گازەت رەداكتسياسىنا اقتوبە وبلىسىنىڭ شالقار اۋدانىنداعى ەسەت اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ومىرسەرىك الپىسباەۆتىڭ اتىنان «كوگىلدىر وتىن ماسەلەسى قاشان شەشىلەدى؟» دەگەن حات كەلىپ تۇسكەن ەدى. وندا كوگىلدىر وتىن قۇبىرىنا جاپ-جاقىن جەردە وتىرعان اۋىلدىڭ ءالى كۇنگە گازسىز وتىرعانى تۋرالى ايتىلىپتى.
حاتتا ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ انىق-قانىعىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن رەداكتسيا القاسى ونى اقتوبە وبلىسىنداعى گازەتتىڭ مەنشىكتى تىلشىسىنە, ياعني وسى جولداردىڭ اۆتورىنا جولداعان بولاتىن. وسىلايشا شۇعىل ىسساپارعا جينالۋعا تۋرا كەلدى.
ساپارعا جۇرمەستەن بۇرىن اتالعان اۋىلعا تاياۋ بولاشاقتا گاز قۇبىرىن جۇرگىزۋ جوباسى بار نەمەسە جوق ەكەنىن انىقتاپ الماق ويمەن اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك تولەنبەرگەنوۆكە جولىقتىق, ءتيىستى سۇراعىمىزدى قويدىق. الايدا وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ گاز قۇبىرلارىن تارتۋعا ءتيىستى شالقار اۋدانىنا قاراستى نىساندار تىزىمىندە ەسەت اۋىلى جوق بولىپ شىقتى. ء«وڭىردى گازداندىرۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋ جونىندە نەندەي جۇمىستار قولعا الىنباق؟» دەپ, سۇراعىمىزدى كەڭىرەك قويۋىمىزعا تۋرا كەلدى. بىراق ناقتىلىقتان گورى, جالپىلاما جاۋاپ العاندىقتان, «جول مۇراتى جەتۋ» دەگەندى ۇستانىپ, ەسەت اۋىلىنا اتتانىپ كەتتىك.
ەسەت اۋىلىندا شاعىم حات يەسى ومىرسەرىك الپىسباەۆپەن, اۋىلدىڭ باسقا دا تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا قانىعىپ, اۋىل حالقىن الاڭداتقان احۋالدىڭ ءتۇپ-توركىنىنە ۇڭىلگەندەي بولدىق. حاتتا كورسەتىلگەندەي, ەسەت اۋىلىنىڭ ىرگەسىنەن سوناۋ 1965 جىلدان بەرى «بۇحارا-ورال» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ №11 دەپ اتالعان گاز ايداۋ بەكەتى ءوتىپ جاتىر ەكەن. مۇنداي جاعدايدا بۇل ورتاشا الەۋەتتى ەلدى مەكەندەر قاتارىنا كىرەتىن اۋىلعا كوگىلدىر وتىندى تىكەلەي تارتۋدىڭ تاپتىرماس مۇمكىندىگى بار. اۋىل حالقىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇعان دەيىن مۇنداي جوبالار دا بولىپتى. وكىنىشكە قاراي, سونىڭ ءبارى باسى دىرداي, اياعى قىلداي بولىپ, سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتكەنگە ۇقسايدى. ەسەت اۋىلىنىڭ ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنان نەبارى 5 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسۋى گاز وتكىزۋ ءۇشىن سونشالىقتى كوپ قاراجاتتى قاجەت ەتپەۋى دە مۇمكىن. وزگەسىن ايتپاعاندا بۇل ماسەلەنى شالقار اۋداندىق بيۋدجەتىنىڭ ەسەبىنەن نەمەسە مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى اياسىنداعى جوبالار قاتارىندا قاراستىرۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن جوققا شىعارا المايمىز. تەك بۇعان وڭ ىقىلاس, قامقور كوڭىل بولسا بولعانى دا.
حات اۆتورى ءو.الپىسباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەسەت اۋىلىنا گاز تارتۋ ماسەلەسى بيىلعى جىلدىڭ 15 قاڭتارى كۇنى شالقار اۋدانىنىڭ اكىمى باۋىرجان قانيەۆتىڭ ايشۋاق اۋىلدىق وكرۋگى تۇرعىندارى الدىندا ەسەپ بەرۋ جيىنىندا دا ايتىلىپتى. ايتسە دە اۋدان باسشىسى تۇرعىنداردىڭ ساۋالىنا وراي ءمان-جايدى بايىپتاپ, ءتۇسىندىرىپ ايتىپ بەرە الماعان. ءو.الپىسباەۆ ونىڭ قىزمەتتىك ادەپ نورمالارىنا سايكەسە بەرمەيتىن دورەكى تۇردە جاۋاپ قايتارعانىن قىنجىلا, كۇيزەلە وتىرىپ جەتكىزدى. وسى جايتتى مەنشىكتى تىلشىمەن كەزدەسۋ كەزىندە اۋىل تۇرعىندارى دا قۋاتتادى.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا جولداعان شاعىن حاتىندا ءو.الپىسباەۆ اۋىلىمىزدىڭ تۇبىنەن ءوتىپ جاتقان ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ يگىلىگىن كورۋگە ادامي جانە مورالدىق قۇقىمىز جوق پا دەگەن ساۋال قويىپتى. نەگە بولماسىن؟! بۇل يگىلىكتى پايدالانۋعا ابدەن بار ولاردىڭ ادامي جانە مورالدىق قۇقىقتارى. بۇرىنعى كەڭەستىك كەزەڭدە ۇساق-تۇيەكتەي كورىنەتىن مۇنداي ماسەلەنىڭ ءوزى مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ كوميتەتى ارقىلى شەشىلەتىن. وعان ەشكىم باس سۇعا المايتىن. ماگيسترالدى قۇبىردىڭ ىرگەسىندە كوپتەگەن اۋىل كوگىلدىر وتىنسىز وتىراتىن. ال قازىرگى تاۋەلسىزدىك تۇسىندا قارجى كوزدەرى شەشىلسە, مۇنى رەتتەۋدىڭ ايتا قالارلىقتاي قيىندىعى بولا قويار ما ەكەن؟! قازاق ادەبيەتىنىڭ اقساقالى, ساڭلاق سۋرەتكەر شەراعاڭ-شەرحان مۇرتازانىڭ سوزىمەن ايتقاندا «التىن كومبەنىڭ ۇستىندە تىر جالاڭاش وتىرۋ» عوي مۇنىڭ اتى.
راس, قازىرگى كەزدە ەل اۋماقتارىن كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ مەن گاز قۇبىرلارىن جۇرگىزۋدىڭ وزىندىك ءتارتىبى مەن ءنورماتيۆى بەلگىلەنگەن. ياعني رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ شەشىمى مەن قاۋلىسىنا سايكەس بۇل جۇمىستار ءبىرىنشى كەزەكتە اۋدان ورتالىقتارىندا اتقارىلۋعا ءتيىس. تەك سودان كەيىن عانا بۇل ءىرى ءارى الەۋەتى ورتاشا دەڭگەيدەگى ەلدى مەكەندەردە جالعاستىرىلۋى قاجەت.
وسى ورايدا ايتارىمىز, اقتوبە رەسپۋبليكا وڭىرلەرى اراسىندا گاز وتكىزۋ نىساندارى قۇرىلىسى جونىنەن العاشقى ۇشتىككە كىرەدى. بۇعان دەيىن جاسالعان ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرىنە سۇيەنسەك, ءوڭىر اۋماقتارىن گازداندىرۋ دەڭگەيى 85 پايىزدان اسىپ تۇسەدى. ەندەشە ەندىگى كەزەك ەسەت اۋىلى سەكىلدى دامۋى ورتاشا دەڭگەيدەگى ەلدى مەكەندەرگە دە كەلگەنى انىق.
حات يەسىنىڭ جازۋىنشا اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ وتكەن 2017 جىلدىڭ 2 ماۋسىمى كۇنى ايشۋاق اۋىلدىق وكرۋگى تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋى كەزىندە ولارعا اۋەلى حالقى كوپ قونىستانعان ەلدى مەكەندەرگە گاز تارتامىز, شاعىن ەلدى مەكەندەردى سودان كەيىن قاراستىرامىز دەپتى. ودان بەرگى ارالىقتا ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سوزىنە قاراعاندا وسى ەكى ارادا حالىق سانى ەسەت اۋىلىنان كوپتەۋ, بۇل ارادان وتىز شاقىرىم قاشىقتىقتاعى بايقادام اۋىلىنا گاز تارتىلعان. ەسەتتىكتەر ەندىگى كەزەك بىزدىكى شىعار دەپ ۇلكەن ءۇمىت ارتاتىنىن جەتكىزدى. ءبىز دە وسىنداي ويعا يەك ارتقىمىز كەلەدى.
جوعارىدا ايتىلعانداي, وبلىس اۋماعىنداعى ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ جۇمىستارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن اتقارىلىپ كەلەدى. ارينە بۇل رەتتە ءىستىڭ وڭ شەشىم تابۋى ءبىرىنشى كەزەكتە قارجىعا بايلانىستى ەكەنى تۇسىنىكتى. وڭىردەگى گاز وتكىزۋدىڭ جاي-كۇيىنە قاتىستى تاعى ءبىر دەرەكتەرگە توقتالساق, مۇندا اۋدان ورتالىقتارى مەن اگلومەراتسيا اۋماعىنا كىرەتىن ەلدى مەكەندەر مەن دامۋ دەڭگەيى جوعارى اۋىلداردى كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ ءىسىنىڭ ەتەك-جەڭى جينالىپ كەلەدى. ەندىگى كەزەك دامۋى ورتاشا دەڭگەيدەگى ەلدى مەكەندەرگە كەلىپ تۇرعانى كامىل. شالقار اۋدانىنداعى ەسەت اۋىلى وسى قاتارعا كىرەدى. اقتوبە وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسى ءدال وسىنداي تۇجىرىم مەن ەسەپتەر جاساعان ەكەن. بۇل جايت ەسەت اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ اتىنان باسقارماعا جولدانعان حاتقا وراي قايتارىلعان جاۋاپتا كورسەتىلگەن. وعان باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرتاي سەرتاەۆ قول قويىپتى.
ال ازىرگە «بۇحارا-ورال» كوگىلدىر وتىن جەلىسىنىڭ ىرگەسىندە ورنالاسقان ەسەت اۋىلىنىڭ حالقى كوگىلدىر وتىنسىز وتىر.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى,
شالقار اۋدانى,
ەسەت اۋىلى