حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن وتكەن كۇي كەشى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى اياسىندا سالتانات قۇردى.
تاريحتى كۇيمەن تاپسىرلەپ, تانىمدى جىرمەن تاسقىنداتقان تۇلعانىڭ ءبىرى – داۋلەسكەر كۇيشى ءابدىمومىن جەلدىباەۆ. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «پاراسات», «قۇرمەت» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, كۇيشى-كومپوزيتور ءابدىمومىن جەلدىباەۆتىڭ ءبىر عانا «ەركە سىلقىم» كۇيى قازاقتىڭ تۇتاس ءداۋىر كەلبەتى دەۋگە بولادى.
1970 جىلى دۇنيەگە كەلگەن ول ونەر تۋىندىسى قازاقتى جارتى عاسىرعا جۋىق تىلسىم دا تەرەڭ اۋەزىمەن الديلەپ كەلەدى. جالىنداعان وي مەن سىرلى سەزىمنىڭ جاۋھار جەمىسى «ەركە سىلقىم» تۋرالى حالىق جازۋشىسى شەرحان مۇرتازا ء«ابدىمومىننىڭ «ەركە سىلقىمى» – قازاق ونەرىنىڭ التىن قورىندا ماڭگى ساقتالاتىن قاناتتى تۋىندى» دەپ جوعارى باعا بەرگەن ەكەن. شىنىمەن دە «ەركە سىلقىم» – ەلدىڭ قازىناسىنا اينالعان ەرەكشە مۋزىكا, ەرەن قۇبىلىس. وعان ءبىز وتكەن جۇمادا ەلوردامىزداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن «ەركە سىلقىم» اتتى ەرەكشە كەشتە تاعى ءبىر مارتە كۋا بولدىق.
ونىڭ وتىزعا تارتا كۇيى مەن جيىرماعا جەتە ءانىنىڭ ىشىندە – ەلىن سۇيگەن, ەلى سۇيگەن ەلباسىنا ارناعان «نۇرسۇلتان» اتتى كۇي-داستانىمەن شوقتىعى بيىك. الاشتىڭ ەگەمەندىگىن كۇيمەن جىرلاپ, ەلباسىنىڭ ەرەن ەرلىگىن سازبەن سۋرەتتەگەن داۋلەسكەر كۇيشىنىڭ ءبىر ارتىقشىلىعى دا وسى بولسا كەرەك.
كەش شىمىلدىعى اۆتوردىڭ «جەتىسۋ سازىمەن» باستالىپ, «تولە بي» تولعاۋى ارقىلى «نۇرسۇلتان» پوەماسىمەن جالعاسۋىنان ءبىز تاريحي وقيعالار جەلىسىنىڭ ءجىتى ساقتالعانىن اڭعارعانداي ەدىك. «شابىت» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «جامبىل» زالىنداعى ونەرسۇيەر قاۋىم دا وسى ويلاردىڭ جەتەگىندە جەتىسۋ جازيراسىن ارالاپ كەتكەندەي اڭسار كۇي كەشىپ وتىردى. سىلتىدەي تىنىپ, ساحناعا كوز جىبەرگەن كورەرمەن كوڭىل كوكجيەگىن كۇي-كەرۋەنىنە سولاي ۇزاتىپ جىبەرگەندەي. ۇران كۇيلەردەن ۇلى دالاداعى تاريح كوز الدىڭا كەلىپ, وتكەنى وزەگىڭدە تۋلاپ جاتقانداي.
استانا قالاسى مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنىڭ قازاق وركەسترى دە جەلدىباەۆ الەمىنە دەندەي ەنىپ كەتكەن. وسى جەردە كوركەمدىك جەتەكشى ءھام باس ديريجەر قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايتقالي جايىموۆ ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. كەشتىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى القۋات قازاقباي دا سول كۇي كەڭىستىگىن كورەرمەن كوڭىلىمەن كەمەلدەندىرىپ جىبەرگەن. ال كۇي كەشىنىڭ العاشقى ايشىقتى ءسوزى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ كۇي ونەرىنە قاتىستى ۇلاعاتتى ويىمەن ورنەكتەلسە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ باستاعان زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. ول قاتاردا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ايمان مۇساقوجاەۆا دا بار.
«بۇگىنگى كەشكە ءسىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى دا شاقىردىڭىز. پرەزيدەنتىمىز راسىمەن دە ءسىزدىڭ شىعارماشىلىعىڭىزعا ىنتاسى اۋىپ, قاراپ جۇرەدى. سول سەبەپتى دە ءوزىڭىزدىڭ كەشىڭىزگە شىنايى لەبىزىن ءبىلدىرىپ, قۇتتىقتاۋ حاتىن جولدادى», دەدى م.قاسىمبەكوۆ. حاتتا «مەن – ءسىزدىڭ شىعارماشىلىعىڭىزدى وتە جوعارى باعالايتىن ادامداردىڭ ءبىرىمىن. اسىرەسە سىرلى دا شۋاقتى, نازىك تە اسەم «ەركە سىلقىم» كۇيىڭىزدى حالقىمىزدىڭ مۋزىكالىق قازىناسىندا وزىندىك ورنى بار تۋىندى دەپ ەسەپتەيمىن. وسى كەشتە ماعان ارنالعان كۇي-پوەماڭىزدى ورىنداماق ەكەنسىز. ۇلكەن ىقىلاس-قۇرمەتىڭىز ءۇشىن كوپ راحمەت. كەشىڭىز مازمۇندى ءوتىپ, كوپشىلىكتىڭ ويىنان شىعۋىنا شىن كوڭىلدەن تىلەكتەسپىن» دەلىنگەن.
كەشتىڭ تاعى ءبىر ەستە قالارلىق ەلەۋلى ءساتى – ءا.جەلدىباەۆقا «قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى» اتاعى بەرىلگەن مەزەت بولاتىن. ول سىيلى ماراپاتتى مينيستر ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى مەن ايگىلى سكريپكاشى ايمان مۇساقوجاەۆا تابىستادى.
كەشتىڭ قورىتىندى ءساتىن حور قىزىنداي كۇيشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, پروفەسسور ايگۇل ۇلكەنباەۆا تالانتى تۇيىندەدى. جامبىل وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ دومبىراشىلارىمەن بىرگە استانا قالاسى مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنىڭ قازاق وركەسترى قوسىلىپ, ايگۇل ۇلكەنباەۆا تارتقان «ەركە سىلقىم» شىنىمەن دە شىرقاۋ بيىككە شىعىپ, كۇيشى جۇلدىزىن كوكتە جارقىراتتى.
كەش سوڭىندا ءا.جەلدىباەۆ شارانىڭ سالتاناتتى وتۋىنە اتسالىسقان ازاماتتارعا العىس ءبىلدىردى.
ميراس اسان,
سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»