تۇركيا قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىققا ءاردايىم ەرەكشە كوڭىل بولەدى. حالىقتارىمىز اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقانى بەلگىلى. ەكىنشى جاعىنان ەلدەرىمىز ەۋرازيانىڭ شىعىسى مەن باتىسىن ءبىر-بىرىنە بايلانىستىراتىن, ءبىرى كاسپي تەڭىزىنىڭ سولتۇستىگىنەن, ەكىنشىسى وڭتۇستىگىنەن وتەتىن ەكى ماڭىزدى جول تورابىندا ورنالاسقان.
ورتاق قۇندىلىقتارىمىز بەن وسى ەرەكشە وڭىرلىك جاعداي ەڭ اۋەلى ساياسات, ەكونوميكا مەن مادەنيەت سالالارىندا جانە باسقا دا سالالاردا اۋقىمدى ىنتىماقتاستىق جاعدايىن قالىپتاستىرۋمەن قاتار, جاۋاپكەرشىلىكتەر دە جۇكتەيدى. تۇركيا دا, قازاقستان دا جاۋاپكەرشىلىك الۋدان ەشقاشان قاشقان ەمەس جانە ايماقتاعى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمداردا وسى باعىتتا ءار ءتۇرلى باستامالارعا جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەدى.
قازاقستاننىڭ 2010 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ءمىندەتىن الۋى – ەلدىڭ تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەلى بەرى وتكەن از ۋاقىت ءىشىندەگى دامۋ دەڭگەيىنىڭ ەڭ ماعىنالى كورسەتكىشى. اۋقىمدى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق, كوپ باعىتتى ىنتىماقتاستىق, ادام قۇقىقتارى, دەموكراتيالىق قوعام, قۇقىقتىق مەملەكەت, وڭتايلى باسقارۋ سەكىلدى حالىقارالىق قاتىناستار مەن ىقپالداستىقتىڭ قازىرگى تاڭداعى نەگىزگى باسىمدىقتارىن ەۋرازيا ايماعىندا رەتتەۋشى بەدەلدى ۇيىم – ەقىۇ-عا توراعالىق مىندەتىنىڭ جۇكتەلۋى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قازاقستانعا دەگەن سەنىمىن دالەلدەيدى. قازاقستان توراعالىعىنىڭ ەقىۇ-عا جاڭا سەرپىن بەرەتىنىنە دە ەش كۇمان جوق.
قازاقستاننىڭ وسى جەتىستىكتەرى تۇركيا ءۇشىن تاڭسىق ەمەس. ءتاۋەلسىزدىگىن العاننان وسى كۇنگە دەيىن تۇركيا مەن قازاقستان ءبىر-بىرىمەن ءاردايىم ىقپالداستىقتا بولىپ, تىعىز جانە اۋقىمدى قاتىناستارىمىز بىزگە قازاقستاننىڭ بارلىق الەۋەتىن جاقىننان تانۋعا ءمۇمكىندىك بەردى.
تاريح بويىنشا جيناعان ءتاجىريبەسى, ءتۇرلى مادەنيەتتىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان قوعامدىق قۇرىلىمى, ادامي الەۋەتىنىڭ جانە تابيعي رەسۋرستارىنىڭ سانالى جانە كورەگەن باسشىلىقپەن بىرىگۋى قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيادا كوشباسشى ەلگە اينالۋىنا جانە ەۋرازيا ايماعىنىڭ ماڭىزدى اكتەرى بولۋىنا مۇمكىنشىلىك تۋعىزىپ, قازاقستانعا حالىقارالىق قوعامداستىق الدىندا ابىروي اپەردى. ورتالىق ازيا اۋماعىنىڭ اقىلشىسى بولىپ وتىرعان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2009 جىلعى 21-24 قازان كۇندەرى تۇركياعا جاساعان ساپارى كەزىندە قول قويىلعان كەلىسىمدەر نەگىزىندە تۇركيا مەن قازاقستان اراسىنداعى قاتىناستىڭ ستراتەگيالىق بەلەسى قۋاتتالدى.
تۇركيا مەن قازاقستان اراسىنداعى قاتىناستىڭ سيپاتىن انىقتايتىن نەگىزگى نارسە – ەكى باۋىرلاس ەل بولىسەتىن ورتاق قۇندىلىقتار. ورتاق تاريحىمىز, مادەنيەتىمىز, تەگىمىز, ءتىلىمىز سىندى قاسيەتتى قۇندىلىقتار ەلدەرىمىزدى بەرىك بايلانىستىرىپ وتىر. قوجا احمەت ياساۋي جانە مۇستافا كەمال اتاتۇرىك ءتارىزدى تۇركى الەمىنىڭ ەڭ ۇلى دانىشپاندارى مەن كوسەمدەرى جاقىنداتقان ەلدەرىمىز بەن قوعامدارىمىزدى ەشقانداي كۇشتىڭ اجىراتۋى مۇمكىن ەمەس. قوجا احمەت ياساۋي حيكمەتتەرى جازىلعان اتاجۇرتىمىز – قازاقستانعا كەلۋ تۇرىك ازاماتتارى ءۇشىن ارقاشان تولعاندىرارلىق ءجايت. مەن دە ساپارىمدى وسى سەزىمدەرمەن جۇزەگە اسىرۋدامىن.
وسى ورايدا, استانادا تۇركى الەمىندە ازىرشە العاش بولىپ تابىلاتىن پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ جەكە باستاماسىمەن اتاتۇرىككە ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا ەلىمىز ءوز ريزاشىلىعىن بىلدىرەتىنىن ايتقىم كەلەدى.
ساپارىم ەكى جاقتى ىنتىماقتاستىعىمىز قوسىمشا بەلەس العان كەزەڭگە تۋرا كەلىپ وتىر. 2010 جىلى تۇركيا مەن قازاقستان ەۋروپا مەن ازياداعى ەڭ ماڭىزدى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمدارىنا توراعالىق ەتەدى. ەكى تۇركى مەملەكەتىنىڭ ءبىر مەزگىلدە ەقىۇ مەن اوسشك-گە توراعالىق مىندەتىن الۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن دا اتاپ وتكەن ءجون. تۇركيا مەن قازاقستان تۇركى الەمىنىڭ تولەرانتتىلىق, گۋمانيزم, ادامي سۇيىسپەنشىلىككە نەگىزدەلگەن تۇسىنىگىنەن شابىت الا وتىرىپ, ءوزارا ىقپالداستىق ارقىلى ەۋرازياداعى تۇراقتىلىق, بەيبىت ءومىر جانە دامۋعا ۇلەس قوسادى دەپ ويلايمىن. تۇركيا مەن قازاقستان وزدەرى مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى مەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سىندى ءار ءتۇرلى حالىقارالىق ۇيىمداردا بەلسەندى ىنتىماقتاستىقتا ەكەنىن بىلدىرگىم كەلەدى.
تۇركيا ءوزى مۇشە بولعان ۇيىمداردا “ەۋرازيا” كوزقاراسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ءاردايىم كوڭىل بولەدى. ەۋروپا كەڭەسىنە 2010 جىلعى ءتوراعالىعىمىز كەزىندە وسى كەڭەستىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋ باستى باسىمدىقتارىمىزدىڭ بىرەۋى بولادى. ەۋروپا كەڭەسى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنا تۇرىك ازاماتى مەۆليۋت چاۆۋشوعلىنىڭ دەپۋتات بولىپ سايلانۋى ەلىمىز ۇستاپ وتىرعان وسى باعىتتىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان قۇپتالاتىنىن كورسەتۋدە.
شىعىس-باتىس بايلانىس ءدالىزىندە ورنالاسقان تۇركيا مەن قازاقستانعا جاڭا كولىك دالىزدەرىن جەتىلدىرۋ تۇرعىسىنان دا ماڭىزدى مىندەت جۇكتەلۋدە. ءبىز ءۇشىن ورتاق كەڭ ايماقتا تۇراقتى دامۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلۋى ءۇشىن شىعىس – باتىس بايلانىس ءدالىزىن ەڭ جوعارى دەڭگەيدە پايدالانۋ اسا قاجەت. جاڭا “جىبەك جولدارىن” جەتىلدىرۋ ارقىلى تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانۋ, ءال-اۋقاتتى جوعارىلاتۋ, ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق قۇرىلىمدارىنىڭ ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرۋى, ءتىپتى بىرىگۋ مۇمكىندىكتەرى جان-جاقتى پايدالانىلۋى ءتيىس. وسى ىنتا-جىگەرلەرىمىزدىڭ كوبىسى 2012 جىلى باكۋ – تبيليسي – كارس تەمىر جول جەلىسى پايدالانۋعا بەرىلگەن كەزدە جۇزەگە اساتىنى انىق. وسىلايشا, ەۋروپا, كاۆكاز ءوڭىرى, ورتالىق ازيا, قيىر شىعىس جانە وڭتۇستىك ازيا اراسىندا جىلدام جانە قاۋىپسىز حالىقارالىق تەمىر جول تاسىمالىنىڭ كۇرەتامىرىنا يە بولامىز. الايدا, بايلانىس ءدالىزىنىڭ قىزمەتى ەكونوميكامەن شەكتەلىپ قالماۋى ءتيىس. بايلانىس ءدالىزىن مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋدى ارتتىرۋدا پايدالانۋدا دا تاباندىلىق كورسەتۋىمىز قاجەت. ايتپەسە, قوعامداردىڭ ءبىر-ءبىرىن جاقسىراق ءتۇسىنۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى مۇمكىندىكتەن قۇر قالامىز.
اۋعانستاندا ءوزىمىز كورىپ وتىرعان, الەمنىڭ كوپتەگەن جەرىندە بولىپ جاتقان تۇراقسىزدىق وشاقتارىنىڭ كوپتەگەن سەبەبى بار. اۋعانستاندا بەيبىت جانە اۋقاتتى جاعداي ورناتۋ ءۇشىن الەمنىڭ بارشا ءمۇمكىندىگى قولدانىلىپ جاتقانىنا قاراماستان, كۇتىلگەن ناتيجەنىڭ الىنباۋىنىڭ ارتىندا مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ۇزاق مەرزىمدى ىقپالداستىقتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جاتىر.
تۇركيا مەن قازاقستان ەۋرازياداعى جاھاندىق پروبلەمالارعا ءبىردەي تەڭ تۇرعىدا قارايدى. مىسالى, يراك پەن اۋعانستانداعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان باستامالارعا ەكى ەل دە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا. ەلدەرىمىز الدىمەن ەنەرگەتيكا, ودان كەيىن ەكونوميكا مەن ساۋدانىڭ كوپتەگەن سالالارىندا ىنتىماقتاسىپ كەلەدى. قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە كورىنىس تاپقانداي, ءبىلىم سالاسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىعىمىز ارقىلى ەلدەرىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتى ءوڭىردىڭ پايداسىنا ۇسىنىلىپ وتىر.
2009 جىلى قول قويىلعان ناحچىۆان كەلىسىم-شارتىمەن قۇرىلعان تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسى 2010 جىلى رەسمي تۇردە قىزمەت ەتە باستادى. تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋىنا ەلدەرىمىز ۇلكەن ۇلەس قوستى. تۇركى مادەنيەتىن نىعايتۋ جانە تانىتۋدا تۇركيا مەن قازاقستاننىڭ باستاماشىلىعى زور. ناحچىۆان سامميتىندە پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا استانادا تۇركى اكادەمياسىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ – قازىرگى تاڭدا تۇركيا مەن قازاقستان ءۇشىن ماڭىزى زور باسىم جوبالاردىڭ ءبىرى.
پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ تۇركى تەكتەس مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ جولىنداعى جەتەكشىلىگىن تۇركى الەمى ەشقاشان ۇمىتپايدى. ەگەمەندىگىن العاننان كەيىن قازاقستاننىڭ بەيبىت جاعدايدا دامۋى مەن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەدەلدى ءمۇشەسىنە اينالۋى جانە ورتالىق ازياداعى كوشباسشى ەل دارەجەسىنە جەتۋى پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ كورەگەن جەتەكشىلىگىمەن تىكەلەي بايلانىستى. قازاقستان باسشىلىعىنىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان تابىستى ساياساتىن قۇپتايتىنىمدى وسى ورايدا تاعى دا قۋاتتاعىم كەلەدى.
احمەت داۋىتوعلى, تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى.