جابايحان مۇباراك ۇلى. فيلوسوف, ۇستاز, قايراتكەر

پاۆلودار وبلىسى ماي اۋدانىنىڭ «قىزىل ەڭبەك» دەپ اتالاتىن, ەرتىستىڭ جاعالاۋىندا ورنالاسقان قازاق اۋىلىنداعى ون جىلدىق ورتا مەكتەپتى 1949 جىلى ۇزدىك اياقتاعان جابايحان مۇباراك ۇلىنا فيلوسوف بولۋعا كەڭەس بەرگەن ۇستازدارىنىڭ كورەگەندىگىنە ەرىكسىز تاڭ قالاسىڭ! نەگە ول فيلوسوف بولۋى كەرەك؟ فيلوسوف نەمەن اينالىسادى, نە تىندىرادى؟ ول كەزدەرى بۇكىل قازاقستاندا فيلوسوف اتاۋلىلار ساناۋلى عانا ەدى, فيلوسوفتاردى دايىندايتىن وقۋ ورنى دا جوق بولاتىن. 

سانالى ءومىر ماقسات-مۇراتسىز, ارمان-تىلەكسىز بولمايدى عوي. بۇل, اسىرەسە, ادامنىڭ جالىنداعان جاس شاعىندا ونىڭ قيالىن سان-ساققا جۇگىرتىپ, ءومىر جولىن تاپ باسىپ تاڭداۋعا جەتەلەيدى. ءومىر جولىن دۇرىس تاڭداپ, ءوز ىقتيارىڭمەن, شىنايى كوڭىلىڭمەن الدىڭا ىزگى ماقسات قويىپ, سوعان بەرىلە قىزمەت جاساۋ – جەمىستى ءومىر ءسۇرۋ­دىڭ ءبىر كىلتى وسىندا جاتقانى بەل­گىلى. ون التىداعى جاس تۇلەكتىڭ سانالى تۇردەگى شەشىمدى تاڭداۋى, ۇستازدارىنىڭ جورامالىنا ساي فيلوسوفيا بولىپ شىقتى, ال مۇنىڭ ءوز رەتى, ءوز نەگىزدەرى جوق ەمەس ەدى.

حح عاسىردىڭ 30-40-جىلدارى قازاق حال­­قىنىڭ باستان كەشكەن­ قيىن­شىلىقتارى بۇكىل ەلدى قان­سى­راتىپ, مۇشكىل جاعدايعا ۇشى­راتقانى ءمالىم. سول كەز­دەرى زور­لىق-زومبىلىقتىڭ, اشار­شى­لىقتىڭ زاردابىن تارت­قان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ حال-­كۇيى تىم ناشار بولاتىن. جوق­شىلىقتى كورىپ وسكەن جاكەڭ, ءومىر­دىڭ اششى-تۇششىسىن تەرەڭ سەزىنىپ, ومىرگە دەگەن قۇلشىنىسى, سەرگەكتىگى ەرتە ويانىپ, دەربەس وي مەن ىسكە بەيىم بولىپ ءوستى. اجەسى زىليقانىڭ تار­بيەسىن كورىپ, ودان حالىق ەرتە­گىلەرى مەن ماقال-ماتەلدەرىن ەستىپ, با­­تىر­لار جىرىن وقىپ, اباي ولەڭدەرىن جاتتاپ, قازاقى سالت-داستۇرلەردى, ۇلتتىق ءدىلدى بويىنا سىڭىرە ماشىقتاندى ول ومىرگە. اۋىل بالالارىمەن مال باعىسىپ, اتقا مىنە جارىسىپ, ەرتىستە شومىلىپ, بالىق اۋلاپ, جەمىس-جيدەك تەرىسىپ, ءىنىسى مە­يىرحاندى قامقورلىعىنا الىپ, با­لالىق شاقتىڭ قىزىعى مەن شى­جىعىن دا, اۋىل ءومىرىنىڭ تىنباس كۇيبەڭىن دە باستان كەشتى. مەك­تەپتە سىيلى بولدى, وقۋ كو­ميتەتىن, كومسومول ۇيىمىن باس­قاردى, وقۋ وزاتى اتاندى. ەسەپ شىعارعاندا, اۋىزشا ساباقتاردا دا, اسىرەسە, ءتىل, ادەبيەت, تاريح پان­دەرىنە كەلگەندە الدىنا جان سالمايتىن.

