اقتوبە قالاسىندا استانانىڭ 20 جىلدىعى قۇرمەتىنە وراي ء«ان دارىعان دالادا شىنعا اينالعان استانام» اتتى رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسى ءوتتى. وعان قازاق تەاتر ونەرىنىڭ ساڭلاعى, حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆ باستاعان قازىلار القاسى تورەلىك جاسادى. ءسوز سايىسىنا حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ايتىستاردا توپ جارىپ جۇرگەن جىر جۇيرىكتەرى مەن ايتىس ونەرىنە تاياۋدا بەت بۇرعان جاس دارىندار قاتىستى. ولار توعىز جۇپ بولىپ جىر نوسەرىن توگىپ ەلوردامىز استانانىڭ ارايلى ايشىقتارى مەن ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىن كەستەلەپ ورنەكتەي ءبىلدى. ءبىز ورايى كەلگەن ساتىندە ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ حاس جۇيرىگىنە جولىعىپ, بىرەر ساۋال قويعان ەدىك.
– ءاسانالى اعا, ءسىزدى سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە وتكىزىلىپ جۇرگەن ۇلكەن ايتىستاردىڭ تورىنەن, ەجەلگى حالىقتىق قازىنامىزدىڭ ورىنەن ءجيى كورىپ ءجۇرمىز. بۇعان بۇيرەگىڭىزدىڭ باسىبايلى بۇرىلا باستاۋىنىڭ سىرىن ايتىپ بەرمەس پە ەكەنسىز؟
اسەكەڭ قويىلعان سۇراققا تىكەلەي جاۋاپ قايتارماستان بۇرىن «ەگەمەننىڭ» ءتىلشىسى ەكەنىمىزدى بىلگەن سوڭ قىزىل قوڭىرقاي ءجۇزى ودان سايىن شىرايلانىپ: «ەگەمەننەنمىن» دەيمىسىڭ, باس گازەتىمىزدىڭ ءجونى بولەك قوي. كەشەگى نومىردە قۇمان ەكەۋمىزدىڭ وسىدان وتىز جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن اتىراۋعا بارعان ساپارىمىزدان تۇسىرىلگەن سۋرەتىمىزبەن شاعىن ماتەريال جاريالانىپتى. ورتامىزدا وتىرعان سول كەزدەگى ءبۇلدىرشىن قىز ستەللانىڭ بۇگىنگى جەتىستىگىنە قاتتى قۋاندىم. راحمەت بارىڭىزگە», دەپ ءبىر قايىرىپ الدى دا قويىلعان سۇراعىمىزعا قاراي ويىسا بەردى.
– ايتىس – حالقىمىزدىڭ ءبىتىم-بولمىسىمەن و باستان بىرگە جاراتىلعان الەمدەگى ەكى جۇزدەن استام مەملەكەت پەن بەس مىڭنان استام ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرىنىڭ ءبىر- دە بىرىندە كەزدەسپەيتىن دارا رۋحاني قۇندىلىعىمىز. حالىقتىق ونەرىمىزدىڭ باستاۋى ايتىس دەر ەدىم. ەندەشە بۇعان بۇيرەگىم قالايشا بۇرىلمايدى. ونىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, جازبا اقىندار جەتكىزە الماعاندى ايتىسكەر اقىندار تولىقتىرا الادى. سوڭعى جىلدارى ەجەلگى ايتىس ونەرى ءوزىنىڭ مازمۇنى جاعىنان دا, ءتۇرى جاعىنان دا تۇرلەنە ءتۇستى. قارسىلاسىنا قارا سوزبەن ەمەس, سۋىرىپ سالىپ سۇلۋ جىرمەن ۇتىمدى جاۋاپ قايتارۋ ءۇشىن شىنايى شەبەرلىك كەرەك. بۇعان زەردە مەن ءبىلىمدى قوسىڭىز. بۇگىنگى ايتىسكەر اقىندارىمىزدىڭ بويىنان وسىنداي قاسيەتتەردى بايقاپ, تانىپ ءجۇرمىز. دەگەنمەن ايتىستىڭ دەڭگەيى بۇرىنعى كەزبەن سالىستىرعاندا تەرەڭدەي ءتۇستى دەي تۇرساق تا بۇعان ءبارىبىر بەلگىلى ءبىر باعىت-باعدار كورسەتۋدىڭ ەشقانداي ارتىقشىلىعى جوق.
بۇل تۇرعىدا اقتوبەدە وتكىزىلگەن رەسپۋبليكالىق ايتىستىڭ باستى وزەگىنە ەلوردامىز استانانىڭ 20 جىلدىعى ارقاۋ بولۋىنىڭ ءمانى جوعارى. ماعان بۇل تاقىرىپ ءتاپ-ءتاۋىر اشىلعانداي كورىندى. قازىرگى كەزدە وڭىرلەردىڭ استاناعا قاراپ بوي تۇزەۋىنىڭ دە ورنى بولەك. بۇل ماسەلە دە ايتىسكەر اقىندارىمىزدىڭ نازارىنان تىس قالعان جوق. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە توتىدايىن تارانىپ, سۇڭقاردايىن سىلانىپ بوي تۇزەپ كەلە جاتقان رەسپۋبليكا قالالارىنىڭ قاق تورىندە اقتوبە تۇر. حالىقتىق ونەردىڭ جۇيرىكتەرى بۇل جەتىستىكتەردى ورامدى تىلمەن جەتكىزە ءبىلدى.
– بيىل وسى ءوڭىردىڭ تۋماسى, ءىرى تاريحي تۇلعا ابىلقايىر حاننىڭ ومىرگە كەلگەنىنىڭ اتاۋلى ءبىر داتاسى اتالىپ وتۋدە. ايتىستىڭ اقبەرەن جۇيرىكتەرى ونى دا اينالىپ وتكەن جوق. بۇل تۋرالى نە دەۋگە بولادى؟ ءابىلحايىر حاننىڭ ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى ورنى مەن ءرولىن قالاي باعالايسىز؟
– وتاندىق تاريحشىلار ابىلقايىر حاننىڭ قاراما-قايشىلىقتى كۇردەلى تاريحي تۇلعا ەكەندىگى جونىندە ءجيى جازىپ ءجۇر. مۇندا تاريحي شىندىقتىڭ ساۋلەسى بار دەپ ەسەپتەيمىن. سونداي-اق حالقىمىزدىڭ باسىنا قيىن-قىستاۋ كۇن تۋعان كەزدە, ءتىپتى بۇدان دا تەرەڭدەتە ايتقاندا سوناۋ ءبىر جاۋگەرشىلىك زامانداردا جەر بەتىنەن ۇلت رەتىندە جويىلىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن كەزدە ەل مەن جەردى جانە ۇلتتى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ونىڭ رەسەي يمپەرياسىمەن ءوزارا كەلىسىمگە كەلگەنىن كۇستانالاي الماساق كەرەك-ءتى. رەسەي – ءبىزدىڭ ەجەلگى كورشىمىز. گەوساياسي تۇرعىدان دا, جاعرافيالىق تۇرعىدان دا بىزگە رەسەي مەملەكەتىمەن كورشىلىك قارىم-قاتىناستا بولۋدى تاعدىردىڭ ءوزى جازعان بولسا كەرەك.
– اسەكە, بۇگىنگى ايتىستىڭ شىمىلدىعىن اشقان كەزدە ءوزىڭىزدىڭ رۋحاني ءىنىڭىز, ءسوز سۇلەيى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءجۇرسىن ەرمان كەشەلى-بەرى اقتوبەنىڭ كورىكتى جەرلەرىن ارالاپ ءوسۋ ۇستىندەگى ءوڭىردىڭ ارحيتەكتۋرالىق اجارىنا ريزا بولعانىن ايتىپ بەردى. بۇعان نە دەيسىز؟
– اقتوبەگە كەلگەن سايىن ونىڭ اجارى اتقان تاڭداي اشىلا تۇسكەنىن كورىپ ريزا بولىپ اتتانامىن. ونەر ادامى بولعاندىقتان مۇندا وتكەن جىلى قايتالانباس كەلبەتى بار مادەني نىساندار سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەنىنە مەرەيىم كادىمگىدەي تاسىدى. سونىڭ ىشىندە «جۇبانوۆتار الەمى» مۋزەي-ۇيىنە توقتالا كەتۋگە بولادى. ءبىر اۋلەتتەن ادەبيەتىمىز بەن ونەرىمىزدىڭ دەڭگەيىن اسقار بيىككە كوتەرۋگە ىقپالىن تيگىزگەن ءتورت بىردەي اكادەميكتىڭ شىعۋى – سيرەك قۇبىلىس. قازاقتىڭ ۇلتتىق كاسىبي مۋزىكا ونەرى احاڭنان – احمەت جۇبانوۆتان باستاۋ الادى.
قاسيەتتى جەرگە تابان تىرەپ, ارقا-جارقا بوپ ەلمەن ارالاسىپ كەلىپ قالعان جايىمىز بار. اقتوبەنىڭ ءتول پەرزەنتى – احاڭنىڭ تاربيەسىن كوردىم دەسەم ارتىق ايتقاندىق بولماس. ماعان ول كىسى تىكەلەي ساباق بەرمەسە دە, ءجۇرىس-تۇرىسىمەن, دۋالى سوزىمەن ۇلگى بولعانى بار. ول كىسىنى مەن ۇستازىم دەپ ەسەپتەيمىن. ونىڭ ۇستىنە كونسەرۆاتورياعا تۇسۋگە كەلگەندە كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ قاتارىندا بولىپ مونولوگىمدى تىڭداعان ەدى. ول كەزدە قايبىر كەرەمەت وقىدىق دەيسىڭ. قولىمىزدى ءارى-بەرى سەرمەپ, ازداپ جاڭىلىسىپ, شامامنىڭ جەتكەنىنشە ونەرىمدى كورسەتۋگە تىرىستىم. سول كەزدە ءتورت ادامنىڭ اراسىنان احاڭنىڭ «... بالا ءالى جاس, ۇيرەنەدى عوي...» دەگەن ءبىر اۋىز سوزىمەن اعالىق اق تىلەگى مەنىڭ ستۋدەنت اتانۋىما سەپتىگىن تيگىزگەن ەدى. ال احاڭنىڭ قىزى, قازاق مۋزىكا ونەرىنىڭ قايتالانباس تۇلعاسى عازيزا جۇبانوۆامەن, ول كىسىنىڭ جۇبايى, تارلان تالانت, تەاتر رەجيسسۋراسىنىڭ پاتريارحى ءازىربايجان مامبەتوۆپەن قاتارلاس, قاناتتاس قىزمەت اتقارۋدىڭ ءساتى مەن مۇمكىندىگى ءتۇستى ماعان. مۇمكىن, ونەردىڭ ءوز وكىلى رەتىندەگى باقىتتى شاقتارىمىزدىڭ ءبىرى وسى كەز شىعار. اسىرەسە قازاقتىڭ كلاسسيكالىق مۋزىكاسىنىڭ ورەسى مەن ءورىسىن ءارى شەبەرلىك دەڭگەيىن كوتەرۋ ىسىندەگى عازيزانىڭ تالانتىنا ءتانتى بولۋمەن كەلەمىن. ەگەر اۋەزوۆ تەاترىندا قويىلعان سپەكتاكلدەرگە قاتىستى ايتسام, «قان مەن تەردەگى», «انا-جەر اناداعى» عازيزا جازعان مۋزىكا ناعىز شەدەۆر, ناعىز كلاسسيكالىق اۋەن دەپ بىلەمىن.رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستى كىلتى ءتول ونەرىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ تامىرىن تەرەڭدەتە تۇسۋدەن باستاۋ الادى. ونى كەلەشەك ۇرپاققا تابىستاۋ, ۇلتتىق ونەردەگى ساباقتاستىق ءتىنىن ۇزبەۋ پارىز.
وسى ورايدا اقتوبە ايماعىندا قولعا الىنعان ىستەر وڭ باعاعا ابدەن لايىقتى. تاعى ءبىر ايتايىن دەگەنىم, رۋحانيات پەن مادەنيەتكە جاقىن جۇرەتىن, ونى قولدايتىن ءارى جانى اشيتىن باسشىلار بار جەردە حالىقتىق ونەرىمىزدىڭ ءورىسى ەش ۋاقىتتا تارىلمايدى. بۇل رەتتە مەن وسى ءوڭىردى باسقارىپ وتىرعان باۋىرىم بەردىبەك ساپارباەۆ كوپ ىستەردىڭ باسىن قايىرعانىنا كۋا بولىپ وتىرمىن. ماعان ونىڭ قاراپايىمدىعى مەن ەلگەزەكتىگى, جۇمىس ىستەسە جانىن سالاتىن قاسيەتتەرى ۇنايدى.
– اڭگىمەڭىز ءۇشىن سىزگە كوپ راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە