ول – ەلىمىزدىڭ جەڭىل اتلەتيكا تاريحىنداعى رەكورد يەسى. ول – الەمدىك جارىستاردا ەڭ ناتيجەلى ءارى تۇراقتى ونەر كورسەتىپ كەلە جاتقان بىردەن-ءبىر سپورتشى. سۇلۋلىعىمەن دە, نازىكتىگىمەن دە, قاراپايىم ءارى اشىق مىنەزىمەن دە وزىنە بىردەن باۋراپ الادى. جاراتۋشىنىڭ وسىنشاما جاقسى قاسيەتتىڭ ءبارىن ءبىر ادامنىڭ باسىنا ءۇيىپ-توگىپ بەرە سالعانىنا تاڭعالاسىڭ. ەگەر اڭگىمەنىڭ ولگا رىپاكوۆا جايلى ەكەندىگىن سەزسەڭىز, بۇل سۇحباتتى وقىپ شىعۋعا سىزگە ارتىق جارنامانىڭ قاجەتى جوق.
– ولگا, الدىمەن تاعى ءبىر ءساتتى ماۋسىممەن قۇتتىقتاۋعا رۇقسات ەتىڭىز. بۇل جىل ءدال ءسىز قالاعانداي ءوتتى دەپ ايتا الامىز با؟
– ءبارى ويداعىداي بولدى, ءتىپتى مەنىڭ ويلاعانىمنان دا اسىپ ءتۇستى. «گاۋھار ليگاسىنىڭ» فينالىنداعى جەڭىس ءبىزدىڭ جوسپاردا بولعان جوق. كەيدە اياق استىنان جاراقات الىپ, ماقساتىڭنىڭ كۇل-تالقانى شىعاتىن كەزدەر دە بولادى. سوندىقتان كورسەتكىشىمە دە, دەنساۋلىعىمنىڭ سىر بەرمەگەنىنە دە قۋانىشتىمىن.
– الەم چەمپيوناتىندا, كوپشىلىك بولجاعانداي, جۇلدەگەرلەر قاتارىنان ءسىز عانا كورىندىڭىز. وزگە سپورتشىلاردىڭ ناتيجەلى ونەر كورسەتە الماۋىنا نە سەبەپ بولدى دەپ ويلايسىز؟
– سپرينتتەگى قىزدارىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى جارىس جولىنا جاراقاتپەن شىقتى. اۋرۋ مازالاپ تۇرعاندا, تولىق قاۋقارىڭدى كورسەتۋ وتە قيىن. لوندونعا ولار ناعىز باپتارىندا بارعاندا, جالعىز قولامەن شەكتەلمەيتىن ەدىك.
– ءسىز ەلىمىزدە تۇراقتى ناتيجە كورسەتىپ كەلە جاتقان بىردەن-ءبىر سپورتشىسىز. مۇندا ءبىر سىر بار دەپ ويلامايمىن. دەي تۇرعانمەن, ءسىزدى ءار كەز العا ۇمتىلدىراتىن نە نارسە؟
– الدىمەن ءوز ىسىمە دەگەن ماحاببات. ودان كەيىن جانىمداعى ادامداردىڭ, وتباسىمنىڭ ماعان دەگەن سەنىمى. جارىسقا شىعاردا ونىڭ ناتيجەسى تۋرالى ويلامايمىن. قولىمنان كەلەتىن ىستەن ءلاززات الىپ ءارى جانكۇيەرلەرىمدى قۋانتقىم كەلەدى. بۇل جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن سەزىنبەيمىن دەگەن ءسوز ەمەس, تەك سونىڭ سالماعى بىلگەنىمنەن جاڭىلدىرماسىن دەيمىن. كۇيەۋىم: «سەن ءوزىڭدى ەشكىمگە دالەلدەۋگە مىندەتتى ەمەسسىڭ, دالەلدەپ قويعانسىڭ, ەندى تەك ءلاززات ال» دەپ كەڭەس بەرىپ وتىرادى.
– ەلىمىزدىڭ جەڭىل اتلەتيكاسىندا جۇلدەلەر سانىنان رەكورد ورناتىپ تاستادىڭىز. بىلتىر قورجىنىڭىز تاعى ءبىر قولامەن تولىقتى. بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ مەدالى قازىر قايدا, سىزگە تاپسىرىلدى ما؟
– بۇل سۇراق ماعان دا قىزىقتى. «تەمىردى قىزعان كەزىندە سوق» دەگەن ءسوز بار عوي. ەندى بۇل جۇلدە سول ساتتە, ميلليونداعان كورەرمەننىڭ الدىندا تۇرىپ تاققانداي سەزىمگە بولەي الماسى انىق. ارادا نەشە جىل ءوتتى. بىراق قازىر مەنى بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ دا قولا جۇلدەگەرى دەپ رەسمي تانىستىرادى. مەدالدىڭ ءوزى قايدا ەكەنىنەن حاباردارمىن. ول ءۇشىن فەدەراتسيامىز ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتىنە, ولار ءوز كەزەگىندە حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنە ءوتىنىش بەرۋلەرى كەرەك. ال مۇنىمەن اينالىسىپ جاتقان ادام جوق سياقتى. جۇلدەنىڭ ءبىزدىڭ ەلگە بەرىلۋ پروتسەسى توقتاپ تۇر. سوندىقتان بۇل ساۋالدى فەدەراتسيا وكىلدەرىنە قويعان ءجون بولار.
– جالپى, وسى دوپينگ داۋلارى سپورتتى قانشالىقتى «تازارتىپ», جانكۇيەرلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن قانشالىقتى ارتتىرادى؟
– داۋدىڭ ءوزى ادام قىزىعۋشىلىعىن وياتۋ, نازار اۋدارۋ ءۇشىن جاسالادى. بۇل سالاعا اسا ءمان بەرمەيتىندەر دە «اناۋ دوپينگپەن ۇستالىپتى, مىناۋ شەتتەتىلىپتى» دەپ جاتىر. «مەدالدىڭ ەكى جاعى بولادى» دەپ ايتىلۋى بەكەر ەمەس. ءبىز تۇسىنە بەرمەيتىن جايتتار وتە كوپ. بىرەۋلەرگە قولدانۋعا بولادى, بىرەۋلەرگە بولمايدى دەگەن سياقتى...
ەسەسىنە ناتيجەلەر تومەندەپ كەتتى. بۇل كەلەڭسىزدىكتەر جەڭىل اتلەتيكانى دا اينالىپ وتكەن جوق. مۇنىڭ ءبارى ادامنىڭ كوڭىل كۇيىن تۇسىرەدى. بىرەۋ شالىس باسسا, ۇجىمدى تۇگەل جازالاۋ دۇرىس ەمەس دەپ ويلايمىن. سپورتپەن شۇعىلدانۋ قيىنداپ كەتتى. ارتىق قيمىل جاساۋعا قورقاسىڭ.
سپورتشىلارعا كورسەتىلىپ جاتقان قىسىم سۇمدىق. ءتىپتى اۋرۋعا دا بولمايدى. كەزىندە كادىمگى انتيبيوتيكتەر رۇقسات ەتىلسە, قازىر ولار تىيىم سالىنعان پرەپاراتتاردىڭ قاتارىندا. بىلمەي بايقاۋسىزدا قولدانىلعان ءدارى-دارمەك دوپينگ بولىپ شىعۋى مۇمكىن. باسىڭ, ءتىسىڭ اۋىرسا دا, مۇرنىڭ ءبىتىپ قالسا دا شىداۋعا ءماجبۇرسىڭ. بۇل جايتتار ەلىمىزدە سپورت مەديتسيناسىن دامىتۋ قاجەتتىگىن اڭعارتادى. وقىس جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن سپورتشىلار كەڭەسەتىن, جانىندا جۇرەتىن بىلىكتى ماماندار بولۋى كەرەك.
– بىرىنەن سوڭ ءبىرى «قارا تىزىمگە» ەنىپ جاتقان سول دارىلەردىڭ بارلىعى شىنىمەن دە سپورتشىلاردىڭ كۇشىنە كۇش قوسا الا ما؟
– كەيبىرەۋلەرى توزىمدىلىككە سەبەپشى بولۋى مۇمكىن. بىراق بارلىعى بىردەي دەي المايمىن. مامان بولماعاندىقتان, بۇل سۇراققا ناقتى جاۋاپ بەرۋ قيىن. جەتىستىككە جەتۋدىڭ «توتە» جولىن تاڭداتۋعا مۇمكىندىك بەرمەگەن جاراتۋشىعا مىڭ سان شۇكىرشىلىك ەتەمىن. جالپى, ءوزىم دە مۇنداي قادامعا بارماۋشى ەدىم. ءبىر ءسات ءۇشىن ءدال بۇلاي تاۋەكەلگە بارۋدىڭ ءمانى جوق. ونىڭ ۇستىنە ءار ساراپتاما قورىتىندىسى 10 جىل ساقتالاتىنىن جانە قاجەت بولعاندا قايتا تەكسەرىلەتىنىن ەسكەرسەك, ءومىر بويعى ابىرويدان ءبىر كۇندە ايىرىلىپ قالۋ بەك مۇمكىن.
– ەلىمىزدە سپورتتىق مەديتسينا قانشالىقتى دامىپ كەلەدى؟
– كەنجە قالعان سالانىڭ ءبىرى عوي. وسىدان 20 شاقتى جىل بۇرىن سپورتتىق مەديتسينا بويىنشا مەكتەپتەردى تامامداعان ماماندار عانا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. قازىر بولىمدەر دە جوق. ەندى-ەندى قادام جاسالىپ جاتىر. بىراق مۇنىڭ ءوزى كوڭىل كونشىتپەيدى. جاقسارا تۇسسە ەكەن دەگەن تىلەك بار.
– رەسەي قۇراماسىن پحەنچحانداعى قىسقى ويىنداردان شەتتەتتى. بۇل كوپشىلىكتىڭ ويىن سان-ساققا جۇگىرتكەنى انىق. ال رەسەيلىك سپورتشىلارعا بەيتاراپ تۋدىڭ استىندا ونەر كورسەتۋ كەرەك پە, ءسىز قالاي ويلايسىز؟
– بۇل – اركىمنىڭ جەكە باسىنىڭ شەشىمى. سپورتشىنى بەلگىلى ءبىر شەڭبەردىڭ ىشىندە تۇساۋلاپ, مۇمكىندىگىن شەكتەۋ قاتە. پاتريوتيزم نە باسقا سەبەپتەردى ايتىپ قىسىم كورسەتۋ دە دۇرىس ەمەس. رەسەيلىك سپورتشىلاردىڭ پىكىرلەرىن وقىپ شىقتىم. ولاردىڭ دەنى «وليمپياداعا قاتىسۋىمىز كەرەك, بۇل سالاعا ءومىرىمىزدى ارنادىق, بىرەۋ ءۇشىن بۇل العاشقى ءارى جالعىز مۇمكىندىك بولۋى مۇمكىن» دەگەنگە سايادى. ال سپورتتان تىس ساياساتكەرلەر مەن ماماندار باسقاشا ويدا. ولار سپورتتاعى جەتىستىك ادامعا قانداي قۇنمەن, نەندەي قۇرباندىقپەن كەلەتىنىنەن بەيحابار. وتە قيىن جاعداي. سوندىقتان ولارعا كەڭەس بەرە المايمىن.
– ءبىر سۇحباتىڭىزدا ء«ۇش قارعىپ سەكىرۋدى مەن ەمەس, بۇل سپورت مەنى تاڭدادى» دەپسىز. راس, كەيبىر سپورتشىلار قانشا تىراشتانسا دا, ناتيجەگە جەتە المايدى. كەيبىرەۋلەر سول سالادا تالاي جەتىستىككە جەتەدى. ءوز ىسىڭمەن اينالىسىپ جۇرگەنىڭدى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟
– مۇنى ءتۇسىنۋ وڭاي ەمەس. ەسىمدى بىلگەلى سپورتپەن شۇعىلدانىپ كەلەمىن. بالا كۇنىمدە بىرنەشە سپورت تۇرىنەن ءوزىمدى سىناپ كورگەنمىن. ءۇش قارعىپ سەكىرۋ ماعان ارنالعان سپورت دەپ ويلاعان دا ەمەسپىن. العا قويعان ماقساتتارىمدى, باپكەر قويعان مىندەتتەردى ءبىرتىن-ءبىرتىن ورىنداۋ ارقىلى بەلگىلى ءبىر جەتىستىكتەرگە جەتە باستادىم. ءوزىن ءار سالادا ءبىر سىناپ جۇرەتىن ادامدار مەنىڭ اينالامدا دا بار. قايتكەندە تابىس كۇتەتىندىگىنىڭ سىرىن بىلمەيدى ەكەنمىن. بالكىم, جان دۇنيەڭە ءۇڭىلۋ كەرەك شىعار. ءوز باسىم تاعدىرىما عانا سەندىم. ماڭدايىنا جازىلعانى دەپ جاتادى. ال تاعدىردىڭ كىمدى قايدا جەتەلەيتىنى سول ادامنىڭ نيەتى, ومىرلىك ۇستانىمدارىنا بايلانىستى دا بولار. ءار ادام ءوز ءومىرىنىڭ يەسى ەكەندىگىن ۇمىتپاعان ءجون. مۇنىڭ جاۋابىن قازبالاي بەرسەك, فيلوسوفياعا كەتىپ قالاتىن ءتۇرىمىز بار عوي (جىميىپ).
– ال ءسىز بالالارىڭىزعا باعىت, نۇسقاۋ كورسەتەسىز بە, الدە تاڭداۋ ەرىكتەرىن وزدەرىنە بەردىڭىز بە؟
– انا رەتىندە ولاردىڭ ومىرىنە بەيجاي قاراۋعا, ارالاسپاۋعا مەنىڭ حاقىم جوق. بالالارىمىزدىڭ دۇرىس جولدا جۇرۋىنە اتا-انا رەتىندە ءبىز جاۋاپتىمىز. مۇنداي تاجىريبەنى باستان وتكەردىك. قىزىم جەڭىل اتلەتيكاعا بارىپ جۇرگەن, ءبىر كۇنى ۇنامايتىنىن ايتىپ ۆولەيبولعا كوشتىك. باپكەرلەر قۋانا قارسى الدى. «بويى دا, تەحنيكاسى مەن سوققىسى دا جاقسى» دەپ جاتىر. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ ۆولەيبولدى تاستاپ قايتا جەڭىل اتلەتيكاعا اۋىستى. ء«وز قالاعان سالاڭدى تاڭداعانشا سپورتپەن شۇعىلدانۋىڭ كەرەك, قاي سالاعا بارساڭ دا سپورتتىڭ پايداسى وراسان» دەپ ءتۇسىندىردىم. سپورت مىنەزدى تاربيەلەيدى, دەنە ءبىتىمىڭنىڭ سۇلۋ بولۋىنىڭ كەپىلى – ءتارتىپ. ۋاقىتىڭدى دۇرىس پايدالانۋدى ۇيرەنىپ, كوپتەگەن ادامدارمەن تانىساسىڭ, الەمدى تاني تۇسەسىڭ. دەگەنمەن قىزىمدى كاسىپقوي سپورتشى بولۋعا مىندەتتەمەيمىن. ول مۇنى ءوزى شەشۋى كەرەك. قازىر ۇيىرمەسىنە تۇراقتى بارىپ ءجۇر. جالپى, ول سپورتتان گورى, شىعارماشىلىققا جاقىن ءتارىزدى. سۋرەت سالىپ, قيالىنداعىلاردى جۇزەگە اسىرۋدى ويلايدى.
– ال بويدىڭ نەمەسە باسقا دا ءبىر فاكتورلاردىڭ اسەرى قانداي؟
– جەڭىل اتلەتيكاعا بالانى 9-10 جاسىندا اپارعان دۇرىس, سوعان قاراماستان 3-4 جاسار بالالاردى سۇيرەپ جۇرەدى. ال بۇل سالاداعى ناعىز كورسەتكىشتەر 25-تەن كەيىن عانا كەلە باستايدى. ياعني بالا تاعى 20 جىل اتا-اناسىنىڭ ماقساتىمەن ءومىر سۇرەدى دەگەن ءسوز.
بويعا كەلسەك, مەن توپتا ەڭ ۇزىنى بولدىم – 183 سم. كەي قىزداردىڭ بويى 165 سم بولاتىن. سوعان قاراماستان, ولار مەنەن ۇزاققا سەكىرەتىن. تابيعي جىلدام سپورتشىلار بولادى, ولار تەحنيكانى مەڭگەرمەي-اق سەنەن اسىپ ءتۇسۋى مۇمكىن. ياعني بۇل جەردە باپكەر ءار بالاعا جەكە-جەكە نازار اۋدارۋى كەرەك. قاي جەرى وسال بولسا, سوعان باسىمدىق بەرىلەدى.
– جەتىستىكتەرىڭىزگە قاراماستان ءسىزدى قاراپايىم, قايسارلىعىڭىزعا قاراماستان نازىك ادام رەتىندە بىلەمىز. ەندى قانداي انا ەكەندىگىڭىزدى دە بىلگىمىز كەلەدى...
– وي, قۇبىلىپ تۇرامىز عوي (ك ۇلىپ). الدىمەن ءوز بالالارىن بارىنەن ارتىق جاقسى كورەتىن انامىن, انالاردىڭ ءبارى سونداي شىعار. سپورتتا جۇرگەندىكتەن كوبىندە وتباسىلىق قارىم-قاتىناستى, بالالارمەن بىرگە وتكىزەتىن ۋاقىتتى قۇرباندىققا شالۋعا تۋرا كەلەدى. قىزىم كىشكەنتاي كەزىندە مەن جارىسقا نە جاتتىعۋ جيىندارىنا كەتەر الدىندا ەسىكتى جاۋىپ الىپ: «اناشىم, سەنى ەشقايدا جىبەرمەيمىن, مەنىمەن قالشى» دەپ جىلايتىن. ەسىمە السام جۇرەگىم اۋىرادى. قازىردىڭ وزىندە كوزىمە جاس ءۇيىرىلىپ قالدى. بىراق مۇنىڭ ءبارى بەكەر ەمەستىگىن ءبىز دە, بالالارىمىز دا ءتۇسىنىپ كەلەمىز. ۇيگە كەلگەندە كوڭىلدەرىن سىيلىقپەن اۋلايمىز. ءبىر-بىرىمىزدەن جىراقتا جۇرگەن ساتتەردىڭ وتەۋىن وتەۋگە تىرىسامىز. مۇنىڭ ءبارى, تۇپتەپ كەلگەندە, ءبىزدىڭ بالالاردىڭ دا ەلىنە كەرەك ادام بولىپ ءوسۋى ءۇشىن قاجەت. وتاندى ءسۇيۋ, ادامگەرشىلىكتىڭ قۇنى دەگەن سياقتى ۇعىمداردى بويلارىنا سىڭىرسەك دەيمىز. ءتارتىپتى دە ەستەن شىعارمايمىز. كەيدە ۇرسىپ, جازالاپ, ءتىپتى سانكتسيالار دا قولدانامىز. سەبەبى توقشىلىقتا وسكەن بالانىڭ كوزقاراسى مۇلدە بولەك بولادى. ءبىز سياقتى ەمەس. شىنى كەرەك, قىزىم دا, ۇلىم دا جوقشىلىقتى كورگەن جوق. مۇندايدا بارعا شۇكىرشىلىك ەتۋ, العا ۇمتىلۋ, وزىڭە كەرەكتىنى الۋ ءۇشىن بارىڭدى سالىپ تىرىسۋ دەگەن قاسيەتتەردى ءتۇسىندىرۋ قيىنداۋ. بۇل قاتارداعى بالالاردا ماقسات تا بولا بەرمەيدى. سوندىقتان بالالارىما شەكتەن شىقپاۋدى, ۇناتقانىنا ءوزى جەتۋى كەرەكتىگىن ەستەرىنە ۇنەمى سالىپ وتىرامىن. قىزىم ەكەۋمىز ونىڭ بولاشاعى, ارمانى, ماقساتى جايلى كوپ سويلەسەمىز. مەن سول ارماندارعا جەتۋ جولدارىن تۇسىندىرەمىن.
– تارتىپكە كوپ ءمان بەرەتىنىڭىز سەزىلىپ تۇر. بىراق ءومىر بويى بەلگىلى ءبىر ەرەجەلەرمەن جۇرۋدەن دە ادام جالىعادى ەمەس پە؟..
– جارىس, جاتتىعۋ دەپ كەيدە ءۇيدىڭ شارۋالارىن اتقارۋعا دا ۋاقىت تابا المايمىز. سوسىن ۇيدەگى زاتتاردىڭ شاشىلىپ جاتقانى. سوندىقتان قاتاڭ تارتىپپەن عانا ءومىر سۇرەمىز دەپ ايتا المايمىن. كەيدە ادامدار سپورتشىلاردىڭ ءومىرى قانداي قيىن, قىزىقسىز دەپ ءبىزدى ايايتىندارىن بايقايمىن. ال ءبىز, كەرىسىنشە, اپتانىڭ 5-6 كۇنىن جۇمىستا كومپيۋتەردىڭ الدىندا عانا وتكىزەتىن جانداردى تۇسىنە المايمىز. ادامدى قاجىتىپ جىبەرەتىن سەكىلدى. سپورتتىق عۇمىرىن اياقتاعان سپورتشىلاردىڭ قوعامدا ءوز ورىندارىن تابا الماي قالىپ جاتاتىندارى دا سوندىقتان.
– سپورتتان بولەك نەمەن اينالىساسىز؟ تانىمال ازاماتتار ءوز ەسىمدەرىن پايدالانىپ ىستەرىن دوڭگەلەتىپ جاتادى...
– ازىرگە ۋاقىت جوق. ايتپەسە جوسپار دا, وي دا بار. تەك سولاردى جۇزەگە اسىرۋعا ۋاقىت جاعىنان مۇمكىندىك بولماي تۇر. دەگەنمەن سپورتتان كەيىنگى ءومىرىم دە وسى سالامەن بايلانىستى بولاتىنى ءسوزسىز.
– بالا تاربيەسى جايلى كىتاپشالار جازۋ دا ءسىزدىڭ قولىڭىزدان كەلەتىن سياقتى...
– بۇعان دەيىن ەشكىمگە ايتپاپ ەدىم, سىزبەن بولىسەيىن. ءومىربايانىما ارنالعان كىتاپ جازۋدى قولعا الماقپىن. ءساتىن سالسا, ول كۇنگە دە جەتەرمىز.
– ەندەشە اسىعا كۇتەتىن بولامىز. جالپى, سپورتپەن 30 جاسقا دەيىن شۇعىلدانعان ءجون دەگەن تۇسىنىك بار. ءسىز ونى جوققا شىعارىپ كەلەسىز. سوعان قاراعاندا, ۋاقىت وتە ادامنىڭ اعزاسى دا, ءوزى دە تەز شارشايدى, السىرەيدى دەگەننىڭ ءبارى بوس ءسوز بولعانى عوي...
– ادەتتە 30-دان سوڭ قيىنداي تۇسەدى. بىراق ماقساتى, ۇمتىلىسى بار ادامنىڭ قولىنان كەلمەيتىنى جوق. ولگا شيشيگينا 32 جاسىندا وليمپيادا چەمپيونى اتاندى. الەكساندر ۆينوكۋروۆتىڭ, ءتىپتى 40-قا تاياعان شاعىندا لوندوندا وليمپيادانىڭ العاشقى التىنىن قورجىنىمىزعا سالعانىنا كۋاسىزدەر. ەڭ باستىسى, دەنىڭ ساۋ بولسا بولعانى. ال ول ءۇشىن مەديتسينالىق تۇرعىدا تولىق جاعداي جاسالۋى قاجەت.
– ءسوز سوڭىندا الداعى ماۋسىمداعى جوسپارىڭىزدى بولىسسەڭىز...
– جازعى ماۋسىمعا دايىندىق باستالادى. «گاۋھار ليگا» كەزەڭدەرىندە جۇلدەلى ورىننان كورىنسەم دەيمىن. ازيا ويىندارىندا التىن الۋ – ماقسات. ودان قالدى قۇرلىقتىق الەم كۋبوگىندا لايىقتى ونەر كورسەتۋگە تىرىسامىز. توكيو وليمپياداسىنا قاتىسۋ جوسپارىنان دا باس تارتقان جوقپىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ءمادينا اسىلبەك, جۋرناليست