ورالدىڭ «سوقىر ىشەگى» جارىلدى

– ءبىزدىڭ بريگادا وقيعا ورنىنا جەدەل جەتىپ, كوللەكتور قۇبىرى ءوتىپ جاتقان اۋماقتىڭ جەرى تومەن شوككەنىن انىقتادى. بىردەن كاناليزاتسيالىق سورعى ستانساسىنىڭ جۇمىسىن توقتات­تىق, ايتپەسە لاس سۋ كوشەگە جايى­لار ەدى, – دەيدى «باتىس سۋ ارناسى» جشس-ءنىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى اسىلبەك ءامىروۆ.  اپات سالدارىنان ورال قالا­سىنىڭ 4,5,6,7,9 شاعىن اۋدان­دارى, سولتۇستىك-شىعىس, قۇ­رىلىسشى اۋداندارى سۋسىز قالدى. مامىردىڭ مەيرام كۇندەرى سۋسىز قالعان حا­لىق­قا اۋىز سۋ كولىكپەن تاسىپ جەتكىزىلدى. 2 مامىردان باس­تاپ كوپ قاباتتى پاتەرلەرگە سۋ ۋا­قىتپەن, تاۋلىگىنە ءۇش رەت بەرىلە باستادى. 

– كوللەكتورداعى اپات كولەمى وتە اۋقىمدى بولىپ شىقتى. قۇبىردى تابۋ ءۇشىن 7,5 مەتر تەرەڭدىككە دەيىن قازۋعا تۋرا كەلدى, بۇل ءۇش قاباتتى ءۇيدىڭ بيىكتىگىمەن تەڭ. بۇدان ون جىل بۇرىن شىنىپلاستيكتەن سالىنىپ, 2009 جىلى قابىلدانعان قۇبىر ۇگىتىلىپ, ءشىرىپ كەتكەن. بۇل قۇبىر جالعاۋعا, جاماۋعا جارامايدى, سوندىقتان ەكى قۇدىقتىڭ اراسىنداعى 60 مەتردەن اسا قۇبىردى تۇگەلىمەن جاڭالاۋعا تۋرا كەلەدى. 1 مامىر كۇنى تۇندە نوسەر جاۋىن بولدى, ونىڭ ۇستىنە كارىز سۋى دا قايتا-قايتا جينالىپ قالادى. ەكى بريگادا كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەپ جاتىر. قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنىڭ قاشان بىتەتىنىن ازىرگە ايتا المايمىز», دەيدى «باتىس سۋ ارناسى» جشس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سالاۋات ايباتوۆ.

اپات سەبەبىن انىقتاۋ ءۇشىن ورال قالالىق اكىمدىگىندە ارنايى كوميسسيا قۇرىلعان. ورال قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۇستەم زاكاريننىڭ ايتۋىنشا, اپاتتىڭ زاردابى مەن ونى جويۋعا كەتەتىن قاراجات مولشەرى ەڭ سوڭىنان, قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى اياقتالعان سوڭ عانا بەل­گىلى بولادى. سۋسىز قالعان شاعىن­اۋدان تۇرعىندارىنا ء«بىر اپتا شىداڭىزدار, ءبارىن قال­پىنا كەلتىرەمىز» دەگەن حابار تاراتىلعان. 

جاڭا قۇبىر نەگە ساپاسىز؟

ورالدا كارىز قۇبىرلارى ءبىرىنشى رەت جارىلىپ تۇرعان جوق. 2007 جىلى كوللەكتورلار بويىندا 20 اپات بولىپتى. ال 2008 جىلى 21-22 ناۋرىز كۇندەرى جەر استىندا 4-7 مەترلىك تەرەڭدىكتە جاتقان تەمىر-بەتون كوللەكتورلار ءبىر ساتتە ون جەردەن وپىرىلىپ, جالپى ۇزىندىعى 160 مەتر جۇيە ىستەن شىققان ەدى. ورال قالاسىنداعى كارىزدىك جۇيەنىڭ اپاتتى ءحالى, 60 مىڭ ادامنىڭ ءبىر ساتتە سۋسىز قالعان حابارى كەزىندە ۇكىمەتكە دەيىن جەتكەن.

سول جولى ورال قالاسىندا 1970-1973 جىلدارى سالىنعان كوللەكتورلاردىڭ توزىعى ابدەن جەتىپ, 100% جارامسىز بولعانى ايتىلعان بولاتىن. «ورال سۋ ارناسى» مەكەمەسىنىڭ قۇزىرىنداعى 352 شاقىرىمدىق سۋ تاراتۋ جۇيەسىنىڭ 70 شاقىرىمىنىڭ «جاسى» 20 جىلدان اسقان ەدى. ال 310 شاقىرىمدىق كارىزدىك جۇيەنىڭ 34 شاقىرىمى جەدەل اۋىستىرۋدى قاجەت ەتكەن. 

«ورالدىڭ قازىرگى كوللەكتور جۇيەسى ءارى ەسكىرگەن ءارى 150 مىڭ تۇرعىنعا عانا قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان. حالىق بۇگىندە ەكى ەسە كوبەيدى. سوندىقتان ءبىز بۇل ماسەلەگە جەتە كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. اپاتقا ۇشىراعان قۇبىردى جوندەۋگە قارجى مىندەتتى تۇردە بەرىلەدى», دەگەن ەدى سول كەزدەگى ۆيتسە-پرەمەر ومىرزاق شوكەەۆ. 

– قالانىڭ قالدىق سۋلا­رىن­­ اۋلاققا اكەتىپ جاتقان كول­­­لەك­تور جۇيەسىنىڭ اپاتقا ۇشى­­­­راعان قازىرگى بولىگىن (5450 مەتر) عانا جوندەۋگە رەسپۋبليكا بيۋد­جە­تىنەن شۇعىل تۇردە 680,7 ملن تەڭگە ءبولۋدى سۇرايمىز. ال تى­عىرىقتان شىعۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – تاپسىرىلۋى كەلەر جىلعا جوسپارلانعان كارىزدىك كوللەكتور قۇرىلىسىن بيىل ءبىتىرۋ. بۇل ءۇشىن 1,5 ملرد تەڭگە كەرەك. جاڭا جۇيەنى بىتىرمەي, توزىعى جەتكەن قۇبىرلاردى جاماپ-جاسقاعانمەن, ونداعى قىسىم ازايمايدى, – دەپ تۇسىندىرگەن ەدى سول كەزدەگى وبلىس اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارىنا.

مۇنىڭ ءبارىن تاپتىشتەپ وتىر­­عانىمىز, بۇگىندە اپات بول­عان قۇبىر ءدال سول 2008-2009 جىل­دارى جاڭادان سالىنعان كارىزدىك كوللەكتور بولاتىن. ورال شاھا­رىنىڭ كوممۋنالدىق قىز­­مەتىن تىعىرىقتان شىعارىپ, بۇرىنعى شويىن-تەمىر قۇبىر­لاردان دا گورى ۇزاق قىزمەت ەتۋى ءتيىس شىنىپلاستيك قۇبىردىڭ عۇمىرى نەگە قىسقا بولدى؟ سول كەزدە «تەمىر قۇبىرلاردىڭ قىز­مەت ەتۋ مەرزىمى 25 جىل, ال پلاستيك قۇبىر كەمىندە 50 جىل­عا شىدايدى» دەگەن اڭگىمەنى ما­مانداردىڭ اۋزىنان ەستىگەن ەدىك. 

اپات سەبەبىن انىقتايتىن كوميس­سيانىڭ شەشىمى دە شىعار. ازىرگە ماماندار اپات بولعان اۋماقتا ساپاسىز قۇبىر سالىنعان دەگەن پىكىردى العا تارتىپ وتىر. ويت­­كەنى اپات بولعان جەردى قاز­عان كەزدە شىنىپلاستيك قۇبىرلاردىڭ ىدىراپ, جانشىلىپ قالعانى بايقالعان. «شىنىپلاستيك كارىزدىك جۇيەنىڭ ۋلى قوسپالارىنا شىداماي, رەاكتسياعا ءتۇسىپ, ءىرىپ كەتكەن ەكەن» دەۋشىلەر دە بار. قالاي بولعاندا دا 2008 جىلى جاڭا قۇبىر سالىنعان كەزدە ەسكەرىلمەي قالعان جايتتار بار سياقتى. ەگەر بۇل جوبالاۋ كەزىندە جىبەرىلگەن نەمەسە تەحنيكالىق قاتەلىك بولسا, كىنالى ادامدار جاۋاپقا تارتىلا ما, ازىرگە بەلگىسىز.

ورالدا ور كوپ

بيىلعى جىلۋ ماۋسىمى اياقتالىسىمەن ءوڭىر باسشىسى التاي كولگىنوۆ ورال قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات مۇقاەۆقا وبلىس ورتالىعىندا توزىعى جەتكەن جىلۋ قۇبىرلارىن جوندەۋگە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. ارينە بۇل – دۇرىس شەشىم. «قىستىڭ قامىن جاز ويلا» دەگەندەي, جازدىڭ جىلى كۇندەرىن پايدالانىپ, قۇبىرلاردى اۋىستىرىپ الماسا بولمايدى. ورالدا جىلۋ جۇيەسىنىڭ 50 پايىزى ەسكىرگەن.

وسىلايشا ورالدا جىلىتۋ ماۋسىمى اياقتالعان 15 ءساۋىردىڭ ەرتەسىنەن باستاپ قالانىڭ ورتا­لىعىندا جوندەۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. كوپ قاباتتى 119 ءۇي, 50 شاقتى الەۋمەتتىك نىسانعا ىستىق سۋ بەرۋ ۋاقىتشا توق­تاتىلدى. «نۇرلى جول» باعدار­لاماسى بويىنشا 1,8 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 100% ەسكىرگەن تم-7 جانە تم-2 ماگيسترالدارى جاڭارتىلا باستادى. 

ارينە جوندەۋ كەزىندە بىر­قاتار كوشە ۋاقىتشا جابىلىپ, قازبا جۇمىستارىمەن قاتار جۇرەدى. ءتورت ايعا سوزىلاتىن جون­­­­دەۋ جۇمىستارى تۇرعىندارعا قولايسىزدىق تۋدىراتىنى دا راس. ورالدىڭ ورتالىعىندا دوستىق داڭعىلى, ابۋباكىر كەردەرى, تەمىر ماسين, سارايشىق, عۇمار قاراش, جۇبان مولداعاليەۆ, فرۋنزە كوشەلەرىندە تۇراتىن حالىق جاز بويى جىلى سۋ كور­مەيدى. قۇرمانعازى كوشەسى جارتىلاي جابىلعان, كولىك قوزعالىسىنا دا قيىندىق تۋدى. بۇگىنگى ورال اينالا ور قازىلعان, قورشاۋداعى قامال سياقتى. 

بىراق بۇل – جوسپارلى, الدىن الا حالىققا ەسكەرتىلىپ جاسالىپ جاتقان جوندەۋ جۇمىستارى عوي. از كۇنگى قيىندىق قىتىمىر قىس­تا جايلى دا جىلى پاتەردە جەي­دەشەڭ جۇرگەن ءبىر ساتىمىزدە ۇمىتىلار-اۋ. اياق استىنان جارىلىپ كەتەتىن «سوقىر ىشەكتەردەن» ساقتاسىن!

قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»

ورال