جارتى عاسىردان استام – كەڭەستىك كەزدە (1958) جارىققا شىعىپ – قازاقتىڭ رۋحاني كادەسىنە جاراعان «مادەنيەت جانە تۇرمىس» (كەيىن اتاۋى «پاراسات» بوپ وزگەرىپ, وسى كەزدە تيراجى ءبىر مىڭعا جەتەر-جەتپەس, شىعار-شىقپاس جانى بار) جۋرنالىندا قىزمەت ەتكەن جىلداردا, ءارى اتالمىش باسىلىم مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ ورگانى بولعاندىقتان, وزگەلەردەن گورى ادەبيەت, ونەر, مادەنيەت وكىلدەرىمەن جاقىنداۋ بوپ, تىم ەتەنە دەمەسەك تە, ءبىر-ءبىرىمىزدى ءبىر كىسىدەي ءبىلىپ, سىيلاسىپ جۇرگەن شاقتار ەستە. سولاردىڭ ءبىرى – ونەر جولى مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى تەاتردا باستالىپ, سوندا تامامدالعان دارىندى اكتەر, مارقۇم ءانۋار بورانباەۆ.
سويلەگەن ءسوز, ءجۇرىس-تۇرىسىنان تازالىق, ادالدىق, ادامگەرشىلىك, كىسىلىك لەبى ەسىپ تۇراتىن ءانۋاردىڭ ءوزى ەمەس, الماستاي جارقىراعان اكتەرلىك قىرىمەن كوبىرەك تانىس, سىرلاس, مۇڭداس بولىپ ەك دەسەك جاراسقانداي. قاي ءرول, قاي كەيىپكەر بولماسىن, شىنايى سومداپ, كورەرمەندى بىردەن باۋرايتىن, ەستە قالاتىن. ايتتىق قوي, قايران دا قايران ءانۋاردى تەاترعا العاش كەلگەن شاعىنان باستاپ, باقيعا وزعانعا دەيىن ءبىلۋشى ەدىك دەپ. ارينە بۇل ارالىقتا جەكە ءوزى جونىندە دە, ول قاتىسقان سپەكتاكلدەر تۋرالى دا جۋرنالدا سان رەت جازىلدى. بەلگىلى تەاتر سىنشىلارى ب.قۇنداقباەۆ, ءا.سىعايدىڭ قالامىنا الدىمەن ءانۋار ىلىگەتىن. ء«اي, شىركىن, نەسىن ايتاسىڭ, تالانت قوي, كەسكىن قانداي, كەلبەت قانداي, وي-تۇسىنىك, پايىم قانداي, قاي جاعىنان دا كەسەك, ءىرى» دەيتىن ەكەۋى دە. ءانۋار حاقىندا وزگە دە باسىلىم بەتتەرىندە از ايتىلمايتىن. اسىرەسە كلاسسيك جازۋشى دۋلات يسابەكوۆتىڭ پوۆەسى بويىنشا تۇسىرىلگەن «گاۋھارتاس» ءفيلمى ەكرانعا شىققان كەزدەگى اسپەتتى ايتسايشى. عارىشقا ءبىر-اق شىعارمادى ما؟ سولاي!
اشىق ايتقانىمىزدى قۇداي كەشىرەر, وكىنىشكە قاراي, اجەپتاۋىر اتاعى بار ساحنا ساڭلاقتارىنىڭ ءبارى بىردەي وقىپ-توقي بەرمەيتىنىن كەشە دە, بۇگىن دە كورىپ, ءبىلىپ, بايقاپ جۇرەتىنىمىز جالعان ەمەس. ءوز باسىم ەگەر بىردەڭە بىلسەم, ءبىزدىڭ رەداكتسياعا كەلىپ جۇرەتىن ءانۋار استە دە ولاي ەمەس سياقتى ەدى. سوندىقتان بولار نەگىزگى ماماندىعى اكتەر, بەلگىلى سىنشى, پروفەسسور, ەستەت جازۋشى اشىربەك سىعايدىڭ ونى ۇنەمى جانىنا ەرتىپ, توي-تومالاقتارىنا شاقىرىپ, قاسىنان قالدىرماي جۇرەتىنى. قىم-قۋىت وكىنىش-نالانىڭ قايبىرى ەستە تۇرادى, الايدا بۇل فانيدەن كىم-كىمگە دە جاقسىلىق ويلاۋمەن وتكەن سول اشىربەكتىڭ بالداقپەن جۇرەتىن حالگە جەتكەن انۋارعا قالاي جانى اشىپ, شىر-پىر بولعانى ەندى, قايسار ءالىمنىڭ «ەگەمەن قازاقستاندا» جارىق كورگەن «ساعىنساڭدار مەنى, تەاترعا بارارسىڭدار...» دەگەن (27.03.18) ەسسەسىن وقىعان سوڭ ويعا ورالادى-اۋ, قايتەرسىڭ. قايسارعا بارەكەلدى! گازەتكە مىڭ العىس!
قايسار ءالىمنىڭ ايتۋىنشا, ءانۋار بورانباەۆتىڭ باقيلىق بولعانىنا جيىرما جىلعا تاياپتى... ءانۋاردىڭ ەلى ەلگەزەك ەكەن. تۋعان جەرىندەگى ورتا مەكتەپكە اتىن بەرىپ, الدىنا ەسكەرتكىشىن قويىپتى... ارقالىق قالاسىندا اكتەردىڭ كينوتەاترى بار ەكەن. قالىڭ جۇرتشىلىق, راديو, تەلەۆيدەنيە, اقپارات قۇرالدارى ءانۋار جايلى ءجيى اڭگىمەلەپ, ءبىر ءسات تە ۇمىتپايدى ەكەن. ءانۋاردىڭ كوزىن كورىپ, ونەرىن تاماشالاعان پەندە رەتىندە بۇلار ءۇشىن راحمەت دەيمىز. ەل-جۇرت ەكەنسىڭدەر, وركەندەرىڭ وسە بەرسىن. قاي نارسە دە نۇسقاۋ-بۇيرىق, ناۋقانشىلىق ەمەس, حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاس-پەيىلىمەن جۇزەگە اسقانعا نە جەتسىن. قايسار ءالىمنىڭ ەسسەسىنەن وسىنداي ءتۇيىن اڭعارىلدى. ال, مەنىڭ ەسىمە...
ول دا بۇكىل عۇمىرى اۋەزوۆ اتىنداعى تەاتردا وتكەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, كونسەرۆاتوريانى اشىربەك سىعايمەن ءبىر كۋرستا وقىپ بىتىرگەن جان دوسى, اسا دارىندى, بەلگىلى اكتەر ءاشىرالى كەنجەەۆ ءتۇسىپ وتىر ەرىكسىز. قاراپايىم, ەلگەزەك, العىر, وتكىر, دارىندى, قارىمدى, «حالىق ارتىسىنەن» باسقا دا اتاق-ماراپاتتارى از ەمەس, ەلۋ جاستان ءسال اسقاندا و دۇنيەلىك بولعان قايران ءاشىرالى! ەكەۋمىز ءبىر توپىراق, ءبىر اۋىل, ياعني سارىاعاشقا ءۇش رەت قوسىلىپ, بيىل تاعى دا قايتا بولىنەتىنى رەسمي جاريا ەتىلگەن كەلەس اۋدانىنان ەدىك. انە, سول ءاشىرالىنىڭ اتىندا ءالى كۇنگە شەكتى جارتىمدى دانەڭە جوق. بۇرىنعى كەلەس اۋدانىنىڭ ورتالىعى – اباي اۋىلىنداعى مادەنيەت ۇيىنە ەسىمى بەرىلەدى دەگەلى ون جىلدان استى, سەن سالار دا مەن سالاردىڭ اسەرىنەن شۋ دا جىپتەي سوزىلۋدا ء(دال بۇگىن بەرىلمەسە, كەشە سولاي بولاتىن).
ءبىر ءاشىرالى كەنجەەۆ ەمەس, بۇرىن-سوڭدى كەلەس اۋدانىنان شىققان تۇلعالار از ەمەس, بارشىلىق, شۇكىر. مەديتسينا سالاسىنان تۇڭعىش عىلىم دوكتورى, پروفەسسور, وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى ءامىر الدانازاروۆ, شىعىس تىلدەرىنەن عىلىم دوكتورى, پروفەسسور, جازۋشى, تالدىقورعانداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ العاشقى رەكتورى, وقۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, قازۇۋ-دە پرورەكتور بولعان لەنينشىل رۇستەموۆ, جازۋشى-عالىم, پروفەسسور نەمات كەلىمبەتوۆ, سەمەي, تاراز قالالارىندا رەكتور, الماتى تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىندە دەكان بولعان پروفەسسور بولات تولەگەنوۆ, كەلەستەن تۇلەپ ۇشقان تۇڭعىش كاسىبي ءمۇسىنشى رىسبەك احمەتوۆ – بۇگىندە بارلىعى مارقۇم. لەنينشىل مەن بولات اتامەكەندەگى جەر قوينىندا, قالعاندارى الماتىنىڭ كەڭسايىندا ماڭگى ۇيقىدا. ەشبىرىنىڭ اتىندا ەستە ساقتارلىق ەشتەڭە جوق. نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ اتىندا وقۋ كابينەتى, تۇرعان ۇيىندەگى ەسكەرتكىش-تاقتا, رىسبەك احمەتوۆ اتىنداعى تۋعان قىزى ەلميرا ءوز كۇشىمەن اشقان مەموريالدى مۋزەي-ءۇي دەمەسە. ولار از, ارينە. بۇل جەردە اڭگىمە بىرەۋ-مىرەۋدى جازعىرۋ, كىنالاۋ, كۇستانالاۋ, ءبىرى كەلىپ, ءبىرى كەتىپ جاتاتىن باسشىلار, نە ىشكەنگە ءماز, جەگەنگە توق پىسىقايلاردا ەمەس, ازاماتتىق ار-نامىس, ەل-جۇرتتىق قاسيەت, پارىز, كورگەندىك, بىلگەندىكتە بوپ تۇر, اعايىن. ءبىر تاۋبە, ءبىر وكىنىش سىرىن قاپەردە ۇستاۋ ءجون.
زاكىر اساباەۆ,
سارىاعاش اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى