جيىرما جىلدىڭ بەدەرىندە تاۋەلسىز ەلدىڭ اقپارات ايدىنىندا ءبىر كەزدەرى ءوزىمىز كوكسەگەن قازاق تىلىندەگى تاماشا باسىلىمدار پايدا بولدى. ەندى ولاردىڭ سانىن ەمەس, ساپاسىن ويلايتىن كەزەڭگە دە كەلدىك. مەملەكەتتىك تىلدە دۇنيەگە كەلگەن باسىلىمداردىڭ ىشىندە وقىرمانعا تۇراقتى جول تارتىپ كەلە جاتقانى – ەر-ازاماتتارعا ارنالعان «سۇلتان» جۋرنالى. ءبىر قىزىعى, بۇل جۋرنالدى ەرلەردىڭ ءوزى ەمەس, ايداي سۇلۋ قىز-كەلىنشەكتەر شىعارىپ وتىر. اتالمىش جۋرنالدىڭ باس رەداكتورى ءاسيا نۇرالىقىزىمەن اڭگىمەمىز دە وسى جۋرنال جايىندا وربىگەن.
– ...جۋرنالدىڭ رەداكتسيا القاسى تۇگەلدەي دەرلىك قىزدار. نەگە دەسەڭىز, ءسال شەگىنىس جاسايىق. 2001 جىلى «قازاقستان» تەلەارناسىنىڭ ءبىراز جۋرناليستەرى «قىسقارتىلىپ», قولىندا بيلەتى بار, بىراق پويىزى كەتىپ قالعان جولاۋشىداي ءومىر-پەرروندا اڭتارىلىپ قالدىق. قازاق «قاتىن اشۋلانسا, قازان قايناتادى» دەيدى عوي. سول ايتپاقشى, جانتالاسىپ بىرەۋىمىز بالا تۋدىق, بىرەۋىمىز كۇيەۋگە تيدىك, بىرەۋىمىز ءۇي سالدىق, بىرەۋىمىز بيزنەسكە كەتتىك. ايتەۋىر, قاراپ وتىرمادىق. قولىمىزدان كەلگەندى جاسادىق. ال كەيبىرەۋلەرى...
ساتيريك كوپەن امىربەك بىردە: «مەن ومىردە قۇدايدان قورقامىن, سودان كەيىن كوشەدە ءوزىمەن ءوزى سويلەسىپ كەلە جاتقان ايەلدەن قورقامىن», دەگەن ەدى. ارامىزدا كوپەندى ءسويتىپ قورقىتۋعا جاقىنداپ قالعاندار دا بولدى.
سوندا دا اقيىق اقىن جۇبان اعامىزدى قايران قالدىرعان قازاق قىزدارى ەمەسپىز بە؟! اندا بارىپ, مۇندا بارىپ, ءتيىپ-قاشىپ ماقالا جازعاننان تۇك شىقپايتىنىن بىلدىك. ءارى ءوزىم دە قازاقتىڭ ەر-ازاماتتارىنا ارنالعان قازاق تىلىندەگى ساپالى دا مازمۇندى جۋرنال شىعارۋدى كوكسەپ جۇرەتىن ەدىم. ءبارىمىز جينالىپ جۋرنال شىعارۋدى ۇيعاردىق. ماقساتىمىز – ەل ازاماتتارىنىڭ دارىندىلارىن, اقىلدىلارىن, تالانتتىلارىن, قىسقاشا ايتقاندا جىگىتتىڭ سۇلتانىن قازاققا تانىستىرۋ بولدى. جىگىتتىڭ سۇلتاندارىن بۇگىنگى بالا – ەرتەڭ ەل تىزگىنىن ۇستايتىن جاستارعا ۇلگى ەتۋ ەدى. ءسويتىپ, جۋرنالىمىزدىڭ اتىن «سۇلتان» دەپ قويۋعا ۇيعاردىق.
– «سۇلتان» سياقتى ساپالى قاعازعا باسىلعان 100 بەتتىك جۋرنالدى شىعارۋ وڭاي ەمەستىگى ايتپاساڭىز دا ايان. دەسەك تە, جۋرنال قالاي دۇنيەگە كەلدى؟
– باستاپقىدا قالتالى ۇلتشىل ازاماتتارعا ايتساق, وسى باستامامىزعا قولداۋ كورسەتەر ەدى دەپ ويلاۋشى ەدىم. مۇنىڭ ءبارى بەكەر ەكەن. مۇمكىن ادامىنا جولىعا المادىق پا؟ ارينە, بۇل بولەك اڭگىمە. سونىمەن نە كەرەك, قارىزعا باتتىق, نەسيە الدىق, ءسويتىپ ءجۇرىپ وسى جۋرنالدى جارىققا شىعاردىق.
– ول ءوزىن ءوزى اقتاپ جاتىر ما؟ ويتكەنى, سوڭعى ون جىلدىڭ بەدەرىندە تالاي جۋرنال اشىلىپ, تالايى جابىلىپ قالدى.
– مەن ءالى جۋرنال شىعارىپ, بايىعان قازاقتى كورگەن جوقپىن. باستاپقىدا بارىڭنان ايىرىلاسىڭ. بىراق, ءوزىمىز قازاق بولعاننان كەيىن قازاق تىلىندەگى تاماشا باسىلىم شىعارۋدى كوپ جىلدار كوكسەگەن ەدىم. ونىڭ ۇستىنە بىزدەر پەتروپاۆل جاقتىڭ قازاعىمىز. ءتىلىمىزدىڭ دە, ءدىلىمىزدىڭ دە ابدەن تەپەرىش تارتقانىن كورىپ وستىك. نامىستاندىق, قورلاندىق... جۇرتتىڭ قازاقشا دا سويلەيتىنىن الماتىعا كەلگەندە كورگەنبىز. ودان بەرى دە تالاي زامان ءوتتى. ءالى دە انا ءتىلىمىز ءتورت اياعىنا تەڭ تۇرعان جوق. ءبىزدىڭ تىرلىك «سۇلتان جۋرنالى» ءوز ءتىلىمىزدى وركەندەتۋگە سەپتىگىن تيگىزۋدەن تۋدى دەسەم دە بولادى.
– وتپەلى كەزەڭدە بايىرعى باسىلىمداردىڭ دا تۇرالاعان, تيراجى قۇلدىراپ, قينالعان كەزدەرى بولدى. ءسىزدىڭ دە ەنتۋزيازمعا تولى تىرلىگىڭىز پەسسيميستىك ويلارعا جەتەلەگەن كەزدەرى بولعان بولار؟
– ارينە, بولدى. دەگەنمەن, وسى ءىستى ايتەۋىر ءبىر ادام باستاۋى كەرەك ەمەس پە؟ قولدى قۋسىرىپ قاراپ وتىرساق, قالاي العا جىلجيمىز؟ مەن وسى شارۋانى قولعا الىپ, باستاپ كورەيىن دەپ ويلادىم.
ءالى كۇنگە دەيىن جۇرەگىم اۋىراتىن ءجايت, «وسىنداي-وسىنداي ەر-ازاماتتارعا ارنالعان جۋرنال شىعارىپ جاتىرمىز» دەپ, ءىسى العا ءدوڭگەلەپ تۇرعان كومپانيالارعا, جارناما بەرۋگە مۇددەلى جاندارعا بارعانىمىزدا جۋرنالىمىزدى كورمەي تۇرىپ-اق ات-توندارىن الا قاشاتىن.
– قالاي دەسەك تە, مازمۇنى جاعىنان دا, ساپاسى جاعىنان دا ءسىز شىعارىپ وتىرعان جۋرنال تالعامى بيىك, ورەسى جوعارى, ءسوزدىڭ پارقىن بىلەتىن وقىرمانعا ارنالعان. الايدا, قازىرگە بىزگە سالىستىرمالى تۇردە قىمباتتاۋ كورىنىپ وتىرعان «سۇلتاندى» قالىڭ كوپشىلىككە قولجەتىمدى ەتۋدىڭ تەتىكتەرىن ويلاستىرىپ كوردىڭىز بە؟
– ءيا, ءبىزدىڭ جۋرنالدىڭ ءار ءنومىرى 650 تەڭگە تۇرادى. ودان الدەقايدا قىمبات جۋرنالداردىڭ دا ءوز وقىرمانى بار. ءبىر كەزدەرى ءبىزدىڭ وقىرماندار جىلىگى تاتىمايتىن ارزاننان, ۇساقتىقتان جالىعاتىن بولادى. قازىر 650 تەڭگەگە نەگە ءۇش جۋرنال المايمىن دەپ ويلاتىندار بار. بىراق, بۇگىندە سول ءۇش جۋرنالدىڭ جابىلىپ ءجۇرىپ ايتا الماعانىن, جازا الماعانىن ءبىر عانا جۋرنالدان تابۋعا بولاتىنىن تۇسىنگەن وقىرماندار قاتارى پايدا بولۋدا. بىزدە كوپىرمە ءسوز جوق, ارتىق ماداققا بارمايمىز. قولىمىزدان كەلگەنشە شىنايى ماقالالار مەن سۇحباتتار جاساۋعا ۇمتىلىپ كەلەمىز. الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى باسىلىمداردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, ەر-ازاماتتارعا قاي جاعىنان بولسا دا پايداسى تيەتىن ايدارلار اشتىق. قاراجات جاعىنان قينالىپ, جۋرنالىمىزدى شىعارۋدى توقتاتقان كەزدەرى ىزدەگەن وقىرماندار دا بولدى.
– ەرلەر ءۇشىن بيلىك پەن مانساپقا جەتۋدىڭ قۇپياسى مەن كىلتىن اشاتىن روبەرت گريننىڭ ءنومىر سايىن تۇراقتى اۋدارىلىپ كەلە جاتقان كىتابى دا كەز كەلگەننىڭ قولىنا تۇسە بەرمەيدى. تاعى قانداي ايدارلار سۇرانىسقا يە؟
– ءومىردىڭ وزىنەن الىنعان ايدارلار ابدەن ەكشەلىپ, كەرەگى وقىرمانعا جول تارتىپ وتىر. ال روبەرت گريننىڭ ءسىز ايتقان كىتابىن قازاق تىلىندە سويلەتكەن تاجىريبەلى جۋرناليست گۇلماريا بارمانبەكوۆا. اۋدارماشى ءتىلىنىڭ قازاقى ۇعىمعا جاقىن ءارى شۇرايلى ەكەنىن وقىرماندارىمىز ورىندى باعالادى. ەڭ باستىسى, ءوز جۋرنالىمىز ارقىلى ازاماتتاردى ساتقىندىق جاساۋدان ساقتاندىرىپ, جالعان سويلەۋدەن ساقتانۋعا, شىنشىل بولۋعا ۇندەيمىز. ەكى جۇزدىلىك ەشكىمگە وپا بەرمەيتىنىن ايتامىز. جۋرنالدا ءداستۇر دە, پسيحولوگيالىق كەڭەستەر, دەنساۋلىق ماسەلەسى دە, ەر ازاماتتىڭ پىراعى – اتبەگىلىك, ءبارى-ءبارى بار.
– وسى جۋرنالدى دۇنيەگە اكەلگەنىڭىز ءۇشىن قۋانعان ءساتىڭىزدى ەسكە الىڭىزشى.
– 2006 جىلدىڭ قازانىندا جۋرنالدىڭ تۇڭعىش ءنومىرىن جارىققا شىعاردىق. ءوزىم ارمانداعان, ءوزىم كوزىمە ەلەستەتكەن جۋرنالدىڭ العاشقى ءنومىرىنىڭ مۇقاباسىندا مەيرامبەك بەسپاەۆتىڭ سۋرەتى بار. بۇل ءنومىر بىزگە ىستىق. ءبىر قىزىعى, وسىعان دەيىن ءبىز جۋرنال شىعارىپ كورمەگەنبىز. تەلەۆيزيا سالاسىندا قىزمەت اتقاردىق.
– جۋىردا عانا «حانىم» دەگەن جاڭا جۋرنالدىڭ تۇساۋىن كەستىڭىزدەر. قازىر قىز-كەلىنشەكتەرگە ارنالعان باسىلىمدار كوبەيدى. باسەكەلى ورتا قالىپتاسىپ كەلەدى. قيىن بولماي ما؟
– ءبىر قۋانتقانى, جۋرنالدىڭ العاشقى ءنومىرىن كورگەندەردىڭ بىرقاتارى جاڭا جۋرنالدىڭ يندەكسىن سۇراپ, قايدا جازىلۋعا بولاتىندىعىن بىلگىسى كەلەدى. وسىعان قاراعاندا, باعىتىمىز دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. ەڭ باستىسى, ەشتەڭەدەن قورىقپاۋ كەرەك ەكەن. الدىمىزعا ۇلكەن ماقساتتار قويىپ, ارمانداۋدى جانە سوعان جەتۋدى ۇيرەنۋدى ءومىردىڭ ءوزى وقىتىپ جاتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ايناش ەسالي.
الماتى.