تابالدىرىقتان ەندى اتتاي بەرگەنىمىزدە سۇڭعاق بويلى, سارى بالا قوس قولىن ۇمسىنىپ, اۋزىن تولتىرىپ:
– اسسالاۋماعالەيكۋم, – دەپ سالەم بەردى, – تورگە شىعىڭىزدار, انام ۇيدە, قازىر شاقىرايىن.
ەڭسەلى, اۋماعى اتشاپتىرىم كەڭ, جىپ-جىلى ءۇيدىڭ قاي بۇرىشىنا قاراساڭ دا ۇقىپتى قولدىڭ تابى انىق بايقالادى. كولدەنەڭ جاتقان ءبىر بۇراۋ جوق, مۇنتازداي تازا. بوي جەتىپ قالعان, ۇقىپتى كيىنگەن قىز بالا كومپيۋتەردىڭ جانىندا وتىر. شاماسى ءىنىسى بولۋى كەرەك, ەندى بىرەۋى داپتەرگە جازۋ جازىپ جاتىر.
بالالاردىڭ اناسى گۇلنار امىرجانقىزى ساپارىمىزدىڭ ءمان-جايىن بىلەتىن. الدىن-الا تەلەفون ارقىلى حابارلاسقانبىز. سالدەن سوڭ وسى بالالاردى اسىراپ الۋى جايلى, شەشىلە سويلەپ ايتا باستادى.
– ءوز پەرزەنتتەرىم ەر بالالار بولعان سوڭ ءبىر قىزدى باۋىرىما باسقىم كەلگەن. بىراق جەتىمدەر ۇيىنەن قىز بالا تابا المادىم. العاشقىدا تابا الماعانىما وكىنسەم دە, كەيىن قازاق قىزىنىڭ جانارى جاۋدىرەپ, جەتىم بولىپ جۇرمەگەنىنە قۋاندىم. پاتروناتتىق تاربيەمە العان مىنا بالالار قازىر ابدەن باۋىر باسىپ, ۇيرەنىپ كەتتى. ءوزىمنىڭ تۋعان بالالارىمداي. اۋىلداعى قازاق مەكتەبىندە وقيدى. قازاقشاعا تىلدەرى ابدەن جاتتىققان, ءبىر مۇكىسى جوق. ءبىزدىڭ شاڭىراققا كەلگەنشە ءتىل سىندىرعان ەكەن. اقكولدەگى بالالار ۇيىندە ەرتەرەكتە ۆەرا كوۆالەۆا ەسىمدى ديرەكتور بولىپتى. نەگىزىنەن سول كىسىنىڭ ەڭبەگى. ءبىز بارىپ بالا تاڭداپ جۇرگەنىمىزدە ەستىگەن مىنا ءبىر ءسوز جادىمىزدا جاتتالىپ قالىپتى. ۇزاق جىلدار بويى سول مەكەمەگە باسشىلىق ەتكەن ديرەكتور كوڭىلىنە كوپ جايدى توقىسا كەرەك. بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىن جەرگىلىكتى ۇلت تىلىندە تاربيەلەۋگە تىرىسقان. «وسى بالالاردى باۋىرىنا ءبىر باسسا, قازاقتىڭ وتباسىلارى باسادى» دەپتى. استارىنداعى ويدى قاراڭىزشى, جالعىز اۋىز ءسوزدىڭ مازمۇنىندا ۇلكەن ءمان جاتىر عوي.
باراتاي نەگىزگى مەكتەبىندە اسپاز بولىپ ەڭبەك ەتەتىن گۇلنار امىرجانقىزى مەن اۋداندا ۆەتەرينار بولىپ قىزمەت ەتەتىن جارى سايران ىبىراەۆتاردىڭ شاڭىراعىندا ۆيكتوريا, ەۆگەني جانە يۆان كلەپتسوۆتار تاربيەلەنۋدە. ءبىز بۇرىنعى ەسىمدەرىمەن اتاپ وتىرمىز. ايتپەسە قازىر بۇلاردىڭ بارلىعىنا ءوز ەرىكتەرىمەن, ازان شاقىرىلىپ, قازاقشا ات قويىلعان. ونى ايتاسىز, سۇندەتكە وتىرعىزىلعان. ونىڭ دا قىزىق سەبەبى بار ەكەن. شوق جۇلدىزداي شاعىن اۋىلدىڭ ءبىلىم وشاعىنداعى وقۋشىلار ونشا كوپ ەمەس. ءبىر-بىرىمەن تىعىز ارالاسادى. العاشقىدا ءتىلى جاتىق بولعانىمەن, ءتۇرى جات بالالارعا توسىرقاي قاراعان. كەيىن ەتتەرى ۇيرەنە كەلە ۇلتتارىنىڭ كىم ەكەندىگىن سۇراماي ما؟
– قازاقپىز, – دەيدى جاڭادان كەلگەن بالالار.