كوكىرەگى وياۋ, كوزى اشىق, وقۋ-ء­بىلىم ىسىنە جان-تانىمەن بە­رىل­­گەن مەكتەپ مۇعالىمدەرى جاس­تار­دى ادامگەرشىلىكتىڭ, بىلىمپاز­دىقتىڭ, ىزگىلىكتىڭ سارا جولىنا باستاپ, دۇرىس وقىتىپ, جاق­سى تار­بيە بەرۋگە ۇمتىلاتىن. سون­دىق­­تان ادامزاتتىڭ العاشقى ۇس­تاز­دارى دەپ سانالاتىن كونە گرەك فيلوسوفتارىنىڭ (فالەس, پي­فاگور, دەموكريت, سوكرات, پلاتون, اريستوتەل جانە ت.ب.), الەمدىك عىلىمنىڭ جاسام­پازدارى سانالاتىن اتاقتى نيۋ­تون, ماكسۆەلل, دارۆين, م.ۆ.لومونوسوۆ, د.ي.مەندەلەەۆ, م.پلانك, ا.ەينش­تەين جانە ت.ب. عالىمداردىڭ, قا­زاق ويشىل­دارىنىڭ, اقىن-جىراۋ­لارىنىڭ, بي-شەشەندەرىنىڭ, شو­قان, ىبى­راي, اباي سياقتى شوق­تىعى بيىك تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرى ءجيى اتالىپ, وقۋلىقتاردا دا ولار­دىڭ ىلىمدەرى, ايتقان ۇلاعاتتى سوز­دەرى تۋرالى جالپى مالىمەتتەر بەرى­لىپ, دانالار, دانىشپاندار, ۇلگى تۇتارلىق عۇلامالار دەپ سانالاتىن. دانا­لىقتىڭ كوزى فيلوسوفيادا, ال فيلوسوف بولۋ دانا بولۋمەن بارابار دە­­گەن تۇسىنىك كەڭ تاراعان ەدى كوپ­شى­لىكتىڭ ورتاسىندا. جاسىنان العىر جاكەڭدى بۇل ورەسى بيىك, اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەلەر ەلەڭ ەتكىزبەي قويمايتىن, قيالىن قوز­عاپ, ويىنا سالماق سالاتىن. وسى­نى اڭعارعان ۇستازدارى دا وز­دەرىنشە جورىپ, جاكەڭنەن زور ءۇمىت كۇتىپ, فيلوسوف بولۋىن تىلەپ, باتالارىن بەرگەن ەدى. ءدال سول 1949 جىلى بۇكىل قازاقستانداعى جالعىز ۋنيۆەرسيتەتتىڭ, الماتى­داعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ جانىنان فيلوسوفيا فاكۋلتەتى اشىلىپ, جاكەڭ سول وقۋعا تۇسەدى. ءسويتىپ ونىڭ فيلو­سوفيالىق ءوسۋ جولى باستالادى.

جابايحان مۇباراك ۇلى ستۋ­دەنت كەزىندە بار كۇش-جىگە­رىن جۇم­ساپ, فيلوسوفيا كلاسسيك­تەرى­نىڭ ەڭبەكتەرىن وقىپ, كونسپەك­تىلەپ, تۇسىنبەگەن جەرلەرىن ۇستاز­دا­رى­نان سۇراپ, كەرەمەتتەي تالپىنادى. ونىڭ ەڭبەكقورلىعىن باي­قاعان ۇستازدارى, اسىرەسە, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت م.ن.چەچين ونى قات­تى قولداپ, اقىل-كەڭەس بەرىپ, فيلوسوفيالىق ويدىڭ قىر-سى­رىنا مەڭزەپ, كلاسسيكتەردىڭ ەڭبەك­تەرىن تەرەڭدەي وقىپ-يگە­رۋگە باعىتتايدى. ءوزىنىڭ ىزدەنىم­پازدىعى, قاجىر-قايراتى ارقا­سىندا ەڭ ۇزدىك ناتيجە كورسەتىپ, وقۋىن قىزىل ديپلوممەن بىتىرەدى.

1955-58 جىلدارى م.ۆ.لومونو­سوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋني­­ۆەرسيتەتىندە اسپيرانتۋرادا وقىپ, بەلگىلى فيلوسوف ە.پ. سيتكوۆسكيدىڭ جەتەكشىلىگىمەن كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن تابىستى قورعاپ شىعادى. مۇندا دا جاكەڭنىڭ دايىندىعىنىڭ, ءبىلىم دارەجەسىنىڭ جوعارىلىعىن, تالپىنىسىنىڭ قۋاتتىلىعىن, العىرلىعىن اڭعار­عان ماسكەۋلىك پروفەسسور, اپتا سا­يىن ونى ءوز ۇيىندە قابىلداپ, سۇراق-جاۋاپقا نەگىزدەلگەن ەكى جاقتى سۇحبات قۇرىپ, ءبىلىمىن شىڭداي تۇسەدى, الەمدىك فيلوسوفيانىڭ جاس عا­لىمعا بەيمالىم تۇستارىنان حاباردار ەتەدى, ماسكەۋدەگى فيلو­سوفيالىق احۋالدىڭ ءمان-جايىن اشىپ بەرەدى.

الماتىعا قايتا ورالعان جا­كەڭ سول 1958 جىلى قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ جاڭا اشىلعان فيلوسوفيا جانە قۇ­قىق ينستيتۋتىنا كىشى عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ جۇمىسقا ورنالاسادى. ينستيتۋتتىڭ العاشقى ديرەكتورى ايگىلى قازاق زاڭگەرى, سوعىس ارداگەرى سالىق زيمانوۆ تالانتتى جاس عالىمداردى جيناستىرىپ, جان-جاققا ءبىلىمىن جوعارىلاتۋعا جىبەرىپ, مامان­داردى دايارلاپ, عىلىمي-زەرت­تەۋ جۇمىسىن بىلگىرلىكپەن ۇيىم­داستىرىپ, رەسپۋبليكادا فيلوسوفيا مەن زاڭ عىلىمدارىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان ءبىلىمدى دە ىسكەر, باتىل, جاڭاشىل ازامات ەدى. ول ءبىرتالاي جاس فيلوسوفتاردى جۇمىسقا قابىلداپ, ولاردىڭ ءسوز ساپتاۋىنا, فيلوسوفيالىق كوز­قاراستارىنىڭ سىندارلىعىنا كوز جەتكىزىپ, جابايحاندى باس قىلىپ, ديالەكتيكا تەورياسىنىڭ ماسەلەلەرىن زەرتتەيتىن شىعار­ماشىلىق توپ قۇرىپ بەرەدى. بۇل توپتىڭ قۇرامىنا م.ي.باكا­نيدزە, ا.ح.قاسىمجانوۆ, ل.ك.ناۋ­­مەن­كو جانە گ.ا.يۋگاي كىرە­دى. جاس جاعىنان قاتارلاس بۇل جىگىتتەر بىرنەشە مونوگرافيا­ جاريالاپ, تەز ارادا بۇكىل وداق كولەمىندە اتىشۋلى «ديالەكتيكالىق لو­گيكانىڭ الماتىلىق مەكتەبى» دەگەن اتاققا يە بولىپ شىعا كەلدى.

