ۇلتتىق پالاتا كاسىپكەرلەر ءۇشىن ءتيىمدى الاڭعا اينالدى

جيىننىڭ اشىلۋ راسىمىندە پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا بيىل قۇرىلعانىنا بەس جىل تولعان «اتامەكەن» پالاتاسىنىڭ وسى ۋاقىت ىشىندە بيزنەس قاۋىمداستىقتىڭ مۇددەسىن قورعايتىن تاۋەلسىز ينستيتۋت رەتىندە قالىپتاسقانى اتالىپ ءوتتى. «ۇلتتىق پالاتا كاسىپكەرلەر مەن مەم­لەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى ءتيىمدى ىنتى­ماق­تاستىققا دانەكەر بولا ءبىلدى. «اتامەكەن» بىرلەستىگى ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسا بەرەدى دەپ سەنەمىن», دەلىنگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا. 

سونىمەن قاتار ەلباسى ەلدەگى بيزنەستى دامىتۋدىڭ ناتيجەسىندە Doing Business رەيتينگىندە قازاقستاننىڭ 36-ورىنعا كوتەرىلگەنىن, ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ جاقسارعانىنا توقتالدى. سونداي-اق ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى 4 پايىزدى قۇراپ, الەمدىك ورتاشا كورسەتكىشتەن اسقانىن اتاپ وتكەن. «ينۆەستيتسيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. سالىق جانە كەدەندىك كودەكس جونىندەگى جاڭا نورمالار كۇشىنە ەندى. كاسىپكەرلىكتى رەتتەۋگە قاتىستى وزگەرىس­تەر قابىلداندى. وندا ەلدەگى بيزنەس وكىل­دەرىنىڭ ۇسىنىستارى بارىنشا ەسكەرىلگەن. 

ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمىز – دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋ. ول ءۇشىن ىشكى جالپى ونىمدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن 50 پايىزعا ارتتىرۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ءتورتىنشى ەكونوميكالىق رەۆوليۋتسيا جاعدايىندا ەكونوميكانى جەدەل جاڭعىرتىپ, جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە بەت الدىق. الەۋمەتتىك باستامالار اياسىندا شاعىن نەسيەلەردى قارجىلاندىرۋ كولەمى ارتىپ, «باستاۋ» سەكىلدى ماڭىزدى جوبالار قولعا الىندى. وسى جىلدىڭ وزىندە 160 اۋدان مەن 40 شاعىن قالانى قامتىپ, 30 مىڭ اۋىل تۇرعىنىن كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋ قاراستىرىلعان. العا قويىلعان بارلىق ماقسات پەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن «اتامەكەننىڭ» جۇيەلى كۇش سالۋى تالاپ ەتىلەدى», دەلىنگەن ەلباسىنىڭ ۇندەۋىندە.

سونىمەن قاتار ن.نازارباەۆ «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ءوزىن قازاقستاندىق بيزنەس-قوعام­داستىقتىڭ شوعىرلانۋىنىڭ بازالىق نەگىزى رەتىندە دالەلدەپ ۇلگەرگەنىن دە قۇتتىقتاۋ حاتىندا اتاپ وتكەن. 

«ۇيىم ەلىمىزدىڭ دامۋىنداعى سترا­تەگيالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ­دىڭ ءتيىمدى مەحانيزمى. بۇل تمد-داعى وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ بارلىعىن بىرىكتىرەتىن جانە زاڭنامامەن بەكىتىلگەن اۋقىمدى فۋنكتسيا مەن ۋاكىلەتتىككە يە جالعىز قۇرىلىم. بۇل سەزد «اتامەكەن­نىڭ» بەس جىلدىق جۇمىسىن قورىتىن­دىلاۋعا ارنالعان ايتۋلى وقيعاعا اينالاتىنىنا سەنىمدىمىن», دەلىنگەن پرەزيدەنتتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا. 

ەلباسىنىڭ قۇتتىقتاۋىنان كەيىن ت.ق ۇلىباەۆ سەزدى اشىق دەپ جاريالادى. سونداي-اق وسىدان بەس جىل بۇرىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ «اتامەكەن» پالاتاسىن قۇرۋ تۋرالى باستامانى قول­داعانىن اتاپ ءوتىپ, ەلىمىزدىڭ بارشا كاسىپ­كەرلەرى ەلباسىنا بيزنەس سالاسىنا كورسەتىپ وتىرعان قولداۋى ءۇشىن زور العىس بىلدىرەتىنىن باياندادى. 

