كەشە پارلامەنت ماجىلىسىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ پروتسەستىك نەگىزدەرىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تانىستىرىلدى.
زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن جيىندا اتالعان زاڭ جوباسى جونىندە باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ ارنايى بايانداما جاساپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا ەنگىزىلەتىن بىرقاتار جاڭاشىلدىقتارعا كەڭىنەن توقتالدى.
كوميتەت توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ جەتەكشىلىك ەتكەن جيىنعا پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو مەن كوميتەت دەپۋتاتتارى, سالالىق ۆەدومستۆو جەتەكشىلەرى مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ال وتىرىستا ءسوز العان م.احمەتجانوۆ اتالعان زاڭ جوباسىنداعى ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى ىستەردى ەلەكتروندى فورماتتا جۇرگىزۋ بولىپ تابىلاتىندىعىن تىلگە تيەك ەتتى.
ء«بىز وسى زاڭ جوباسى ارقىلى تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىن كەڭىنەن قولدانىسقا ەنگىزۋدى كوزدەيمىز. ياعني, قۇجات قولداۋ تاۋىپ قابىلدانسا, ىستەردى ەلەكتروندى تۇردە جۇرگىزەتىن بولامىز. بۇل نە ءۇشىن قاجەت؟ تسيفرلى فورمات ەڭ الدىمەن ادامنىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى نىعايتادى. ويتكەنى, مۇندا بارلىق پروتسەسس الاقانداعىداي ايقىن كورىنىپ تۇرادى. باستىسى – سوت پەن پروكۋروردىڭ باقىلاۋى ارتادى. سونىمەن قاتار, سىبايلاس جەمقورلىق پەن قىزمەت بابىن تەرىس پايدالانۋ فاكتىلەرى دە ازايادى. بۇل – تسيفرلاندىرۋدىڭ ەڭ باستى ماقساتى», دەدى م.احمەتجانوۆ.
سونداي-اق ول بايانداماسىندا ەلەكتروندى فورمات قۇقىق قورعاۋ سالاسى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىندىعىن اتاپ ءوتتى.
«ەلەكتروندى ءىس جۇرگىزۋگە كوشكەن جاعدايدا ۇيىمداستىرۋ شارالارى ەداۋىر جەڭىلدەيدى. ءتىپتى, جويىلادى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ماسەلەن, ءبىر جاپىراق قاعاز الۋعا قازىر ءۇش تاۋلىك كەتەدى, ال ەندى سونىڭ بارلىعىن ءبىر ساعاتتا ۇيىمداستىرۋعا بولادى. بۇل تەرگەۋشىنىڭ دە ۋاقىتىن ۇنەمدەپ, ونىڭ اسا اۋىر قىلمىستارعا كوبىرەك كوڭىل بولۋىنە مۇمكىندىكتەر بەرەدى», دەگەن م.احمەتجانوۆ وسى كۇندەرى باس پروكۋراتۋرا ىشكى ىستەر جانە قارجى مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, قاناتقاقتى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتتى.
ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە, پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا بيۋدجەت قاراجاتىنسىز-اق ءىت-جۇيە قىزمەتى جەتىلدىرىلۋ ۇستىندە ەكەن. ياعني, قىلمىستىق تىركەۋدەن باستاپ, سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ مەن جازانىڭ ورىندالۋ ۇدەرىسى تۇگەل دەرلىك ەلەكتروندى ۇلگىدە جۇزەگە اسىرىلۋدا. دەسەك تە, ۆەدومستۆوارالىق قىزمەتتى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن ۇندەستىرە وتىرىپ, جۇزەگە اسىرۋدا كەيبىر كەدەرگىلەر دە بار كورىنەدى. ول – مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ موبيلدىك قۇرىلعىلار مەن سمارتفون, پلانشەت سىندى ءىت تەحنولوگيا ونىمدەرىن جۇمىس بارىسىندا قولدانۋعا سالىنعان تىيىم بولىپ شىقتى. وسىعان وراي, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە جۇمىستا سمارتفون پايدالانۋعا رۇقسات بەرۋ قاجەتتىگى ءسوز بولدى. ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى راشيد جاقىپوۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە, مۇنداي قاجەتتىلىك سالانىڭ تسيفرلاندىرۋعا كوشۋىنە بايلانىستى تۋىنداعان. ارىپتەسىنىڭ مۇنداي ويىن قۇپتاعان باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى م.احمەتجانوۆ بولسا, زاڭ جوباسىن دايىندايتىن جۇمىسشى توپ وتىرىستارىندا بۇل ماسەلەنى تەرەڭىرەك تالقىلاپ, ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋعا سەنىم ارتاتىندىعىن ءبىلدىردى.