ديالەكتيكا تەورياسىنىڭ ىش­كى ارقاۋى بولىپ تابىلاتىن ابس­تراكتىلىقتان ناقتىلىققا ورلەۋ ءادىسىنىڭ نەگىزگى ءبىر ماسەلەسى: «نەدەن باستاۋ كەرەك؟» دەگەن سۇ­راققا كەلىپ تىرەلەتىن. وسى وزەكتى ماسەلەنىڭ جان-جاقتى شەشىمىن ج.ءابدىلدين «پروبلەما ناچالا ۆ تەورەتيچەسكوم پوزناني» (1967 ج.) دەگەن مونوگرافياسىندا بەرگەن بولاتىن. بۇل كلاسسيكالىق تۋىندى دەپ مويىندالعان ەڭبەك­تىڭ نەگىزىندە ونىڭ اۆتورى ماس­كەۋدە كسرو عا فيلوسوفيا ينس­تيتۋتىنىڭ ديسسەرتاتسيالىق كەڭە­سىندە دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ, وتىز بەس جاسىن­دا عىلىم دوكتورى اتانادى. سول 1968 جىلى قىركۇيەك ايىن­دا «ديالەكتيكالىق لوگي­كانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» دەگەن تاقىرىپتا بۇ­كىل­وداقتىق ءبىرىنشى سيمپوزيۋم وتكىزىلىپ, ال­ماتى قالاسى وداق بويىنشا­ ديالەكتيكا تەوريا­سىنىڭ ما­­سە­لەلەرى بويىنشا زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن ورتالىقتىڭ ءبىرى رەتىن­دە مويىندالادى. بۇدان كەيىن 1977 جانە 1990 جىلدارى ەكىن­شى جانە ءۇشىنشى سيمپوزيۋم­دار وتكىزىلەدى. ج.م.ءابدىلدين باس­قارعان فيلوسوفتار كەشەندى-باعدارلامالىق زەرتتەۋلەر جۇر­گىزىپ, وداقتا ءبىرىنشى بولىپ ديالەكتيكا كاتەگوريالارىنىڭ عى­لىمي نەگىزدەلگەن جۇيەسىن قۇ­رىپ بەرەدى.

1983 جىلى جاكەڭ باسقارعان فيلوسوفيا جانە قۇقىق ينستيتۋتى بۇكىلوداقتىق سوتسياليستىك جارىستىڭ جەڭىمپازى رەتىندە سوكپ وك مەن ۆتسسپس-ءتىڭ اۋىس­پالى قىزىل تۋىمەن, 1984 جىلى ونىڭ ءبىر توپ ارىپتەستەرى عىلىم مەن تەحنيكا سالاسى بويىنشا قازاق كسر مەملەكەتتىك سىي­لى­عىمەن ماراپاتتالادى. قازاق­ستاندىق ديالەكتيكالىق-لوگي­كالىق فيلوسوفيالىق مەكتەپتىڭ اتاق-داڭقى وداق كولەمىنەن اسىپ, ەۋروپا مەن ازيانىڭ كوپ­تەگەن ەلدەرىنە جايىلادى. حح عاسىردىڭ 60-جىلدارىنان باستالعان في­لوسوفيالىق ورلەۋ قازاقستاندا وسى كۇنگە دەيىن ءوز جالعاسىن تاۋىپ,­ قازاق فيلوسوفياسىنىڭ بويىن تىكتەپ, ونىڭ بولمىسىنا تەرەڭ ءمان بەرە جالعاسىپ كەلە جات­قانى انىق.

ج.ءابدىلديننىڭ فيلوسوفيانى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسىن ايتىپ جەتكىزۋ ءۇشىن, ونىڭ جازعان كىتاپتارىن, ۇسىنعان يدەيالارىن اتاپ, وسىرگەن شاكىرتتەرىن سانامالاپ, ۇيىمداستىرعان كونفەرەنتسيالارىن, قاتىناسقان الەمدىك فيلوسوفيالىق كونگرەستەرىنىڭ (ول 1968 جىلدان  باستاپ بەس جىلدا ءبىر وتەتىن وسى كونگرەستەردىڭ با­رىنە قاتىناسقان بىردەن-ءبىر قازاق­ستاندىق فيلوسوف) ءتۇسىن تۇستەپ جاتۋعا تۋرا كەلەر ەدى, ال بۇل ۇل­كەن كىتاپقا ازىق بولار اڭگىمە. توقەتەرىن قىسقا قايىرىپ قورىتا ايت­قاندا, مىنە 60 جىلداي ۋاقىت قازاق دانالىعىن جەر بەتىنە جا­يىپ, قازاقستاننىڭ فيلوسوفيالىق مەكتەبىن تىكەلەي باسقارىپ, ونىڭ بولمىس-تىر­شى­لىگىنە جان ءبىتىرىپ, بۇكىل الەم­دىك فيلوسوفيانىڭ دامۋى­نا ءوز ۇلەسىن قوسىپ, تاۋەل­سىز قا­زاق­­ستاننىڭ اتاعىن ءوز شاكىرت­تەرىمەن, قىزمەتتەس ارىپتەس­تەرى­مەن بىرگە جوعارى كوتەرىپ كەلە جات­قان ابزال اعامىز جابايحان مۇ­­باراك ۇلىنا ايتار العىسىمىز شەكسىز.

