قازاق «بالالىق شاعى – پاتشا تاعى», «اشاماي ناردان ۇلكەن بولسا, بالا حاننان ۇلكەن» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. ويتكەنى «بالا دەگەن بازارىمىز, قاي بالادان اشىلار اجارىمىز» دەگەن حالىقتىڭ وتباسىلىق ينستيتۋتىندا ءۇي يەسى – ۇل تۋسا كۇنگە, ءتور يەسى – قىز تۋسا ايعا بالايتىنى بەلگىلى.
كەيدە قازاننىڭ قايناعانىنان بالانىڭ ويناعانىن ارتىق كورەتىن بالاجان ەل, ءسىرا قازاقتاي-اق بولار دەيسىز. سالت-داستۇرگە, ادەت-عۇرىپقا, تاربيە-تالىمگە ءۇڭىلىپ كورسەڭىز – بالاعا قاتىستى ەمەسى كەمدە-كەم. سودان دا ءوز بالاسىن وسكەنشە, نەمەرەسىن ولگەنشە باعۋ بابالاردان جالعاسىپ كەلە جاتقان زور باقىت. جامان بولسا دا ۇرپاق قالسىن, ءوز ورنىندا وتى جانسىنعا قۇمبىل حالىقپىز. ارينە اركىمگە ءوز بالاسى – الديار.
بالالاردى قورعاۋدىڭ حالىقارالىق كۇنى بۇۇ باستاماسىمەن حح عاسىردىڭ بەل ورتاسىنان بەرى اتالىپ كەلەدى. ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان باستاپ بالالاردى قورعاۋ شارالارى كەشەندى تۇردە قاراستىرىلا باستادى. بۇگىندە قازاقستان بالا قۇقىقتارىن ساقتاۋ بويىنشا زاڭنامالىق تەتىكتەردى جولعا قويعان ەل. بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور قويان-قولتىق قىزمەت ەتەدى. بۇل اسىرەسە بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ, الەۋمەتتىك ءالسىز وتباسىلارداعى بالالارعا ماتەريالدىق كومەك, جەتىم جانە اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا قولداۋ كورسەتۋ سياقتى ءىس-شارالاردا ايقىن كورىنۋدە. سوڭعى ۋاقىتتا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر دە بالالاردى كولدەنەڭ كەدەرگىلەر مەن تەرىس نيەتتى كۇش كورسەتۋلەردەن ساقتاۋعا كومەكتەسۋدە. مۇنىڭ ءبارى ازاماتتىق قوعامنىڭ قالىپتاسۋىن جەدەلدەتە تۇسەدى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىلتىرعى جانە بيىلعى جولداۋلارىندا ادامي كاپيتالدى العا شىعارۋدىڭ وزەكتىلىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بۇل ماقساتتىڭ مازمۇنىن جان-جاقتى بايىتا ءتۇستى. ادامي كاپيتالدىڭ العاشقى باسپالداعى – انا مەن بالا دەنساۋلىعى. ەلىمىزدە انا مەن بالا ورتالىقتارى, بالالارعا ارنالعان كوپتەگەن زاماناۋي ەمدەۋ مەكەمەلەرى سالىنىپ, ەل كەلەشەگىنە قىزمەت ەتىپ جاتىر. بۇرىن شەتەلدەردە جاسالاتىن كۇردەلى وتالاردى قازاقستاندا جاساۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى. سونداي-اق كەم, جارىمجان تۋعان سابيلەرگە ارنالعان وڭالتۋ ورتالىقتارى دا ارتىپ كەلەدى. الدا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ, كەدەرگىسىز ورتا قالىپتاستىرۋ مىندەتتەرى تۇر. بۇل سالادا بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ بەلسەندى بولا تۇسكەنى كەرەك. جالعىزىلىكتى انالارعا ارنالعان «انالار ءۇيى», جەتىم جانە اتا-انانىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى پاتروناتتىق نەمەسە وتباسىلىق تاربيەگە الۋ, جەكە ەسەپشوت جيناعىنا سالىم سالۋ ارقىلى باسپانالى بولۋىنا كومەكتەسۋ سياقتى جوبالار جەكەلەگەن وڭىرلەردە جۇزەگە اسىرىلا باستاۋى قۋانتادى.
بالالارعا ارنالعان جازعى لاگەرلەر مەن باسقا دا ورتالىقتاردىڭ جۇمىسى جاندانىپ كەلەدى. ماسەلەن, تاياۋدا بالالاردىڭ بوس ۋاقىتى مەن دەمالىسىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى ۇكىمەت وتىرىسىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ ەلىمىزدە 1-10 سىنىپتا وقيتىن وقۋشىلاردىڭ جالپى سانى 2 ملن 815 مىڭ بولسا, ولاردىڭ 92 پايىزى جازعى لاگەردە دەمالاتىنىن ايتتى. بيىل جازعى دەمالىس كەزەڭىندە 15 597 ساۋىقتىرۋ لاگەرى مەن الاڭى جۇمىس ىستەيدى. ال بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى ىسكە ارنايتىن, ياعني سەكتسيالارعا, ۇيىرمەلەرگە, كلۋبتارعا, ساياحاتتارعا قاتىساتىن بالالار سانى 2 ملن 557 مىڭ بالانى قامتيدى. بۇل وقۋشىلاردىڭ 91 پايىزىنا تەڭ. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان ءالسىز توبىنداعى دارىندى بالالاردىڭ جازعى دەمالىسىن ۇيىمداستىرۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 4 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولىندى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بالالاردى قورعاۋ كۇنى اياسىندا «نۇرلى بولاشاق» اكتسياسىن جاريالاعان بولاتىن. ياعني بۇگىن ەلىمىزدىڭ بارلىق نەگىزگى الاڭدارىندا فەستيۆالدار, تەاترلاندىرىلعان قويىلىمدار, كونتسەرتتىك باعدارلامالار, سپورتتىق جارىستار, اسفالتقا سۋرەت سالۋ سياقتى 600-دەن استام شارا وتەدى. سونداي-اق بارلىق وڭىردە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ مۋزىكالىق وركەسترلەر مەن انسامبلدەر شەرۋى جانە باسقا دا الەۋمەتتىك جوبالار ۇيىمداستىرىلماق.
ءيا, بەسىگىندە بەس تۇلەيتىن بالدىرعان – ەرتەڭ ەل تۋىن جەلبىرەتەر ەر! ەل ەرتەڭىنە قامقور بولايىق!
دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان»