ىنتىماقتاستىق – قوزعاۋشى قۇدىرەت

وسى ورايدا ءوزىم 25 جىل بويىندا ۇزدىكسىز باسقارعان, ەكى دۇر­كىن «رەسپۋبليكامىزدىڭ ەڭ تاڭ­داۋلى مەكتەبى» كونكۋر­سى­نىڭ جەڭىمپازى اتانعان ى.ال­تىن­­سارين اتىنداعى №159 گيم­­نازيادا 1-سىنىپتان باس­تاپ وقىپ, ونى 15 جاسىندا ۇزد­ىك ءبى­تى­رىپ شىققان تۇلەگىمىز, 100 جا­ڭا ەسىم ساناتىنا ەنگەن را­حات-بي تو­لەگەن ۇلى ابدىساعين تۋ­­رالى ونە­گە بولسىن دەپ وي تول­عاعىم كە­لەدى. 

راحات-بي تولەگەن ۇلى ابدى­ساعين – كومپوزيتور جا­نە پيانيست, ونەرتانۋ عى­لىم­­دارىنىڭ ماگيسترى. ول – «دارىن» مەملەكەتتىك جاس­تار سىيلىعىنىڭ ەڭ جاس يە­گەرى, قازاقستان رەس­پۋب­لي­كا­سى پرەزيدەنتىنىڭ «ەڭ دارىندى ونەر­پازعا» كۋبوگىنىڭ جەڭىمپازى. تمد پار­لا­مەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ «مادەنيەت پەن ونەردىڭ دامۋىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» قۇرمەت بەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. ول ءوزىنىڭ 17 جاسىندا-اق تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بۇكىل تاريحىندا وسى ماراپاتقا يە بولعان بىردەن-ءبىر ونەرپاز ... 

راحات-بي مۋزىكاسى بارلىق ەۋروپا جانە بىرقاتار ازيا مەن امەريكا ەلدەرىندە ءىرى كونتسەرت زالدارىندا ءىس جۇزىندە ساحنا رەپەر­تۋارىنان تۇراقتى ورىن العان. ولاردى بەل­گىلى سوليستەر, كامەرالىق انسامبلدەر مەن سيم­فونيالىق وركەسترلەر ورىندايدى. ونىڭ شى­عارمالارىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى پرە­مەرا­لارى لوس-انجەلەستە, پراگادا, لون­دوندا, ۆەنادا, پاريجدە, بەرليندە, سەۋلدە, انكارادا, ماسكەۋدە, تومدا, كايردە, استانا مەن الماتىدا, تاعى دا باسقا شەتەلدىك 12 قالادا تابىستى ءوتتى. كوپ رەتتە ءوزىنىڭ سيمفونيالىق شى­عار­ما­لا­رىن­داعى سولدىك فورتەپيانو پارتيالارىن ءوزى ورىن­دايدى, سونداي-اق كلاسسيكتەر مەن قازىرگى كور­نەكتى شەبەرلەردىڭ شىعارمالارىن ويناپ, سولدىك كونتسەرتتەر بەردى.

شەتەلدىك ساراپشىلار مەن مۋزىكا سىنشىلارى راحات-ءبيدى «ناعىز قازاق كەرەمەتى, قولدارى تالۋدى بىلمەيتىن قايراتتى, ءبىتىمى ءىرى كوركەم مىنەزىنىڭ زيالى ماڭعازدىعىندا تابيعي ورلىك بار» دەپ باعالايدى. ول جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە ۇزدىكسىز وقي ءجۇرىپ, ءبىلىم جولىنداعى ۇزدىك شىعارماشىلىقتارى ءۇشىن الماتى قالاسى اكىمىنىڭ بىرنەشە قولداۋ- ماراپاتىنا يە بولدى, ءبىر مەزگىلدە مەكتەپتەن تىس ءبىلىم مەن ونەر ۇيىمدارىندا ءبىلىم الىپ شىققان قابىلەتتىلىگىمەن ەرەكشەلەندى. 2012 جىلى م.تولەباەۆ اتىنداعى №5 جەتىجىلدىق مۋزىكا مەكتەبىن 4 جىلدا ءبىتىرىپ, يتاليانىڭ بەرگامو قالاسىنداعى مۋزىكالىق اكادەمياعا ستۋدەنت بولىپ قابىلداندى, سونىمەن قاتار ەكسپەريمەنتتىك رەجىمدە قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىندا وقىدى. 2016 جىلى ونى ۇزدىك اياقتاپ, استاناداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ماگيسترانت بولىپ, 18 جاسىندا اسا ۇلكەن تابىسپەن ماگيسترلىك ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ شىقتى. 2017 جىلى راحات-بي يتاليانىڭ اسا بەدەلدى ەكى بىردەي جوعارى وقۋ ورنىنىڭ دوكتورانتۋراسىنا حالىقارالىق تاڭداۋ سىناعى بويىنشا تابىستى ناتيجە كورسەتىپ, قابىلداندى.

راحات-بي وقۋ جانە مۋزىكالىق شىعار­ما­شىلىقپەن ءبىر قاتاردا ءوز ءسوزىن عىلىمدا دا ايتۋ­عا ۇلگەرۋدە. ول 14 جاسىندا «ماتەماتيكا جانە قازىرگى مۋزىكا» اتتى ەڭبەگىن جازىپ, ماسكەۋدەگى ءVىى حالىقارالىق عىلىمي جوبالار كونكۋرسىندا 1-ورىندى يەلەندى. 2011 جى­لى ونىڭ «گارمونيا قىرلارى», 2017 جىلى «كوسموسپەن تىلدەسۋدىڭ 10 ءساتى» اتتى مۋ­زى­كا­لىق شىعارمالار جيناعى جانە ء«تاڭىر جولى» (2017 ج) كىتابى جارىق كوردى. سونداي-اق ونىڭ كوپتەگەن عىلىمي ماقالالارى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ جانە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ عىلىمي جۋرنالدارىندا جارىق كوردى. ول 13 جاسىنان باستاپ-اق ءتۇرلى وتاندىق جانە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە لەكتسيا-كونتسەرتتەر وتكىزدى. 

راحات-بي ۇنەمى شىعارماشىلىق ىزدەنىستىڭ, ءوزىن ءوزى جەتىلدىرۋدىڭ بيىگىندە. اسىرەسە ونىڭ شەتەلدەردەگى ءبىلىم, عىلىم, شىعارماشىلىق جەڭىستەرى – ءوزى قاسيەتتى سانايتىن قازاق ءتىلىن جانە ورىس, اعىلشىن, يتاليان, يسپان تىلدەرىن ەركىن مەڭگەرۋىنىڭ ارقاسىندا. بۇگىندە ول نەمىس ءتىلىن بىلۋگە دەن قويعان. تۋما دارىندىلىق, اسا جوعارى ينتەللەكت, توقتاۋسىز جاڭا تانىمدارعا ۇمتىلىس, قايتپاس كۇش-جىگەر مەن قايتالانباس ەڭبەكقورلىق, وزىنە دەگەن ۇلكەن تالاپ پەن جاۋاپكەرشىلىك, ۇلكەن ازاماتتىق وي-سانا – راحات-ءبيدىڭ تا­بىس­تارىنىڭ العىشارتتارى. وسىناۋ قا­سيەتتەر مەن ناتيجەلى ەڭبەك راحات-بي ابدىساعيننىڭ «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» اتتى اسا بە­دەل­دى, اسا وزەكتى, اسا باعالى رەس­پۋب­لي­كا­لىق جوبا تاڭداۋىندا جەڭىمپاز اتانۋىنا نە­گىز بولدى.

ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ 2017 جىلى 1 جەلتوقساندا «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جەڭىمپازدارىمەن تاريحي كەز­دەسۋىندە راحات-بي ابدىساعيننىڭ شىعار­ما­شى­­لىق جەتىستىكتەرىنە, ورىنداۋ­شى­لىق تاڭ­عا­جايىپتىلىعىنا ارناعان تۇسىن­دىر­مەسىندە: «مەن ادەتتە ۇيىقتار الدىندا موتسارتتى تىڭدايمىن. ماعان ول ۇنايدى. جان تى­نىش­تىعىنا كەلتىرەدى, وندا عارىشتىق رۋح بار سياقتى. مۇنداي مۋزىكا ءوز-وزىنەن تۋا سالماي­دى. سولاي ما؟! سەنىڭ شىعارماشىلىعىڭ دا وسى سياقتى ەمەس پە! ەندىگى جەردە سەنى تىڭدايتىن بولامىن», دەگەن ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل جۇرەكجاردى تىلەكتەستىگى جاس دارىننىڭ جاڭا جاسامپازدىققا, جاڭا تابىستارعا جەتە بەرۋىندەگى شابىت كوزى بولىپ تابىلادى. 

بىردە بەرليندەگى الەمدىك پرەمەرادان سوڭ, راحات-بيگە ءبىر موسقال ەۋروپالىق كەلىپ: «سەنىڭ وسى سيمفونياڭ قۇداي نۇرىنان پايدا بولعان. مەن ونى تىڭداي وتىرىپ, بۇكىل عالام-عارىشتى كەزگەندەي بولدىم. ساتتىلىك تىلەيمىن!» دەپ ريزالىعىن بىلدىرگەن. سونداي العىس پەن تىلەكتەستىكتەر راحات-بيگە قانات بەرە تۇسۋدە. 

وسى ورايدا بۇل جەتىستىكتىڭ راحات-بي ءوزى تۋىپ-وسكەن وتبا­سى­نىڭ دا جەمىسى ەكەنىن ايت­قىم كەلەدى. ول وت­باسى – سۇيىسپەن­شىلىك, شى­عار­­ماشىلىق ني­ە­ت­تەستىك, ىنتىماقتاستىق, ءوزارا تۇ­سىنىستىك, جا­ناشىرلىق, مەيىرىمدىلىك جانە رياسىز قىز­مەت ەتۋ قاعيدالارىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان با­قىت­تى وتباسىمىزدىڭ ءبىر ۇلگىسى. مۇنداي وتبا­سى­نىڭ بالالارى شارتسىز ءسۇيۋ, رياسىز قىزمەت ەتۋ, بىرلەسىپ جاساۋ, شەكسىز سەنۋ, شەكتەۋسىز سىيلاۋ, كەڭپەيىل مەن كەشىرۋ قاسيەتتەرىنىڭ يەسى بولادى. مۇندا اركىم ءبىر-ءبىرىنىڭ مۇراتىن تۇسىنۋگە جانە ونى ورىنداۋعا كومەكتەسەدى.

وتباسىنان ونەتىن بۇل قاسيەتتەر مەكتەپتە جانە مەكتەپتەن تىس ءبىلىم ۇيىمدارىندا قولداۋ تاۋىپ داميدى. ءبىلىم ادام بويىنداعى دانالىقتى وياتادى. سولاي بولسا دا مۇندا تۇقىمقۋالاۋشىلىقتىڭ قۋاتى بولەكشە دەپ ويلايمىن. دانىشپان دەپ ۇعىنىلاتىن «گەني» ءسوزىنىڭ تۇپكى ماعىناسى يتاليا تىلىندە «اقىلدى اتا-انا» ەكەن. دەسە دەگەندەي, راحات-ءبيدىڭ اكەسى – ەلىمىزگە بەلگىلى عالىم, اكادەميك, ۇلكەن فيزيك. «جىگىتكە جەتى ونەر دە از» دەمەي مە؟ توكەڭنىڭ كورنەكتى قايراتكەرلىگى ءوز الدىنا, ول ءتۇرلى مۋزىكالىق اسپاپتاردا شەبەر وينايدى, اينالاسىن ءۇيىرىپ الىپ كەتەتىن كوپ­شىل, شەشەن. اناسى گۇلميرا ەستايبەكقىزى يسيمباەۆا – تاۋەلسىزدىگىمىزدى ورنىقتىرۋدىڭ ەڭ قيىن كەزەڭدەرىندە 14 جىل بويىندا الماتى قالالىق ءبىلىم باسقارماسىن باسقارىپ, جەڭىس­تەن جەڭىستەرگە باستاعان قايراتكەر. ودان كەيىن­گى جىلداردا پارلامەنت دەپۋتاتى, بۇگىندە پار­لا­­مەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى. 

دانالىق ءدانىنىڭ ءوسىپ-ءونۋى ءۇشىن ءاربىر ادام ءوزىنىڭ جانى سۇيەتىن, كوڭىلى قالايتىن وقۋمەن, ىسپەن, جاسامپازدىقپەن اينالىسۋى شارت. بۇل تۋراسىندا راحات-بي: «مۋزىكا – ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى تانىتۋى. ادام جاسامپازدىق قابىلەتىمەن ادەمى. مۋزىكادا ۇنەمى جاسامپازدىققا قۇل­شىن­­دىراتىن كۇش بار. ول ادام جان دۇنيەسىن عا­رىشتىق قۇپيا بيىككە كوتەرەدى, سانانى سىل­كىندىرەدى, رۋحاني تازارتادى ءارى ساۋىقتىرىپ سەيىلتەدى, عارىشتىق قۋات بەرەدى. مەنىڭ كوسموسىم – مۋزىكا», دەيدى.

ءسوزىمنىڭ قورىتىندىسىندا ايتارىم, جاس وركەننىڭ ءوز جۇرەك قالاۋى, اتا-انا قولداۋى, مەكتەپ ءتالىمى, قوعامداعى قامقورلىق بىرىگە كەلە توعىسىپ جاتسا, وسپەيتىن-وركەندەمەيتىن بالا بولمايدى دەپ ويلايمىن. وعان مەنىڭ ۇزاق جىلدارداعى پەداگوگيكالىق تاجىريبەمدە كوز جەتكىزدىم. جاس دارىنعا, جاس قابىلەتكە, جاس تالانتقا, ەڭ الدىمەن, وزىندىك تالاپ كەرەك. تالانت پەن تالاپقا اتا-انا دەر كەزىندە نازار اۋدارىپ, ونىڭ ودان ءارى گۇلدەنۋىنە بارلىق مۇمكىندىك جاساۋى اۋاداي قاجەت. سونداي-اق قاعازداي بالا ءومىرى نەبىر عاجاپتاردان تۇزىلە باستايدى. وسى ۇمتىلىس باياۋلاپ, تەجەلىپ قالماس ءۇشىن ءتالىم, قوعامنىڭ قامقورى قاجەت. بۇگىندەردەگى مەكتەپ رەفورماسى دا وسى باعىتتى ۇستانادى. وقۋشىعا ءبىلىم جيىنىنان گورى ومىرگە كەرەكتى قۇزىرەتتىلىكتەردى, سىني ويلاۋدى, كرەاتيۆتى داعدىلاردى, فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىقتى دارىتۋ كوزدەلەدى, ونى قوعام بولىپ قولداۋ كورسەتۋ ماقسات ەتىلەدى. وسىنداي ۇيلەسىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءبىر جەمىسى راحات-ءبيدىڭ تابىستارى دەپ ويلايمىن. 

اياگۇل ميرازوۆا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى