جاقتىرمايتىن جاققا بارماعان ءجون
رەسەيدە تاجىكستانعا قارسى ناۋقان باستالدى. ەلدىڭ اقپارات قۇرالدارى بۇل ەلدى عايباتتاعان حابارلارىن ءجيىلەتتى. ول تاجىكستاندا ەكى رەسەيلىك ۇشقىشقا سوت بولعان سوڭ كۇشەيە ءتۇستى. رەسەيدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى سول سوتقا بايلانىستى قاتقىل مالىمدەمە جاسادى.
ءسىرا, اقپارات قۇرالدارى دا, باسقا مەكەمەلەر دە وسىنداي مالىمدەمەنىڭ جاسالۋىن كۇتكەندەي, شۋلاپ قويا بەردى. بۇگىنگە دەيىن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعان ەلدى عايباتتاۋدا ەندى ولار جارىسقا تۇسكەندەي.
الدىمەن جامانداۋعا اسىققان قورعانىس مينيسترلىگى بولدى. بۇلاردىڭ تاجىكستانداعى 201-ءشى ءاسكەري بازاسىندا 5,5 مىڭ ادام قىزمەت ەتەدى. وعان دەيىن ونىڭ 3 مىڭدايى اسكەرگە شاقىرىلعاندار بولادى ەكەن. ەندى وندا تەك كەلىسىم-شارتتا تۇرعانداردى عانا جىبەرەمىز دەگەندى ايتادى. باستى سەبەپ – جەرگىلىكتى حالىق رەسەي ءاسكەرىنە قارسى كورىنەدى. جاس جىگىتتەردى, وزدەرىنشە قامقورشى بولىپ, ونداي جەرگە جىبەرمەگەنىمىز دۇرىس دەپ بازا باسشىلارى كولگىرسيدى.
راس, ولار جەرگىلىكتى حالىقتىڭ نەندەي ايىپ تاعاتىنىن دا جاسىرمايدى: سولداتتار «اراق ىشەدى, توبەلەسەدى جانە بوقتاساتىن» كورىنەدى. سونداي-اق, اسكەريلەر ۇرلانعان جانار ماي, اۆتوبولشەكتەر ساتىپ, جەرگىلىكتى حالىقتى اسكەري م ۇلىكتى ۇرلاۋعا ارانداتادى ەكەن. بازا باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ايىپتىڭ كوپشىلىگى «تۇككە تۇرمايدى». ءسىرا, ولار جەرگىلىكتى حالىق ءۇشىن «اراق ءىشۋ, توبەلەسۋ, بوقتاسۋ» تۇككە تۇرمايتىن نارسە ەمەس ەكەنىن ۇقپاسا كەرەك.
باسقا ەلگە بارعان ەكەنسىڭ, سول ەلدىڭ تارتىبىنە باعىن, ۇناتپاساڭ بارما, دەۋگە بولار. بىراق رەسەيگە سول ەلدە بازا ۇستاعان كەرەك. ءتاجىكتەر ءۇشىن ەمەس, وزدەرى ءۇشىن. سوندىقتان دا تاجىكتەرمەن ءتىل تابىسقانى ءجون-اق. ال بۇلار وندا وكتەم جۇرگىسى كەلەدى. باياعى كەڭەستىك زامانداعىداي. تاجىكستاننىڭ تاۋەلسىز ەل ەكەنىن مويىنداعىسى جوقتاي.
ال جاڭا داۋعا سەبەپشى بولعان ەكى ۇشقىشتى سوتتاۋعا كەلەتىن بولساق, تاعى دا سول «اعالىقتىڭ» كورىنىسى. وقيعا بىلاي وربىگەن. وسى جىلعى ناۋرىز ايىندا اۋعانستاندا جۇمىس ىستەگەن ەكى ان-72 اسكەري ۇشاعىنىڭ ەكيپاجى كابۋل اۋەجايىنداعى كەلىسىم-شارتتارى ءبىتىپ قالعان سوڭ, ودان ارعى تاعدىرلارىن ايقىنداپ الۋ ءۇشىن تاجىكستانعا ۇشىپ شىعادى. قورعانتوبە اۋەجايىندا ولارعا قونۋعا رۇقساتتىڭ جوقتىعىن ايتادى. ۇشقىشتار قايتادان كابۋلعا ۇشۋعا جانار مايى جەتپەيتىندىكتەن, امالسىز قونۋعا رۇقسات سۇرايدى. جەردە ولاردى كەدەنشىلەر مەن شەكاراشىلار تەكسەرىپ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ادامدارى ولاردى تۇتقىنعا الادى. ارادا ءبىر اي وتكەندە, ۇشاق كومانديرلەرىنە ايىپ تاعىلىپ, باسقا مۇشەلەرى بوساتىلادى.
ەندى, مىنە, قازان ايىندا سوت بولىپ, رەسەيلىك ۆلاديمير سادوۆنيچي جانە ەستونيا ازاماتى الەكساندر رۋدەنكوعا «كونتراباندالىعى, شەكارادان زاڭسىز وتكەنى جانە حالىقارالىق ۇشۋ ەرەجەلەرىن بۇزعانى» ءۇشىن دەگەن ايىپ تاعىپ, سوت ولاردى 10 جىلعا سوتتاعان ەكەن, پرەزيدەنتتىڭ راقىمشىلىق جارلىعىنا بايلانىستى ونى 8,5 جىلعا ءتۇسىرىپتى. ال پروكۋراتۋرا 13 جىلعا سوتتاۋدى سۇراعان.
رەسەي جاعى, مۇددەلىلەر ۇكىم نەگىزسىز, كۋالەر جوق دەگەندى ايتادى. كونتراباندا دەگەنىن كىم بىلەدى, ال شەكارانى زاڭسىز وتكەنى, حالىقارالىق ەرەجەنى بۇزعانى ايقىن. رۇقساتسىز ۇشىپ كەلۋ باسىنعاندىقتىڭ اسقىنعان ءتۇرى ەكەنى داۋسىز. الەمدىك ءتارتىپ بويىنشا, كونتراباندا دالەلدەنسە, سول ەكى ۇشاقتى دا تاجىكستان تاركىلەيدى. 7 اي بويى ۇندەمەي كەلىپ, سول ۇشاقتاردان ايىرىلاتىن بولعان سوڭ, شۋ شىقتى. سول ۇشاقتاردىڭ يەسى Rokan Investinens Ltd كومپانياسى رەسەي ءسىم-ىنە ىسكە ارالاسپايسىڭ دەپ وكپەلەگەن دە ەدى. مينيسترلىك العاشىندا دالەلدەرىڭ جوق دەپ كومپانياعا ۇرىسقان. بىراق, ەندى مينستر س.لاۆروۆ باس بولىپ, كۇرت وزگەردى. ءسىرا, جوعارىدان تاجىكستاندى «تاۋبەسىنە كەلتىرۋ» ءجونىندە نۇسقاۋ بولعان-اۋ شاماسى.
تاجىكتەردى, ولاردىڭ باسشىلارى ەمومالي راحموندى عايباتتاۋدىڭ بارلىق جولدارى دا ىسكە قوسىلدى. رەسەي اقپارات قۇرالدارى تاجىك وپپوزيتسياسىنا ءسوز بەرىپ, ولار ايانىپ قالماۋدا. «يزۆەستيا» گازەتىندە جاريالانعان ماقالاسىندا «قوعام قايراتكەرى» دودودجون اتوۆۋللاەۆ دەگەن ءوز ەلىن, پرەزيدەنت راحموندى ءبىراز جامانداعان.
تاجىكتەرگە قارسى ناۋقان قىزىپ تۇر. وعان پرەزيدەنت د.مەدۆەدەۆتىڭ ءوزى قوسىلدى. باس سانيتارلىق دارىگەرى گ.ونيششەنكو دەگەنى تاجىك ميگراتسياسىنا تىيىم سالۋدى ۇسىنادى. قازىر رەسەيدەن 100 تاجىكتى قۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى, جاپپاي تەكسەرىپ جاتىر.
بۇل ناۋقاننىڭ قانشاعا سوزىلارى بەلگىسىز.
ۇكىمەت وزگەرگەنمەن, قيىندىق كەتە قويماس
بۇكىل الەمدى شۋلاتقان گرەكياداعى ەكونوميكالىق كۇيزەلىس كەزىندە ەل ۇكىمەتىن باسقارعان گەورگيوس پاپاندرەۋ قىزمەتىنەن كەتىپ, ونىڭ ورنىنا بەلگىلى قارجىگەر لۋكاس پاپاديموس پرەمەر-مينيستر بولىپ تاعايىندالدى.
ءسىرا, پاپاندرەۋگە, ونىڭ پاسوك پارتياسىنا حالىقتىڭ وكپەسى قارا قازانداي. ول قيىندىقتان شىعۋدىڭ جولىن تاپپادى. ەۋروپا بۇل ەلگە قارجىلىق كومەك كورسەتۋدەن ايانعان جوق: قارىز دا بەردى, سول قارىزدارىن كەشىرىپ تە جاتتى. بىراق جاعداي وڭالمادى. ەكونوميكا قۇلدىراي بەردى. بيۋدجەتتى قىسقانعا حالىق قارسىلىق ءبىلدىردى. ۇكىمەتتىڭ سول حالىقتىڭ كوڭىلىن تابامىن دەپ, ءتىپتى ولاردى الدارقاتقانداي بولىپ, ەلدى ەۋرو ايماعىندا قالۋ-قالماۋى جونىندە رەفەرەندۋم ءوتكىزۋدى ۇسىنعانى سۋعا كەتكەننىڭ تال قارماۋىنداي ەدى. بۇدان كەيىن ونىڭ بيلىكتە قالۋى ەكىتالاي بولاتىن.
ەندىگى ۇكىمەت كواليتسيالىق بولماق, ونى ۇلتتىق بىرلىك ۇكىمەتى دەپ اتاپ وتىر. وعان قارسىلىق تا ازداۋ بولار. بىرىنشىدەن, جۇمىسىن ەندى عانا باستاعاندارعا وكپە دە ايتا المايسىڭ, ولاردىڭ قىزمەتىنە باعا بەرۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت كەرەك. ودان سوڭ, حالىق قارسىلىق جاساۋدان دا ابدەن شارشاپ, مەزى بولعانداي.
جاڭا پرەمەر ەلگە دە, ەۋروپاعا دا بەلگىلى قارجىگەر قايراتكەر. سەگىز جىل ەلدىڭ باس بانكىن باسقارعان سوڭ, 2008 جىلدان 2010 جىلعا دەيىن ەۋروپالىق ورتالىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان. ول ەلدى دە بىلەدى, ەۋروپانى دا بىلەدى. ونىڭ پىكىرىنشە, ەۋرولىق ايماقتا قالۋ عانا گرەكيانى قۇردىمعا كەتۋدەن قۇتقارادى. وسى ايماقتا بولۋ عانا بۇل ەلگە قارجىلىق تۇراقتىلىققا, ەكونوميكاسىن قايتا قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇرىنعى پرەمەر پاپاندرەۋ ءوزى قايىر سۇراعانداي بولىپ جۇرسە دە, ەۋرووداق تالاپتارىن بىردە تىڭداپ, بىردە تىڭداماعانداي بولىپ, بۇلتالاققا دا سالاتىن. پاپاديموس بىردەن ۇكىمەتتىڭ باعىت-باعدارىن ايقىندادى, جۇرتقا جاعاتىن ارزان ساۋداعا بارمادى, ەۋرووداققا ارقا سۇيەيتىنىن اشىپ ايتتى. وسى جەردە ەۋروپانىڭ دا بۇل ەلگە جاساعان جاقسىلىعىن ايتا كەتكەن ءجون بولار. بۇرىنعىسىن ايتپاعاندا, وسىدان تۋرا ءۇش اپتا عانا بۇرىن ەۋرووداق ەلدەرى گرەكياعا 100 ميلليارد ەۋرو قوسىمشا كومەك بەرىپ, بۇرىنعى 360 ميلليارد ەۋرو قارىزىنىڭ جارتىسىن كەشۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان. بۇل ەندى تەڭدەسسىز كومەك.
ارينە, ۇكىمەتكە جاڭا باسشى كەلىپ, ونىڭ باعىتى ءتۇبىرلى وزگەرىپ جاتقاندا, ۇكىمەت كابينەتىندە ايتارلىقتاي وزگەرىس بولۋى زاڭدى. تاراتىلعان اقپاراتتارعا قاراعاندا, ىشكى ىستەر, ادىلەت مينيسترلەرى, ۇكىمەتتىڭ ارنايى وكىلى وزگەرەتىنى انىق كورىنەدى. ءدال قازىرگى تاڭدا, ەلدەگى ەڭ ماڭىزدى قارجى مينيسترلىگىنىڭ باسشىسى ەۆانگيلوس ۆەنيزەلوس اۋىسپايدى ەكەن دەگەن ءسوز بار. ول سوڭعى كەزدە عانا تاعايىندالسا كەرەك.
جاڭا ۇكىمەت جاڭالىق اكەلۋگە ءتيىستى دەيمىز. ونىڭ ناتيجەسى دە بولار. بىراق ءوز باسىنا تۇسكەن قيىندىقتان گرەكيا ءالى بىرازعا دەيىن ارىلا قويماس. قالاي دەگەندە دە, گرەكتەردىڭ جالعىز قالماي, ءبۇكىل ەۋروپانىڭ قامقورىندا بولۋى باقىتى شىعار. ورتاق ءۇي وسىندايدا كەرەك-اۋ.
ماماديار جاقىپ.