قازاقتىڭ ەجەلگى ەل باسقارۋ داستۇرىندە بيلەردىڭ مىندەتى مەن ءرولى زور بولعان. ويتكەنى, ەل بولعان سوڭ جەر داۋى, جەسىر داۋى, اعايىن اراسىندا كەلىسپەۋشىلىك, رۋارالىق جانجال بولماي تۇرمايدى. وسى شارۋانىڭ ءادىل شەشىلۋىن قازاق قوعامى بيلەرگە جۇكتەگەن. بيلەرگە قويىلاتىن اۋەلگى تالاپ قارا قىلدى قاق جاراتىن ادىلەتتىلىك بولسا, ەكىنشىدەن, ولار شاريعاتقا ساي ۇكىم-ءپاتۋالاردى باسشىلىققا الىپ, شەشىم قابىلداۋى ءتيىس.
وسى ورايدا, مىنا ءبىر وقيعا ەسكە تۇسەدى. ەرتەرەكتە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك-شىعىس ءوڭىرى اياكوز-باقتى وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن توعايرىق (توقاڭ بي) اتتى بي بولىپتى. توقاڭ زامانىندا ابىلايدىڭ الدىن كورگەن, ەسكى بيلەردەن ۇلگى العان قادىرلى تۇلعا. بۇل بي تۋرالى كەزىندە اتاقتى تاريحشى قۇربانعالي ءحاليدتىڭ ءوزى ەستەلىك جازبا قالدىرعان.
وسى توقاڭ ءبيدىڭ تۋعان ءىنىسى مالدىباي دەيتىن وزبىرلاۋ پەندە بىردە وزدەرىنە اتالاس كورشى رۋدىڭ تۇيەسىن ولجالاپ اكەتەدى. تەگى اعاسى بي, رۋى وسكەن-ونگەن اتانىڭ بالالارى سونى بەدەل تۇتسا كەرەك. تۇيەنىڭ يەسى مالىنىڭ ءىزىن ىندەتە قۋىپ مالدىبايدىڭ قوراسىنا كەلەدى. كەلگەن بەتتە: – وۋ, اعايىن, مەنىڭ جوعالعان تۇيەمنىڭ ءىزى وسىندا كەلىپ تىرەلدى. تەز تاۋىپ بەرىڭدەر, – دەيدى. بارىمتاشى: – تۇيەڭدى الماق تۇگىلى كورگەمىز جوق, ايعاعىڭ بولسا موينىما سال, بولماسا انتىڭدى ال, – دەپ جالتارادى.
تۇيەنىڭ يەسى دە قايتپايتىن ادام ەكەن, «تۇيەمدى بەر, بەرمەسەڭ بيگە جۇگىنەمىز, سونىڭ الدىندا انتتاسامىز» دەپ قويماپتى. تىعىرىققا تىرەلگەن ۇرى: – كىمگە جۇگىنەمىز, قايسى بيگە بارامىز؟ – دەسە, مال يەسى:
– سەنىڭ تۋعان اعاڭ توعايرىققا جۇگىنەمىز, – دەيدى.
– ول مەنىڭ اعام عوي...
– سەنىڭ اعاڭ توقاڭ بي نە دەسە, مەن سوعان ريزامىن.
– ولاي بولسا, بۇگىن وسىندا قوناق بولىپ, ءبىر مالىڭىزدى جەڭىز, ەرتەڭ ەرتەرەك ءبيدىڭ الدىنا بارارمىز...
ءسوز وسىمەن ءتامام. ەرتەڭگى كۇنى ءبيدىڭ الدىنا بارىپ سوتتاسقالى وتىرعان ەكى تاراپ ءبىر توقتىنىڭ باسىن ءمۇجىپ, باتاسىن جاساپ جايلانىپ قوناق بولىپ, وتىرىسادى. (مۇنداي سىيلاستىق ءداستۇردى قازاقتان باسقا حالىقتان ىزدەپ تاپپاعان بولار ەدىڭىز).
مالدىەكەڭ قوناقتارىن جايعاستىرىپ تاستاپ, كەشكى الاكولەڭكەدە اتىنا مىنە شاۋىپ, ءبىر بەلدىڭ استىندا وتىرعان اعاسىنىڭ اۋىلىنا كەلەدى. توقاڭ ءبيدىڭ جاسى سەكسەنگە تاقاعان, بويىنىڭ قۋاتى كەمىگەن كەزى ەكەن, توسەگىندە جانتايىپ جاتقان بويى, ىنىسىنە:
– تۇندەلەتىپ نەعىپ ءجۇرسىڭ؟ – دەيدى. ءىنىسى:
– ءبىر داۋكەس شال تۇيەسىن جوعالتقان ەكەن, ونىسىن مەنەن كورىپ وتىر. تاڭەرتەڭ ءسىزدىڭ الدىڭىزعا كەلىپ, جۇگىنىپ انتتاسپاقپىز, – دەيدى.
– سەن تۇيەسىن العان با ەدىڭ؟
– العان جوقپىن...
– ءاي, قايدام, الماساڭ ىمىرتتا كەلمەس ەدىڭ عوي...
وسى ءسوزدى ايتادى دا توقاڭ بي اۋناپ ءتۇسىپ جاتىپ قالادى. ازدان سوڭ پىسىلداپ ۇيىقتاپ كەتەدى. اعاسىنان ناقتى جاۋاپ بولماعان سوڭ ۇيىنە قايتادى.
تاڭ اتادى. داۋگەر شال مەن بارىمتاشى شايلارىن ءىشىپ, باتاسىن جاساپ اتقا قونادى. ءبيدىڭ ۇيىنە كەلىپ تۇسەدى. كەلگەن بەتتە تۇيەنىڭ يەسى شەشەن ادام ەكەن تىزەسىن بۇكپەي تۇرىپ سارناي جونەلەدى.
– ەي, توقا, بىلە بىلسەڭ, ءبىر اتانىڭ بالاسىمىز, قۇداي سىزدەردى ارتىق جاراتتى, ءبىزدى اۋىزىڭىزعا قاراتتى. كوپتىڭ دە بارار جەرى ءبىر – قارا كور, ازدىڭ دا بارار جەرى اقىرى سول. ءادىل بولعان ادامعا اللانىڭ كەڭشىلىگى مول. ەي, توقا, الدىڭدا التى قادام كور تۇر, التى قارىس ءبوز تۇر. ماڭكۇر-مۇڭكىر سۇراۋ بار, جاۋاپ تاپپاي جىلاۋ بار... – دەپ داۋگەر شال ءسوز باستاعان ەكەن توقاڭ ونىڭ ءسوزىن اياعىنا دەيىن تىڭداۋعا ءداتى جەتپەي «اھ-ءۇھ» دەپ جىلاي جونەلىپتى. ونىمەن قويماي ىنىسىنە قاراپ: «قاراعىم, مىناۋ ادام كەشە سەن ايتقانداي داۋكەس شال ەمەس قوي, تۇيەسى قايدا, تەز تاپ!» دەپ توقتام ەتىپتى.
بەكەن قايرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»