– قازاق بولساڭدار سۇندەتكە نەگە وتىرعىزىلماعانسىڭدار؟ – دەيدى باراتايدىڭ تەنتەكتەرى.
نيەت وسىدان باستالسا كەرەك. بىردەن ەمەس, ارينە. جىلجارىم ويلانىپ-تولعانعان. وڭاي ەمەس قوي. بالالار وزدەرى ءوتىنىپ, قايتا-قايتا سۇراعان سوڭ سۇندەتكە وتىرعىزىپ, تويىن جاساعان, قولدارىنا اسىقتى جىلىك ۇستاتقان. اۋىلدىڭ ۇلكەندەرى كەلىپ, باتا بەرگەن, باعزى زاماننىڭ سالتىمەن بايعازىسىن دا.
ايگەرىم دەگەن ءاپ-ادەمى قازاق قىزىنىڭ ەسىمى بەرىلگەن ۆيكتوريا جىر جاتتاعاندى, ءان سالعاندى جاقسى كورەدى. قازىر ءبىلىم وشاعىنداعى اۋىق-اۋىق ءوتىپ تۇراتىن مادەني شارالارعا ۇزبەي قاتىسادى. اۋىلدا عانا ەمەس, اۋداندا دا, وبلىستىق دەڭگەيدە دە ونەر كورسەتىپ, جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنىپ ءجۇر. شاي ۇستىندە سامال جەلدەي جەلپىگەن مۋزىكا اۋەنىنە قوسىلىپ, انا تۋرالى ءان سالدى. اۋەنى دە, ءسوزى دە جاقسى ەكەن. «انا سەنى مەككەگە اپارامىن» دەگەن ءان ءسوزىنىڭ جۇرەك شىمىرلاتار تۇسىنا كەلگەندە اناسىنىڭ كىرپىگىنە ءمولدىر تامشى ءىلىنىپ قالدى. ءوز بويىنداعى اناعا دەگەن القاۋسىز سەزىمنىڭ, ناقتىراق ايتساق, پەرزەنتتىك پەيىلىنىڭ, ماحابباتىنىڭ شىمىرلاي قايناعان شارپىلىسى ىسپەتتى.
وبلىستىق «اباي وقۋلارى» سايىسىنا ەكى جىل قاتارىنان قاتىسىپ, ەكى جولى دا ەكىنشى ورىندى يەلەنگەن ايگەرىم «بالداۋرەن» بالالار لاگەرىندە بولىپ قايتىپتى. اسەرىن, كوڭىلگە تۇيگەن ادەمى جايلاردى ايتىپ تاۋىسا الماي وتىر. ەۆگەني – ەرحان مەكتەپتەگى بەلسەندى وقۋشىلاردىڭ ءبىرى. ۇيگە كەلگەندە دە ساباقتان باس المايدى. قولى بوساي قالسا, كادىمگىدەي قولعانات. جىلقىنى جاقسى كورەدى. تۇنەۋگۇنى جاباعىلارعا باس ءبىلدىردى. ەگەر ساباعىن وقۋى كەرەكتىگىن ەسىنە سالماساڭ, جىلقىنىڭ جانىنان ەكى ەلى شىقپاۋعا بار. قازىر ينتەرنەتتەن جىلقى جايلى مالىمەتتەردى, ات ابزەلدەرىن جيناستىرىپ ءجۇر. ەر-توقىمنىڭ تۇرلەرىن دە زەرتتەيدى.
– بۇل بالالاردىڭ ءبارى ءتارتىپتى, – دەيدى نەگىزگى مەكتەپتىڭ ديرەكتورى تولقىن سادۋاقاسوۆا, – اسىرەسە, ايگەرىم مەكتەپ ماقتانىشى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. جالعىز بۇلار عانا ەمەس, ءبىزدىڭ اۋىلدا تاعى ءتورت بالانى تاربيەلەپ وتىرعان ايتپاەۆتار وتباسى بار. ۇلكەندەرى جولان قازىر كراسنويار سەلوسىنداعى №3 اگروتەحنيكالىق كوللەدجدىڭ ءۇشىنشى كۋرسىندا. بولاشاق فەرمەر. ءىنىسى رۋسلان دا سول كوللەدجدە ءبىرىنشى كۋرستا. ال ەلامانى مەن سەرىگى – مەكتەپ وقۋشىلارى.
وسى بالالاردى باۋىرىنا باسىپ وتىرعان قاراقات جانەتقىزىمەن دە جولىقتىق. جولامان, رۋسلان, ەلاماندار ءبىر وتباسىنىڭ بالالارى ەكەن. ال سەرىگى باسقا وتباسىنىڭ پەرزەنتى. قازىر تورتەۋىنىڭ اراسىندا بوتەندىك جوق, بارلىعى ءبىر ءۇيدىڭ بالالارىنداي. قاراقات جانەتقىزى ءۇشىن دە ءدال سولاي.
اۋەلى ءبىر جۇماعا قوناققا اكەلىپتى. بالالار ءۇيىنىڭ ءتارتىبى سولاي ەكەن. باۋىرىنا باساتىن بالالار بولاشاق اتا-انالارىنىڭ مەكەن-تۇراعىن, اۋىل-ايماعىن ءوز كوزدەرىمەن كورمەك. باۋىر باسىپ كەتە مە, جوق پا, ول دا ۇلكەن ماسەلە. ەڭ قىزىعى, ءبىر جۇمادان كەيىن قايتادان بالالار ۇيىنە الىپ بارماقشى بولعاندا باستالعان. اينالدىرعان ءبىر جۇمانىڭ ىشىندە جاڭا وتباسىنا باۋىر باسىپ قالعان بالالار ء«بىز ەشقايدا بارمايمىز, وسىندا قالامىز» دەپ قيعىلىقتى سالعان.
– ءدال سول ساتتە, – دەيدى قاراقات جانەتقىزى, – انالىق سەزىمىم ويانىپ, جۇرەگىم ەلجىرەپ كەتتى. بىراق ءتارتىپ بويىنشا بالالار ۇيىنە اپارۋىمىز كەرەك. اينالىپ-تولعانىپ, سەندەردى قالاي دا الىپ كەتەمىز دەپ ۋادە بەردىك تە, قۇجات تولتىرۋعا جۇگىردىك. بالالار تۇگىلى ءوزىمىز دە قاشان سول كۇن جەتەدى ەكەن دەپ اسىققانىمىزدى ايتساڭىزشى.
باراتاي نەگىزگى مەكتەبىندە بالالاردىڭ زامان تالابىنا ساي ءبىلىم, تاربيە الۋىنا بارلىق جاعداي بار. كومپيۋتەرلەر ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان, مەكتەپتىڭ شاعىن دا بولسا كىتاپحاناسى, ءپان كابينەتتەرى بار, ءارتۇرلى ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەيدى.
وتباسىنداعى تاربيە دە ولقى ەمەس, قايتا كوپ جەردەن كوركەم, ۇلاعات-تاربيەسى مول. ماسەلەن, ىبىراەۆتار وتباسى بىرنەشە جىلدان بەرى اۋداندىق جانە وبلىستىق «مەرەيلى وتباسى» بايقاۋىنا قاتىسادى. 2016 جىلى اۋداندىق بايقاۋدا جەڭىمپاز اتانعان. ال 2017 جىلى رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا 68 وتباسىنىڭ ىشىندە ەكىنشى ورىن يەلەنىپتى.
بالالاردىڭ كيىم-كەشەگى, اس-سۋىنا جاعدايلارى تولىق جەتەدى. وتاعاسىنىڭ ءوز شارۋا قوجالىعى بار. اۋىلدا تۇرعان سوڭ تىرشىلىك كوزى – ءتورت ت ۇلىكتىڭ سۇمەسى. وتاعاسى سايلاۋدىڭ شارۋا قوجالىعىندا ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى, تابىن-تابىن قارا مال بار. وعان قوسا ءۇي ىرگەسىندەگى كولشىكتە جۇزدەپ قاز-ۇيرەك باعادى. ءۇيدىڭ ءىشى دە كىرسە شىققىسىز بولىپ جايناپ تۇر.
بالالاردىڭ وقۋداعى وزات ۇلگەرىمى – اتا-انا ءۇشىن مارتەبەلى مەرەي. ال وزگە ۇلت وكىلدەرى اراسىنداعى سايىستاردان اسىرەسە, «اباي وقۋلارى», «قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل» بايقاۋلارىنىڭ جۇلدەگەرى اتانۋى شىن مانىندە ماقتانىش.
اڭگىمە اۋجايى قايتادان تىرشىلىك قامىنا اۋىسقان. بولاشاق باعدارى جونىندە.
– بۇل بالالاردى ءوز اتىمىزعا تۇسىرگەن جوقپىز, – دەيدى گۇلنار امىرجانقىزى.
العاشقىدا ءسوز استارىن ۇقپاعانبىز. سويتسەك, جەتىم بالالارعا بەرىلەتىن جەڭىلدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن جاسالعان قام ەكەن.
– جەتىم بالالاردى مەملەكەت قامقورلىعىنا الىپ, پاتەر بەرەدى ەمەس پە؟–دەيدى اناسى, – ءبىز اتا-انا بولىپ اسىراپ, ساقتاعانىمىزبەن, بارىنە بىردەي ءۇي اپەرە الامىز با, جوق پا سول جاعىن ويلادىق.
پاتروناتتىق تاربيەگە العان اتا-اناعا ەگەر پەداگوگيكالىق ءبىلىمى بولاتىن بولسا, اي سايىن 67 مىڭ تەڭگەدەن, ايتپەسە, تاربيەشى رەتىندە 53 مىڭ تەڭگەدەن جالاقى تولەنەدى, ءار بالانىڭ كيىم-كەشەگى, اس-سۋىنا 22 مىڭ تەڭگەدەن كومەك بەرىلەدى.
– نەگىزىندە وعان قاراپ وتىرعان جوقپىز, – دەيدى گۇلنار امىرجانقىزى, – شىنتۋايتىندا 22 مىڭ تەڭگە كوپ قارجى ەمەس قوي. ءبىز بالالاردى ءار سەنبى سايىن وبلىس ورتالىعىنا اپارىپ قىدىرتامىز, بالالاردىڭ ويىن-ساۋىق ورىندارىندا بولىپ بوي جازادى, باسسەينگە سۋعا تۇسەدى.
باراتاي – بىرلىگى بەكەم, بەرەكەسى مىقتى اۋىل. ەل جايىن ويلايتىن ەر ازاماتتارى كوپ. شەت جايلاپ, شالعايدا جۇرسە دە, تۋعان جەرلەرى ەستەرىنەن شىقپايتىنعا ۇقسايدى. اعا بۋىننان كوكشەتاۋ قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى شياپ اليەۆ, بۇرىنعى اۋىل اكىمى اسىلبەك ەسماعامبەتوۆ. اسىرەسە استانادا تۇراتىن كاسىپكەر اباي اليەۆ, سونداي-اق مەرەكە رۇستەموۆ, مۇسا راحيموۆ, ەركىن جارقىنباەۆ ءتارىزدى جىگىتتەر ۇدايى قامقورلىق كورسەتىپ تۇرادى ەكەن. وسى قامقورلىقتىڭ ار جاعىندا بالا سانى ازايىپ, مەكتەبى جابىلۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان اۋىلعا دەگەن پەرزەنتتىك پەيىلدىڭ ىستىق ىقىلاسى ەستىگەن ساتتە-اق جۇرەگىڭدى جىلىتىپ جىبەرەدى.
نەبارى 36 وقۋشىسى بار نەگىزگى مەكتەپ وسى بالالاردىڭ ەسەبىنەن دە جابىلماي تۇر. جارىم كوڭىلدەرى جاقسى اتا-انا تاۋىپ جايلانعان, تيتىمدەي كەزىنەن تىرشىلىكتىڭ اق باس تولقىندارىمەن الىسىپ, ءومىردىڭ وكپەك جەلىنە توتەپ بەرگەن كوكورىم جاستار اۋىل قوتانىن تولتىرىپ, سالماعىن كوتەرىپ تۇرعان ءتارىزدى. اۋىل – بالالارعا بەسىك. بالالار – اۋىلدىڭ بازارى. تۋعان جەرىڭنىڭ ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشۋ ءۇشىن دە ءدال وسىلاي تولىسۋىڭ كەرەك ەكەن عوي.
اتتاناردا جەتى جاستاعى يۆان, جاڭاشا ازان شاقىرىپ قويعان اتى ولجاس الاقانىن جايىپ ۇلكەندەرشە باتا بەرگەن. ءوزى دە ەلگەزەكتىگىمەن كورشى-قولاڭنىڭ باتاسىن الىپ ءجۇر ەكەن. پەيىلىنە قاراپ بولاشاعىنا سەندىك. باتالى بالا ارىماس دەگەن.
بايقال ءبايادىلوۆ
اقمولا وبلىسى, زەرەندى اۋدانى
سۋرەتتە:ءۇش بالانى اسىراپ العان انا گۇلنار ىبىراەۆا, ۆيكتوريا,يۆان جانە ەۆگەني كلەپتسوۆتار