ج.ءابدىلديننىڭ عالىم-ازا­­مات رەتىندەگى ەرەكشە اتاپ كور­­سە­تەر­لىك ءبىر قاسيەتى ونىڭ الەۋ­مەت­تىك-قوعامدىق ىستەرگە بەلسەنە قاتىسۋىندا. بۇل ونىڭ فيلو­سوفيالىق ءومىر سالتىنىڭ مىز­عىماس ءبىر كرەدوسى دەسە دە بولادى: قوعامدا ءومىر سۇرە وتىرىپ, وندا بولىپ جاتقان وقيعالارعا, ساياسي-مادەني وزگەرىستەرگە بەيجاي قاراۋعا بولمايتىنىن, قوعامدىق ومىردەگى قارىم-قاتىناستاردىڭ ءبارى دەرلىك ادامعا بايلانىس­تى ەكەنىن تەرەڭ تۇسىنگەن ول, ءار­دايىم قوعامدىق شارالار مەن ءىس-ارەكەتتەرگە بەلسەنە قا­تى­ناسىپ, ءوز مىندەتتەرىن ادال ات­قا­­­رىپ, ناتيجەلى قولعابىسىن تيگىزەتىن. مىسالى, حح عاسىردىڭ 70-80-جىلدارى ول اكادەميالىق عىلىمي قىزمەتتەرىمەن (ينستيتۋت ديرەكتورى, قوعامدىق عىلىمدار بولىمشەسىنىڭ اكادەميك-سەكرەتارى, عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, پرەزيديۋمىنىڭ مۇشەسى, ءارتۇرلى عىلىمي جۋرنال­دارىنىڭ رەدكوللەگيا مۇشەسى, ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستىڭ توراعا­سى جانە ت.ب.) قاتار, الماتى قا­لا­سى حالىق دەپۋتاتتارى كە­ڭەسىنىڭ دەپۋتاتى, كسرو فيلوسوفيا قوعامى پرەزيديۋمىنىڭ مۇشەسى ءارى قازاق بولىمشەسىنىڭ توراعاسى, رەسپۋبليكالىق ء«بىلىم» قوعامىنىڭ فيلوسوفيا بويىنشا ادىستەمەلىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى, سوۆەت-قىتاي دوستىعى قوعامىنىڭ قازاق بولىمشەسى باسقارماسىنىڭ توراعاسى, كسرو لەنيندىك جانە مەملەكەتتىك سىيلىقتارى جو­نىن­دەگى كوميتەتتىڭ مۇشەسى, قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق دەپۋتاتى جانە ت.ب. قوعامدىق-الەۋمەتتىك ماڭىزى زور مىندەت­تەردى قوسا اتقارادى. كەزىندە شاكا­رىم­­ قۇدايبەرديەۆتىڭ, ماع­جان جۇ­ماباەۆتىڭ, اح­مەت­ باي­تۇر­سى­نوۆتىڭ, مىر­جا­قىپ­ دۋ­لاتوۆتىڭ شىعار­ما­شى­لىق مۇراسىن زەرتتەۋ جونىندەگى قازاق­ستان كپ وك كو­ميس­سيا­لارىنىڭ توراعاسى بولىپ, ولاردى اقتاۋ ىسىنە ايرىق­شا ۇلەس قوسقانى تاعى بار. تا­­ۋەل­­­­سىزدىك العان جىلدارى ج.م.ءاب­دىل­­دين اسقان ساياسي-الەۋ­­­­مەت­­تىك بەلسەندىلىك تانىتىپ, جو­عار­عى كەڭەس دەپۋتاتى, پار­لا­مەنت سە­ناتىنىڭ دەپۋتاتى, حا­­لىق­ارالىق ىستەر, قورعانىس جا­نە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ تو­راعاسى, پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جو­نىندەگى كو­ميسسيانىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. كوپتەگەن حالىق­ارالىق دەڭ­گەيدەگى ساياسي, ساياسي-الەۋمەت­تىك, تاريحي-مادەني ءمانى بار ءىس-شا­را­لارعا قاتىناسىپ, سايا­سات­كەر ءارى عالىم رەتىندە قازاق­­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستي­تۋتسياسىن, ءتىل, مادەنيەت, قاۋىپ­سىز­د­ىك, ادام قۇقىعى ماسەلە­لە­­رىنە قاتىناستى زاڭداردى قا­بىل­­داۋ­عا, قازاق مادەنيەتى مەن عى­لى­مى­­نىڭ جەتىستىكتەرىن شەت ەلدەردە ناسيحاتتاۋعا ايتارلىقتاي قو­ماق­تى ۇلەس قوسا ءبىلدى.

