ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى كوپتەگەن اقتاڭداقتاردىڭ اقيقاتى اشىلۋىنا مۇرىندىق بولىپ وتىر.
ۇلتتىق سانانىڭ سىلكىنىپ, رۋحاني بايلىعىمىزدى تۇگەندەپ, وتكەنىمىزگە ساپار شەگىپ, بولاشاعىمىزدى باعدارلايتىن بۇل باعدارلامانىڭ وزەگى – ۇلتتىق كود دەپ بىلەمىن. ۇلتتىق كودتىڭ وزەگى – باتىرلاردىڭ وشپەس ەرلىكتەرى, اسقاق رۋحتى سوم تۇلعاسىن ۇرپاققا ۇلگى ەتە وتىرىپ, وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋ. بۇگىندە ەسىمى ەلگە ءمالىم باتىرلارىمىزدان باسقا, اتى مۇلدەم اتالماي كەتكەن, جەرلەنگەن ورنىنا دەيىن بەيمالىم تۇلعالار دا جەتەرلىك.ءباھادۇر باتىر, اڭىز تۇلعا, قاھارمان قولباسشى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ «باتىرلىق – تاۋەكەل مەن ادالدىق ەسەبىنەن شىعۋعا ءتيىس. تاۋەكەل كەيدە اقىلدى دا اقتاپ الادى. ال اقىلسىز تاۋەكەل ەشكىمدى دە اقتاي المايدى», – دەگەن ناقىل ءسوزى بار. تاۋەكەل ەتىپ, ەلىنە ادالدىق تانىتقان باتىرلارىمىزدىڭ ءبىرى – XIX عاسىردىڭ 30-جىلدارىندا يساتاي-ماحامبەت باستاعان ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارىنىڭ ءبىرى – ءۇبى ۇسە ۇلى (ولكەتانۋشى وتەپبەرگەن الىمگەرەەۆتىڭ زەرتتەۋىنە سۇيەنسەك, باتىردىڭ تەگىن «ۇسە ۇلى» دەپ تە اتاعان).
ءۇبى باتىر تۋرالى ەل اۋزىندا اڭىزدار لەگى كوپ. 1838 جىلى 12 شىلدەدە اقبۇلاق قىرعىنىندا يساتاي تايمان ۇلىنىڭ شەيىت بولعانىن بارشامىز بىلەمىز. سول مەزەتتە سەنىمدى سەرىكتەرى ماحامبەت, قوجاحمەتپەن قاتار ءۇبى دە بولعان. كوتەرىلىسكە باستان-اياق قاتىسىپ, «اقبۇلاق» قىرعىنىندا باتىردىڭ اتىنا وق ءتيىپ, جاياۋ قالادى. «يسەكەلەپ» بوزداپ جىلاعان ءۇبىنى يساتاي تايمان ۇلى قىرعىن اۋماعىنان قۋىپ جىبەرەدى.تاريح بەتتەرىندە جازىلىپ قالعان «اقبۇلاق» قىرعىنىنا بيىل 180 جىل تولىپ وتىر. قىرعىندا يساتاي باتىردىڭ 16 جاستاعى ۇلى وسپان قاتتى جارالانىپ, ماحامبەتتىڭ تىزەسىنە باسىن سۇيەپ, جان تاپسىرعان ساتتە يساتايدىڭ جانىنا اپارىپ جەرلەگەندەردىڭ ءبىرى – ءۇبى باتىر ەدى.
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى انەس ساراي ءوز ەڭبەكتەرىندە ء«ۇبى باتىر – كوتەرىلىستىڭ قارا باتىرى», دەپ سۋرەتتەيدى. ال اقىن ىعىلمان شورەكوۆ (1876-1932) «يساتاي-ماحامبەت» داستانىندا:
«تىزەسىن باتىر بۇگەدى,
سارجاسىن جاۋعا تىگەدى.
قاسىندا جۇرگەن جولداسى,
قوجاحمەت پەنەن ءۇبى ەدى»,
– دەيدى. بۇل جوعارىدا اتالعان ءسوزىمدى دالەلدەي تۇسەدى.
بۇگىنگى تاڭدا كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ءۇبى باتىردىڭ جەرلەنگەن ورنىن انىقتاۋ.ءۇبى باتىر 1800 جىلداردىڭ شاماسىندا دۇنيەگە كەلگەن. توقسان جاسقا جۋىق عۇمىر كەشسە, 1890 جىلداردىڭ شاماسىندا دۇنيەدەن وزعان.
جەرلەنگەن ورنى تۋرالى كوپتەگەن تۇجىرىمدار كەزدەسەدى. ءبىرىنشىسى: باتىس قازاقستانداعى قاراتوبە بويى, سارالجىن جاعى, ەكىنشىسى: دەندەر تاۋ. حانكول, سارداركول, ۇمتىل, قوسكول, ەگىندىكول سىندى جەرلەردە جەرلەنۋى مۇمكىن دەگەن دە دەرەكتەر كەزدەسەدى.ءور رۋحتى باتىر ء ۇبى ۇسە ۇلىنىڭ جەرلەنگەن ورنى تابىلسا, بۇل ءبىزدىڭ اتا-بابا الدىنداعى بورىشتىڭ اقتالۋىنىڭ ءبىر بەلگىسى بولار ەدى.
ادىلبەك ومىرزاقوۆ
اتىراۋ