرىننان جينالعان مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتارىنا ازەر­بايجان, مولدوۆا جانە ۋكراينا پرەزيدەنتتەرى قوسىلىپ, تمد مەملەكەت باس­شىلارىنىڭ بەيرەسمي وتىرىسى وتكىزىلدى.

2011 جىلدىڭ 3 قىركۇيەگىندە دۋشانبەدە بولعان مەملەكەت باسشى­لا­رى­نىڭ كەڭەسىندە كەلەسى بەيرەسمي ءسامميتتى وسىندا وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىم بولعان ەدى. بيىل ۇيىمنىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولىپ وتىر. وسى جىلدار ىشىندە تمد ءاربىر مۇشەسىنىڭ مۇددەلەرىنە ساي كەلەتىن ءوزارا ءتيىمدى ىسكەرلىك بايلا­نىس­تار­دىڭ باستاۋى بولىپ كەلدى. ونىڭ بارلىق جارعىلىق ورگاندارى تابىستى جۇمىس ىستەپ, قۇقىقتىق-كەلىسىمدىك ارقاۋى جىل­دان جىلعا نىعايا تۇسۋدە. وسى كۇنى ۇي­ىم­نىڭ 39 سالالىق, مەملەكەتارالىق ور­گان­دارى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ اياسىندا ەۋرازەق, ۇقشۇ, كەدەن وداعى سياقتى ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمدار دۇنيەگە كەلدى. سونىڭ ەڭ سوڭعىسى ءبىرتۇتاس ەكو­نو­ميكالىق كەڭىستىك جاڭا جىلدىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن باستاپ ءوز جۇمىسىن باس­تايدى.

ءسامميتتى اشقان د.مەدۆەدەۆ اعىم­دا­عى وتىرىستىڭ توراعاسى رەتىندە ال­عاش­قى ءسوزدى تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمو­ما­لي راحمونعا بەردى. ايتا كەتەتىن ءجايت, وتىرىس بەيرەسمي سيپاتتا بولعان­دىق­تان, ول باق ارقىلى جاريا تۇردە ءوتتى. ە.راحمون تمد-نىڭ وتكەن مەرزىمدەگى جۇمىستارىنا قىسقاشا شولۋ جاساپ, ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەگەنى ءۇشىن ارىپتەستەرىنە العىسىن ايتىپ, كەلەسى توراعا – تۇركىمەنستان تارابىنا ءتيىمدى قىزمەت تىلەپ, ءسوزىن اياقتادى.

ءسوز كەزەگىن العان ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆيكتور يانۋكوۆيچ تمد تۋرالى جاقسى پىكىرلەر ايتا كەلىپ, ونىڭ جارقىن بو­لاشاعى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكونو­ميكالىق كەلىسسوزدەردەگى ىمىراعا كەلۋ قۇلشىنىسىنا بايلانىستى, ويتكەنى, قالاي دەسەك تە, رەسەي ءبىزدىڭ نەگىزگى تىرەگىمىز, دەدى. وسى ءسوزدى ءىلىپ اكەتكەن وزبەك­ستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ وتىرىس تمد-نىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان سامميت ەكەنىن پايدالانا وتىرىپ, ونىڭ تاريحىنا ليريكالىق شەگىنىسپەن شولۋ جا­سادى. ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا ول تمد-نىڭ  كسرو-نىڭ بەيبىت جولمەن تا­راۋداعى ماڭىزى اسا زور بولعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, رەسەي فەدەراتسيا­سىنىڭ يكەمدى ساياساتى ونىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەرىن ايتتى.

وسىدان كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سويلەپ, تمد-نىڭ كسرو-نى بەيبىت جولمەن تاراتۋداعى ماڭىزىنا ناقتى مىسالدارمەن توقتالىپ ءوتتى. مەنىڭشە, تمد بىزگە ءالى دە كەرەك, ونى قولداپ, جەتىلدىرە ءتۇسۋ قاجەت. بۇگىنگى كۇنى ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ تۇرعان بارلىق ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمدار تمد-نىڭ اۋقىمىنان شىقتى, دەدى قازاقستان باسشىسى. سونىمەن بىرگە, ول دەموكراتيالىق ۇدەرىستەردە دە ىن­تى­ماقتاستىقتى تەرەڭدەتە ءتۇسۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە تمد ەلدەرىنىڭ اۋماعىندا بولاتىن سايلاۋلارعا باي­قاۋ­شىلار رەتىندە قاتىسۋدى ءتيىمدى ۇدەرىسكە اينالدىرۋ قاجەتتىگىن اتاي كەلىپ, ەقىۇ شەڭبەرىندەگى بايقاۋشىلار ميسسياسىنا دا بەلسەنە قاتىسىپ, 10 پايىزدىق ۇلەس­كە قول جەتكىزىپ, ولاردىڭ سانىن قىرىق ادامعا جەتكىزۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى دا جانداندىرا ءتۇسۋ قاجەتتىلىگى ايتىل­دى. وسىدان كەيىن باسقالار دا سويلەدى.

سامميتتە ۇيىمنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان مالىمدەمە جاسالىپ, 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ تۇجىرىمداماسى قابىل­دان­دى. سونىمەن بىرگە, تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ مالىمدەمەسى, 2012 جىلعى ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاس­تىقتىڭ نەگىزگى ماسەلەسى – بايلانىس پەن اقپاراتتاندىرۋ سالاسى ەكەنى, تمد بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ سايلاۋلار­دا­عى ءرولىن ارتتىرۋ جانە 2012 جىلعى «دوستاستىقتىڭ مادەني استا­نالارى» مەملەكەتارالىق باعدارلامانى ىسكە اسى­رۋ قازاقستان مەن تۇركى­مەن­ستاندا بولا­تىن­دىعى تۋرالى شەشىمدەرگە قول قوي­ىل­دى. وسىلاردىڭ ىشىندەگى 2-ءشى جانە 3-ءشى شەشىمدەر قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نا­زار­باەۆتىڭ ۇسىنى­سى­مەن قابىلداندى.

جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان» – ماسكەۋدەن.

-----------------------------------------

سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.