2007 جىلدان بەرى اكادەميك ج.ءابدىلدين ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۋرازيالىق ۋنيۆەر­سي­تەت­تىڭ پروفەسسورى رەتىندە پە­دا­گوگيكالىق قىزمەت اتقارۋدا. وسى كەيىنگى ون جىلدان استام ۋا­­قىت بەدەرىندە ول ستۋدەنتتەرگە ءدارىس وقۋىمەن, جاڭا ساپالى وقۋ­­لىقتار جازۋىمەن بىرگە, وقۋ-ءبىلىم ءىسىن عىلىممەن ۇشتاستىرۋ يدەياسىن پراكتيكا جۇزىندە ىسكە اسىرۋعا بەت الىپ, بىرنەشە قوس­تاراپتىق (عىلىمي-زەرتتەۋلىك جانە پەداگوگيكالىق) مانگە يە مونوگرافيالاردى جاريالاپ ۇل­گەردى.

جاكەڭنىڭ رۋحاني الەمى وتە كەڭ ءارى باي, سوعان وراي شىعارماشى­لىعىنىڭ كوكجيەگى دە ەرەكشە في­لو­سوفيالىق بوياۋلارعا قانىق. ول بىردە الەمدىك فيلوسوفيانىڭ اي­گىلى شىڭدارى سانالاتىن ي. كانت پەن گ.ۆ.گەگەلدىڭ فيلوسوفيالىق-لوگيكالىق ىلىمدەرىنە بويلاپ, سو­لار­دىڭ وي الەمىن ەركىن شارلاي شارىقتاسا, كەلەسى بىردە قازاق في­لوسوفياسىنىڭ شوقان, اباي سىندى الىپتارىنىڭ ءومىرى مەن شىعارمالارىنا ويلى كوز تاس­تاپ, وزىنە ءتان ديالەكتيكالىق-لوگيكالىق سارىندا تارقاتادى, تاعى بىردە الەمدىك ادەبيەتتىڭ ل.تولستوي, م.اۋەزوۆ, ش.ايتما­توۆ­ سياقتى پىرلەرىنىڭ تۋىندىلا­رىنا وراي بەينەلى ءسوزدىڭ قۇدىرە­تىنە باس يە وتىرىپ, فيلوسوفيالىق وي ۇشقىنىن قازبالاپ, وزىنشە مازداتادى. بۇل اسقان شەبەرلىكپەن اعىتىلعان وي ىرعاعىنا ەرىكسىز مويىنسۇناسىڭ, كوركەم ادەبيەت پەن فيلوسوفيالىق ويدىڭ توعىسۋ ارناسىن تاپ باسىپ, بەتپەردەسىن اشقان ۇستازعا ابدەن رازى بولا­سىڭ.

جاكەڭنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە­ قاسيەتى – ونىڭ قاراپايىم­دى­لى­عىندا. ول ەشقاشان دە كەۋ­دەسىن قاعىپ ماقتانبايدى, ءوز ىسىنە مىعىم قالپىندا, سونىمەن بىر­گە شىندىقتى سىني تالداپ, بولاشاققا سەنىممەن قاراپ, ارقا­شاندا وي ۇستىندە جۇرەدى: ويتكەنى ول – ناعىز فيلوسوف!

مۇرات ءسابيت, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور