استانا-20: رەسمي زاڭدىلىق پەن سيمۆوليكالىق جاراسىم بار

استانا. وسى ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ اياسىنا ەلىمىزدىڭ كوركىنە اينالعان باس قالا­مىز – بۇگىنگى استانامىز تۋرالى ءبا­رى­­مىزدىڭ ماقتانىش سەزىمىمىز سىيىپ جات­­قانداي. كۇن سايىن كوركەيىپ كەلە جات­­قان استانانىڭ كەلبەتىنە قاراپ, ەل­ور­دامىزدىڭ الەمنىڭ كورىكتى اسەم قا­لا­لا­رىنىڭ قاتارىنا قوسىلعانىنا قۋا­­ناسىڭ.

قالاي ايتساق تا, سارىارقا تورىندەگى جۇلدىزدى قالامىزدىڭ كوكتەن دە, جەردەن دە جارقىراپ تۇرعانى راس. ءزاۋلىم ۇي­لەر­دىڭ, عاجايىپ عيماراتتار مەن كورىكتى كو­­شە جارىق ساۋلەلەرىنىڭ, ءتۇرلى جار­نا­مالاردىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى جازۋلارى مەرە­كە­لىك وتشاشۋلارعا ۇقسايدى. ونى, اسىرەسە, كەش­قۇرىم, تۇنگى مەزگىلدەردە ۇشاقپەن كەلىپ قونا باستاعاندا انىق بايقايسىڭ. ءبىر ءسات بالا قۇساپ, ۇيالى تەلەفونعا سۋرەت­كە ءتۇسىرىپ العىڭ كەلەدى. ارينە, ۇشاق تەرە­زەسىنەن سۋرەتكە تۇسىرۋگە رۇقسات جوق. دەگەنمەن, سان تۇسكە بويالعان, جالت-جۇ­لت ەتكەن جۇلدىزدى ساتتەرگە بولەنگەن اسەم استانا بەينەسىنىڭ ەۋروپانىڭ دا, ازيا­نىڭ دا نەبىر ايتۋلى قالالارىنىڭ كەل­بەتىنەن كەم تۇسپەيتىنى كوز الدىڭنان كەت­پەيدى. 

ماسكەۋ ءبىر كۇندە تۇرعىزىلعان جوق دە­گەندەي, استانانىڭ دا استانا بول­عا­­نىنا بيىل جيىرما جىل تولادى ەكەن. 1997 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ ەلوردانى الماتىدان اق­مو­لاعا كوشىرۋ تۋرالى شەشىمى شىققان سوڭ, كوپ ۇزاماي رەسمي تۇردە استانا بولىپ وزگەرتىلگەن جاس قالانىڭ بولاشاققا جاڭا قادامى باستالدى. ۇكىمەت قاۋلىسىنا وراي مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن قىزمەتكەرلەر دە جاڭا استاناعا كوشىرىلدى. 1998 جىلدىڭ اقپانىندا اسكەري قىزمەتكەر رەتىندە ءبىز دە استاناعا قونىس اۋداردىق. بالالارىمىز دا جاڭا استانامەن بىرگە ءوسىپ-ءونىپ, باقىت مەكەندەرىن وسى جەردەن تاپتى. سوندىقتان كەشەگى جاس استانادان بۇگىنگى جارقىن استاناعا دەيىنگى بارلىق كەزەڭدەردىڭ كۋاسى بولدىق دەپ ايتا الامىز.

جاقىندا استاناداعى اسەم ونەر عيما­رات­تارىنىڭ ءبىرى – «قازاقستان» ورتالىق كون­تسەرت زالىندا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ۇلانى ءان-­بي ءانسامبلىنىڭ ەلوردانىڭ جيىرما جىلدىعىنا ارناعان «ەل جۇرەگى – استانا» اتتى گالا-كونتسەرتى ءوتتى. ءوزىم اس­كەري زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن قىز­مەت ەتكەن ۇلتتىق ۇلاننىڭ جاس ونەر­پاز­دارى ەلوردامىزدىڭ كەشەگىسى مەن بۇ­گى­نىن ءان-جىرلارىنا ارقاۋ ەتتى, قازىرگى تەح­نولوگيالارعا ساي, بەينەسۇيەمەلدەۋلەر ار­قىلى ساحنا تورىنەن اسەم استانانىڭ كوركىن, ونىڭ جەتىستىكتەرىن اسەرلى جەتكىزە ءبىلدى.

استانانىڭ جيىرما جىلدىعى تويلاناتىن مەرەكەلىك جىلدى ۇلتتىق ۇلاننىڭ باستاۋىندا رەسمي زاڭدىلىق, سيم­ۆوليكالىق جاراسىم بار. تاۋەلسىزدىك العان بويدا قۇرىلعان كەشەگى ىشكى اسكەر, بۇگىنگى ۇلتتىق ۇلان – تاۋەلسىزدىكتىڭ تىرەگى, ەل تىنىشتىعىنىڭ كەپىلى. 1997 جىل­دان باستاپ استانا مارتەبەسىن العان اقمولا, قازىرگى ەلوردامىز استانا قالاسى مەم­لەكەتتىك رامىزدەرىمىز – تۋ مەن ەل­تاڭ­بانىڭ ەتالوندىق بەلگىلەرىن جانە پرەزيدەنت بايراعىن ساقتايتىن ورتالىققا اينالدى. 1997 جىلدىڭ 8 قاراشاسىندا اقمولانىڭ ورتالىق الاڭىندا رەسپۋب­لي­كالىق ۇلاننىڭ قولباسشىسى ءسات توق­پاقباەۆ باسقارعان ۇلتتىق ۇلان قازاقس­تان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك را­مىز­­دەرىن الماتىدان جاڭا ەلورداعا جەت­كىزىلۋىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان سال­تاناتتى ميتينگ پەن شەرۋ راسىمدەرىن وت­كىزدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەت مۇشەلەرىمەن بىرگە شەرۋدى قابىلدادى. سول كۇننەن باستاپ جاڭا استانا الەمدىك استانالاردىڭ شەرۋىنە جولداما الدى دەپ ايتۋىمىزعا ابدەن بولادى.

1998 جىلدىڭ 10 ماۋسىمىندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان قوناقتاردىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان ەلورداسىنىڭ حالىقارالىق تۇساۋكەسەرى ءوتتى. ۇلتتىق ۇلاننىڭ قىزمەتكەرى رەتىندە وسىنداي ۇلكەن شارالاردىڭ بىرىنە قاتىسقانىم ەستەن كەتپەيدى. سودان بەرى جيىرما جىل وتە شىعىپتى. عالامدىق تۇرعىدا قاس-قاعىم ءسات بولعانىمەن, ادامدىق عۇمىردا از ۋاقىت ەمەس سياقتى. جيىرما جىل ىشىن­دە استانا ادام تانىماستاي وزگەردى, تالاي-تا­لاي الەمدىك دەڭگەيلەردەگى شارالاردى وت­كىزدى, الەم قوعامداستىعىنىڭ نازارىن وزى­نە اۋداردى.

ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن سارى­ار­قا­نىڭ سانىنە, قازاق ەلىنىڭ ەلورداسى­نا اينالعان استانا بۇگىندە ساياسي, ەكو­نو­ميكالىق, مادەني, رۋحاني ءومىردىڭ ورتا­لى­عى بولىپ وتىر. جوعارعى كەڭەستىڭ ەل استاناسىن اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىم قا­بىل­داعان كۇنى, 6 شىلدە – استانا كۇنى بو­لىپ ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك مەرەكەلىك كۇندەرى قاتارى ەندى. وتكەن جىلى ميلليونىنشى تۇرعىنى دۇنيەگە كەلگەن استاناعا دەگەن قىزىعۋشىلىق كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلەتىن تالانتتى جاستار وسىندا ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداپ, بولاشاققا سەنىممەن قارايدى. وسىلايشا استانا ۇلتتىق برەندكە, ال ونىڭ دامۋى – ەلدىڭ دامۋىنىڭ مودەلىنە اينالدى. 

استانا دەسەك كەۋدەمىزدى ەرەكشە ماقتانىش سەزىمى كەرنەيتىنى سودان. ال بۇل اتاۋدى ەلباسىنىڭ ءوزى ۇسىنعانىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. بۇل جايىندا ەلباسى ءوزىنىڭ «ەۋرازيا جۇرەگىندە» اتتى كىتابىندا بىلاي دەپ جازادى: «شىنىن ايتار بولساق, استانانىڭ اتاۋىن وزگەرتۋگە بايلانىستى كوپ ويلانىپ-تولعاندىم. ءسويتىپ جۇرگەندە بىردە... بىردە ءتۇن ىشىندە, دالىرەك ايتقاندا تۇنگى ساعات ەكىدە, كەنەتتەن ويىما ساپ ەتە قالدى – استانا.

استانا دەگەنىمىز – استانا! قازاقشا وتە ادەمى ەستىلەدى. سۇلۋ, جيناقى ءارى وتە اۋەز­دى. ورىسشا جانە اعىلشىنشا دا تۋ­را وسىلاي ايتىلادى. بۇل اتاۋدا ءبىر با­تىلدىق پەن ايقىندىق رەڭكى بار – اس­ت­ا­نا! استانانى كوشىرۋدەگى ءبىزدىڭ ءۇمىت-ويىمىزدى بىلدىرەتىن قىسقا دا نۇسقا اتاۋ!».

ال ەندى وتكەن شاققا قارايلاپ, بۇ­گىنگى استاناعا كوز سالساق, وسى جە­تىستىكتەرىمىزدىڭ ۇلكەن ەڭبەكپەن كەل­گەنىن, الىس-جاقىن ەلدەردىڭ باس قا­لا­لارىنان كەم بولماۋى ءۇشىن قا­جىر­­لى قايرات پەن كۇش-جىگەردىڭ كوپ جۇم­سالعانىن بىلەمىز. وعان ەل­ور­دا­مىزعا العاش قادام باسقان قوناق­­تا­رىمىز دا كوز جەتكىزگەن ەدى. 2001 جىلى استاناعا كەلگەن ريم پاپاسى يوانن پاۆەل ءىى ۇشاقتان تۇسكەن بويدا: «مەن ۇلتارالىق بەيبىتشىلىككە جول اشقان وسى جەردى ۇلكەن تولعانىسپەن ءسۇيىپ وتىرمىن»,  دەپ ءوز قۋانىشىن كوڭىل تولقىتاتىن زور ريزاشىلىقپەن بىلدىرگەن ەدى. ال ءبىر جىلدان سوڭ استاناعا ات باسىن بۇرعان بۇۇ-نىڭ سول كەزدەگى باس حاتشىسى كوفي اننان مىرزانىڭ قازاقستاننىڭ جاڭا ەلورداسىنا دەگەن ءوزىنىڭ جۇرەكجاردى لەبىزىن دە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى الەمگە سول ساتتە تاراتىپ جاتتى.

ايتا بەرسەك, استاناعا دەگەن مار­تەبەلى مەيمانداردىڭ اق تىلەكتەرى جەتىپ ارتىلادى. «قازاق ەلىنىڭ جاڭا استاناسى بوي كوتەردى» دەپ جەر-جاھانعا جار سالىپ, جاس ەلوردانىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزگەلى بەرگى جيىرما جىل ىشىندە تورتكۇل دۇنيە كوز تىككەن الەمدىك جانە حالىقارالىق تالاي فورۋمدار ءوتتى. ماسەلەن, ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ استانا ءسامميتى, ودان كەيىنگى قىسقى ازيادا, ەكسپو-2017 جاھاندىق كورمەسى سياقتى الەم جۇرتشىلىعى كوز تىككەن ماڭىزدى شارالار. سيريا ەلىندە بولىپ جاتقان سوعىستى توقتاتۋعا دەگەن ارا­اعايىندىق نيەتتەرىمىز باس قالا­مىز­دىڭ مارتەبەسى مەن مەرەيىن ودان سايىن اس­قاقتاتتى.

مۇنىڭ ءبارى ەلباسىمىزدىڭ سالي­قا­لى ساياساتى مەن كورەگەندىگىنىڭ, جاسام­پاز ىستەرىنىڭ ارقاسىندا ەكەنى حاق. ەلىمىز بەن ەلباسىمىز, ەلوردامىز ەتەنە جاقىن ۇعىمدار. ەلوردانىڭ ءوسۋى ەلىمىزدىڭ دە ءوسۋ­ىن دالەلدەيدى. ءبىر سوز­بەن ايتقاندا, ەل مەن ەلوردانىڭ ءوسۋى قا­شاندا ەلباسىنىڭ نا­زا­رىندا. 

ەلباسى ءوزىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇم­كىندىكتەرى» اتتى بيىلعى جول­داۋ­ىندا دا ەل استاناسىنىڭ نەگىزگى دامۋ باعىتتارىن اتاپ كورسەتتى. ەلوردانى بولاشاقتىڭ, اقىلدى جاستاردىڭ قالاسىنا تەڭەيدى. «اقىلدى قالالار» «اقىلدى ۇلت» ءۇشىن, – دەيدى ەلباسىمىز. – باس قالامىزدىڭ قالىپتاسۋى جانە ەۋرازيانىڭ ماڭىزدى دامۋ ورتا­لىق­تارىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋى – بار­شا­مىزدىڭ ورتاق ماقتانىشىمىز. زاماناۋي تەحنولوگيالار جىلدام ءوسىپ كە­لە جاتقان مەگاپوليستىڭ پروبلەما­لارىن ءتيىمدى شەشۋگە جول اشادى. «سمارت سيتي» تۇجىرىمداماسى مەن قا­لاعا قونىس اۋداراتىن ادامداردىڭ قۇ­زىرەتتەرىن دامىتۋ نەگىزىندە قالالىق ورتانى باسقارۋدى كەشەندى تۇردە ەنگىزۋ قاجەت».

ءيا بولاشاعىنا سەنىم ارتقان جاستار قاشاندا ەل ءۇشىن, ۇلت ءۇشىن جان اياماي جۇ­­مىس ىستەيدى, العا ۇمتىلادى, اقىلدى يدەيا­­لاردى ومىرگە اكەلەدى, ونەگەلى باستا­ما­­لاردان ۇلگى الادى. جاس قالادان باس قا­لا­عا اينالعان استانامىز وسىنىڭ جارقىن دا­لەلى. 

ەندەشە, ەكونوميكامىزدىڭ عانا ەمەس, رۋ­حاني جاڭعىرۋىمىزدىڭ ور­تا­لىعى بولىپ وتىرعان ايشىقتى استا­نا­مىزبەن – ەڭ­سەلى ەلوردامىزبەن قالاي ماق­تانساق تا جاراسادى.

سادۋاقاس جۇباتوۆ, زاپاستاعى پولكوۆنيك

استانا