جالپى, جيىن بارىسىنداعى تالقىلاۋدا ەلەكتروندى تەرگەۋ فورماسىنا تولىققاندى كوشۋ پروتسەسىندە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋى كوڭىل كونشىتپەيتىنى دە ايتىلدى. ال بۇل پروتسەسكە قاتىساتىن بۇكىل قۇرىلىمداردى تولىققاندى تەحنيكالىق تۇرعىدا جابدىقتاۋ ءۇشىن 11 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاجەت كورىنەدى. وعان قوسا, قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا تسيفرلاندىرۋ پروتسەسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلماۋىنان وسى كۇنگە دەيىن پروكۋراتۋرا قىزمەتىندە 3 مىڭنان استام قىلمىستىق ءىستىڭ جايى بەلگىسىز كۇيدە قالعان.
«جوعالعان قىلمىستىق ىستەر ارحيۆتەردە جانە باسقا دا جەرلەردە بولۋى مۇمكىن. بۇلار – نەگىزىنەن شەشىم قابىلدانباعان ءارى ۋاقىتشا توقتاتىلعان ىستەر. بۇگىندە وسىنداي 3,5 مىڭ ءىس انىقتالدى. قازىرگى تاڭدا كەيبىر قۇجاتتار قالپىنا كەلتىرىلىپ, بىرقاتار فاكتىلەر بويىنشا قىلمىستىق ىستەر قوزعالدى», دەگەن مارات احمەتجانوۆ مۇنداي جاعدايدىڭ ورىن الۋىن تەرگەۋشى قىزمەتىنەن كەتكەندە ءىستى باسقا تەرگەۋشىگە تاپسىرماۋىنا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن دەپ ءتۇسىندىردى. ونىڭ پىكىرىنشە, سالاعا ەلەكتروندىق جۇيەنى ەنگىزۋ جۇمىستارى تولىق ىسكە اسىرىلعاننان كەيىن قۇجاتتاردىڭ جوعالۋىنا جول بەرىلمەيدى.
زاڭ جوباسىنداعى تاعى ءبىر جاڭا وزگەرىستىڭ ءبىرى – ادامدى ۇستاۋ ۋاقىتىن 72-دەن 48 ساعاتقا دەيىن قىسقارتۋ ۇسىنىسى بولدى.
«كۇدىكتىنى سانكتسياسىز ۇستاۋ ۋاقىتى 72 ساعات دەپ بەكىتىلگەن. ونى ءبىز 48 ساعاتقا دەيىن قىسقارتۋعا ۇسىنىس جاساپ وتىرمىز. ال كامەلەتكە تولماعاندار ءۇشىن 24 ساعاتقا دەيىن قىسقارتۋ قاراستىرىلعان. مۇنداي ۇسىنىس نەدەن تۋىپ وتىر دەيسىزدەر عوي؟ ەڭ باستىسى, بۇل – ادامنىڭ قۇقى. ارينە, 48 ساعات – حالىقارالىق ستاندارت. بارلىق دامىعان ەلدەردە وسى مەرزىم كورسەتىلگەن. سول سەبەپتەن دە سالانى ودان ءارى جەتىلدىرىپ, مەرزىمىن قىسقارتىپ, پروكۋراتۋرا قاداعالاۋىن كۇشەيتۋ تالابى قويىلىپ وتىر. بىراق 72 ساعات مەرزىمى مىناداي كۇردەلى ىستەر ءۇشىن قالادى: بىرىنشىدەن, ول اسا اۋىر قىلمىستار, تەرروريزم نەمەسە ەكسترەميزم, جاپپاي تارتىپسىزدىك, قىلمىستىق توپتاردىڭ قاتىسۋىمەن قىلمىس جاسالسا, زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمى, كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى جىنىستىق قىلمىستار, ادام ولىمىنە اكەلگەن قاساقانا ءىس-ارەكەتتەر بويىنشا. سونىمەن قاتار, جەر شالعاي بولعاندا نەمەسە توتەنشە جاعدايلاردا ادامدى ۋاقىتىندا سوتقا جەتكىزۋ مۇمكىندىگى بولماسا», دەپ ءتۇسىندىردى م.احمەتجانوۆ.
القالى جيىندا زاڭ جوباسى قىزۋ تالقىلاندى. ول قاتىسۋشىلاردىڭ تاقىرىپقا قاتىستى ءتۇرلى پىكىر ءبىلدىرىپ, بايانداماشىعا سان قيلى سۇراق قويۋ بەلسەندىلىگىنەن دە انىق بايقالدى. ال وتىرىستى قورىتىندىلاعان ن.ءابدىروۆ الداعى كۇندەرى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا 70-كە جۋىق تۇزەتۋ مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى.
نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»