«2012 جىلى مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا العاش رەت مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناسىن بەرىك ورنا­تۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن الاڭ قۇرۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋرالى ايتقان ەدى. بۇگىندە وتاندىق بيزنەستى بىرىكتىرەتىن, كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ قۇقىعى مەن زاڭدى مۇددەسىن رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدە قورعايتىن, ازاماتتىق قوعامنىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتى رەتىندە قالىپتاسقان ۇلتتىق پالاتا ءدال سونداي الاڭعا اينالدى», دەدى ت.ق ۇلىباەۆ. 

بۇدان كەيىن ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ بايانداما جاساپ, «اتامەكەن» اتقارعان جۇمىستارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق پالاتاعا تولەنەتىن جارنا كولەمى جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. مىندەتتى مۇشەلىك جارنالاردىڭ شەكتىك مولشەرى ۇكىمەت تاراپىنان بەلگىلەنگەن. ء«بىزدىڭ باستى باعىتتارىمىزدىڭ ءبىرى – بيزنەستىڭ مۇددەسىن قورعاۋ. بەس جىل ىشىندە كاسىپكەرلىكتى قورعاۋ بويىنشا 23 مىڭعا جۋىق ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. سولاردىڭ 40 پايىزدان استامى وڭ شە­شىمىن تاپتى. سونىڭ ناتيجەسىندە كاسىپ­كەر­لەردىڭ مەنشىك قۇقىعى 111,3 ميلليارد تەڭگەدەن استام سوماعا قورعالدى», دەدى ا.مىرزاحمەتوۆ.

باسقارما توراعاسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, ۇلتتىق پالاتانىڭ باس پروكۋرا­تۋرا, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى اگەنتتىك, جوعارعى سوتپەن بىرلەسە اتقارىلعان جۇيەلى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان كاسىپكەرلەرگە جاسالاتىن قىسىم ايتارلىقتاي ازايعان. زاڭ­دىق تۇرعىدا بىرقاتار جەڭىلدىكتەر جاسا­لىپ, راقىمشىلىق شارالارى قاراستى­رىلعان. سونىڭ ناتيجەسىندە 2016-2017 جىلدارى 400-دەن استام كاسىپكەر ءوز جۇمىسىن قايتا جالعاستىرعان ەكەن. ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باستاماسىمەن داۋلاردى سوتقا دەيىن رەتتەۋ مەحانيزمى ەنگىزىلدى. قارجى مينيستر­لىگىنىڭ جانىنان سالىق جانە كەدەن داۋلارى بويىنشا اپەللياتسيالىق كوميسسيا قۇرىلدى. بۇگىنگە دەيىن سالىق جانە كەدەن تەكسەرۋلەرىنە قاتىستى 157 شاعىم قارالىپ, شامامەن 40 پايىزى كاسىپكەرلەر پايداسىنا شەشىلگەن.  ا.مىرزاحمەتوۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, «اتامەكەن» پالاتاسى ۇستانعان كەلەسى باعىت – نورماتيۆتىك اكتىلەردى ساراپتامادان وتكىزۋ. پالاتا قۇرىلعاننان باستاپ 22 300 ءنورماتيۆتى-قۇقىقتىق اكتىنىڭ جوباسىنا ساراپتاما جاسالىپ, سونىڭ ىشىندە 434-تەن استام زاڭ جوباسى قارالعان. 

«ارينە, بەس جىل ىشىندە ءبىزدىڭ جۇمى­­سى­مىزدا جەتىستىكتەرمەن قاتار كەم­شىلىكتەر دە كەزدەسكەن شىعار. بىراق ءبىز قولىمىزدان كەلگەنشە قامقور بولۋعا تىرىس­تىق. سوندىقتان سىزدەردىڭ باعا­لارى­ڭىز­دى الۋ, ۇسىنىستارىڭىزدى ەستۋ – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە», دەپ ءسوزىن قو­رى­تىندىلادى ۇكپ باسقارما توراعاسى.

سەزدىڭ كۇن تارتىبىندە ۇلتتىق كا­سىپ­­كەرلەر پالاتاسىنىڭ اتقارعان جۇمى­­سى بويىنشا ەسەپتەر, ۇكپ وتپەلى كەزەڭ­نىڭ اياقتالۋى باسقارما مۇشەلەرىنىڭ وكى­لەتتىلىگى مەرزىمىن جالعاستىرۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر قارالادى.

سونىمەن قاتار سەزد بارىسىندا ۇكىمەت پەن «اتامەكەن» اراسىندا ءوزارا قارىم-قاتىناس تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. «ۇلتتىق كاسىپكەرلىك پالاتاسى تۋرالى» زاڭنىڭ 32-بابىنا سايكەس, 2018 جىلعى 22 شىلدەدە بەسجىلدىق كەزەڭ اياقتالادى. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت «اتامەكەن» قاتىسۋشىلارى قۇرامى مەن باسقارۋ ورگانىنان شىعادى. سوعان سايكەس, پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ پەن «اتامەكەن» ۇكپ تورالقا توراعاسى ت.ق ۇلىباەۆ ءوزارا قارىم-قاتىناس تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. 

ب.ساعىنتاەۆ «اتامەكەن» پالاتاسى العاش قۇرىلعاندا ءتۇرلى قيىندىقتار كەزدەسكەنىن, الايدا, جۇيەلى جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە كوپتەگەن شارۋا اتقارىلعانىن ايتتى. ناتيجەسىندە بۇگىندە «اتامەكەن» ۇكىمەتتىڭ تىرەگى­ن­ە اينالدى. پرەمەر-مينيستر ۇكى­مەت پالاتانىڭ باسقارۋ ورگانىنان شىق­قانىمەن, ارىپتەستىك جالعاسا بەرەتىنىن مالىمدەدى. 

پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت پەن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ورتاق جوسپارلارى كوپ ەكەنىن ايتتى. باسىمدىققا يە مىندەتتەردىڭ ءبىرى – كاسىپورىنداردى تسيفرلاندىرۋ جانە كاسىپكەرلىككە باۋلۋ ارقىلى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ.

ب.ساعىنتاەۆ «اتامەكەن» باستاماسىمەن ىسكە اسقان «باستاۋ» جوباسى­نىڭ وڭ ناتيجەسىن اتاپ ءوتتى. جوبا جەكە كاسىپ اشقىسى كەلەتىندەر ءۇشىن ناقتى تىرەك بولدى, ونى مەملەكەت باسشىسى قولداپ, شاعىن نەسيەلەۋگە قوسىمشا قارا­جات ءبولىندى. وسى رەتتە ۇكىمەت باس­شىسى باقىلاۋ-قاداعا­لاۋ فۋنك­تسيا­لارى قىسقارىپ, ءوزىن-ءوزى رەتتەۋ ەن­گىزىلگەندىكتەن, بيزنەس­تىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. 

ءوز كەزەگىندە «اتامەكەن» ۇكپ تور­ال­قا توراعاسى ت.ق ۇلىباەۆ بىرلەسىپ ات­قارىل­عان جەمىستى جۇمىس ءۇشىن ۇكىمەت باسشىلىعىنا العىس ءبىلدىردى. سونداي-اق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تەتىكتەرى بەلگىلەنىپ, قىرۋار شارۋا ىستەلگەنىن اتاپ كورسەتتى. 

«بەس جىل بۇرىن مەملەكەت باسشىسى ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋ ماقساتىندا بيزنەس پەن بيلىك ورگاندارى اراسىندا ءتيىمدى ديالوگ الاڭىن قۇرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن ەدى. بۇگىندە «اتامەكەن» قازاقستانداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ مەن قولداۋ بويىنشا ءتيىمدى ديالوگ جانە ساراپتامالىق الاڭ رەتىندە قالىپتاسقانىن نىق سەنىممەن ايتا الامىن. ءبىز پارلامەنت جانە ۇكىمەتپەن بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ كەلەمىز», دەدى ت.ق ۇلىباەۆ. 

سونىمەن قاتار جيىن بارىسىندا ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلەردىڭ ەتيكا جانە ىسكەرلىك ادەبى كودەكسى قابىلداندى. قۇجات­قا بيزنەسمەندەر ەتيكاسىنىڭ بازا­لىق قاعيدالارى ەنگەن. 

اباي اسانكەلدى ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»