بۇگىنگى تاڭدا ۋران ونىمىنە دەگەن سۇرانىس جوعارى بولىپ وتىر. ەگەر سوڭعى دەرەكتەرگە جۇگىنەر بولساق, قازاقستان 2030 جىلى ۋران ءوندىرۋ جونىنەن الەمدەگى ءىرى ۋران وندىرۋشىلەر – كانادا مەن اۆستراليا ەلىنەن وق بويى وزا شاۋىپ, كوش باستاۋشى بولماق. “قازاتومپروم” ۇلتتىق كومپانياسى” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ بەرگەن مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازاقستاننىڭ اتوم ونەركاسىبى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا 13,5 مىڭ توننا ۋران ءوندىرىپ, جىلدىق وندىرىستىك جوسپاردى ارتىعىمەن ورىنداعان.
سىر ءوڭىرىنىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىنىڭ ءبىر سالاسى – ۋران ءوندىرۋ ەكەنى بارشاعا ءمالىم بولسا كەرەك. بۇگىندە قازبا بايلىقتارعا تولى سىر ايماعىنىڭ دا كەلەشەگى كەمەلدەنىپ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتتاعى جوبالار جوسپارلى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە شيكىزاتتان قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم ءوندىرىپ, ءوندىرىس وركەنىن كەڭىنەن جايۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. قازىر ولاردىڭ قاتارى 100-گە جۋىقتاعان. ولاردىڭ قاتارىندا “كۇكىرت قىشقىلى زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى” جانە “بايكەن ۋ” جشس جاڭاقورعان اۋدانىنداعى “حوراسان-2” ۋچاسكەسىندە ۋران ءوندىرۋ جوبالارى بار. اتالعان جوبالار تاياۋ ۋاقىتتا سىر ايماعىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا ايرىقشا سەرپىن تۋعىزباق. وعان قازىرگى تاڭدا الەمدە ۋران ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس, جوعارىدا ايتقانداي, جوعارى بولىپ وتىرعانى ايقىن ايعاق بولسا كەرەك. ال, سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلى ەلىمىزدە ۋران ءوندىرۋ كولەمىن 18 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلۋدە ەكەن. وسىعان وبلىس كولەمىندە جۇمىس ىستەپ جاتقان ۋران ءوندىرۋ كاسىپورىندارىنىڭ قوسار ۇلەسى دە قوماقتى. سونداي-اق بۇل كاسىپورىنداردىڭ جەرگىلىكتى جەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋ باعىتىنداعى يگىلىكتى شارالارى دا قاناتتارىن كەڭگە جايىپ كەلەدى. دەمەك, ءوندىرىس كولەمى ۇلعايىپ, جاڭا جوبالاردى ءبىرتىندەپ جۇزەگە اسىرۋمەن بىرگە وسىنداي قولداۋ شارالارىنىڭ اياسى كەڭەيە بەرەتىنىنە ەشقانداي كۇمان جوق. سونىمەن بىرگە, قۋاتتى كومپانيالاردىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ تابىس كوزىن مولايتۋعا تيگىزەتىن ىقپالى دا ۇشان-تەڭىز بولماق. ال, ادامداردى جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىپ, ياعني سىر ءوڭىرىن ءوندىرىستىك ايماققا اينالدىرار كۇن دە قاشىق ەمەس. جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, ۋران وندىرىلەتىن ايماقتارداعى الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كومپانيا ۇستىمىزدەگى جىلى 3 ملرد. تەڭگە جۇمساۋدى كوزدەپ وتىر ەكەن. سونىمەن سىر ايماعىنداعى ۋران ءوندىرىسىنىڭ كەلەشەگى كەمەلدەنە تۇسپەك.
قاراتاۋ ءوڭىرىنىڭ باستى بايلىعى – قيىرشىق تاس ءوندىرىسى. اعىمداعى جىلى باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسى باستاۋ الماق. وسى جولدىڭ 800 شاقىرىمى وبلىس اۋماعىنان وتەدى. مەردىگەر كومپانيالاردىڭ ايتۋىنشا, وسىنشاما جەرگە اسفالت توسەۋ ءۇشىن 10 ملن. توننا قيىرشىق تاس قاجەت سياقتى. دەمەك, كەن بايلىعى سىر ايماعىنىڭ الەۋەتىن كوتەرىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە قىزمەت جاسايتىن بولادى. ايتالىق, ءتاۋلىگىنە 300 توننا 6 ءتۇرلى قيىرشىق تاس وندىرەتىن “تاسبۇلاق” جشس-گە قاراستى كاسىپورىن الداعى ۋاقىتتا ءوندىرىس كولەمىن بارىنشا ۇلعايتۋدى قولعا الا باستاعان. ولار كەلەشەكتە 250 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا يگەرىپ, زاۋىت قۋاتتىلىعىن 1 ملن. تونناعا جەتكىزۋدى مەجەلەپ وتىر. سول كەزدە مۇندا 50 جەرگىلىكتى تۇرعىن جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىلمەك.
– وزدەرىڭىزگە ءمالىم, قيىرشىق تاسقا دەگەن سۇرانىس مول. دەمەك ءوندىرىس اياسىن كەڭەيتىپ, جەرگىلىكتى حالقىمىزدىڭ ءوسىپ, وركەن جايۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسۋىمىزعا مول مۇمكىندىگىمىز بار,– دەيدى “تاسبۇلاق” جشس ديرەكتورى قايرات وتەلباەۆ.
شالقيا كەنتى ماڭايىندا قيىرشىق تاس ءوندىرۋ, تاس ۇنتاقتاۋ زاۋىتتارى جوسپارلى جۇمىس جاساۋدا ەكەن. سولاردىڭ ءبىرى “قازپروم-قىزىلوردا” جشس جىلدان جىلعا قيىرشىق تاس ءونىمدىلىگىن ارتتىرىپ, قاناتىن كەڭگە جايىپ كەلەدى. بايىرعى ءوندىرىس ورنى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جاڭا تەحنيكالار الىپ, تاپسىرىس بەرۋشىلەر ۇدەسىنەن شىعىپ كەلەدى. مۇندا ءوندىرىلىپ وڭدەلگەن قيىرشىق تاستاردى تەمىر جول ارقىلى ەلىمىزدىڭ باسقا ايماقتارىنا جەتكىزۋ دە كۇن تارتىبىنە قويىلىپ وتىر.
وسى شالقيا كەنتىندەگى قيىرشىق تاس ءوندىرۋ سالاسىنداعى ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءبىرى – “شالقيا – نەرۋد كومپانياسى” جشس. بۇل كومپانيا تاۋداعى تاستى تاسىمالداماي-اق, سول جەردە ءتۇرلى فراكتسياداعى قاجەتتى ونىمدەردى دايىندايدى. مۇنىڭ ءوزى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋمەن بىرگە, ارتىق شىعىن شىعارماۋعا دا سەپتىگىن تيگىزۋدە. مۇندا شەتەلدەردەن اكەلگەن الىپ تەحنيكالاردى كومپيۋتەرمەن باسقارۋ دا جولعا قويىلىپ, ولاردى جەرگىلىكتى ماماندار جەتە مەڭگەرىپ العان. سونداي-اق “اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى” جشس ءتۇرلى فراكتسياداعى قيىرشىق تاس, جۋىلعان قۇم وندىرەتىن تاس ۇنتاقتاۋ زاۋىتىن ۇلعايتىپ, جاڭا ۇلگىدەگى بىرقاتار جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا.
جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ايتۋىنشا, وسى قازىنا شالقيا كەنتى قونىس تەپكەن جاڭاقورعان اۋدانىنا 2010-2014 جىلدارى 80 ملرد. تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسى تارتىلادى دەپ كۇتىلۋدە. دەمەك, جىلدار جىلجىعان سايىن ءوندىرىستىك ايماقتىڭ ءورىسى وركەن جايا بەرمەك.
ەركىن ءابىل, قىزىلوردا وبلىسى.