«اتامەكەن» – تاۋەلسىزدىك شەجىرەسى

«ەلىمىز قايتىپ كۇي كەشسە, «اتامەكەن» قازاقستان كار­تا­سى» دا سولاي تىنىس الۋى ءتيىس» ن.ءا.نازارباەۆ. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىل­دىق مەرەيتويىنا وراي رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە ۇيىمداستى­رى­­لىپ جات­قان ءىس-شارالارعا «اتا­­مەكەن» قا­زاقستان كارتا­­سى» ەتنومەمو­ري­ال­دىق كەشەنى دە ءوزىنىڭ ەلەۋلى ۇلەسىن قوسۋدا. قازاقستاننىڭ وسى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى اسقان جەتىستىگى مەن ايبىنىنىڭ ايعاعىنا اينال­عان استانا قالاسىنىڭ كوز تار­تارلىق جەرلەرىنىڭ ءبىرى «اتامەكەن» قازاقستان كارتاسى» ەتنو-مەموريالدىق كەشەنى قا­­­زاقستاننىڭ الەۋەتىن, تاريحي شەجىرەسىن, مادەني ەسكەرتكىشتەرىن, مەملە­كەتتىڭ تىنىس- تىرشىلىگىن الەمگە پاش ەتىپ, جاس ۇر­پاقتى وتانشىلدىق رۋحتا تاربيەلەۋ ماقسا­تىن­دا قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ باس­تاماسىمەن 2001 جىل­­دىڭ 8 قىركۇيەگىندە اش­ىل­عان بولاتىن. اشىق اس­پان استىنداعى مۇرا­جاي دەپ تە اتالاتىن «اتا­مەكەن» قازاقستان كار­تا­­­­سى» ەتنومەموري­ال­دىق كەشەنى مادەني جانە اعار­تۋ­شى­لىق باعىتتا جۇمىس جاسايدى. ونجىلدىق شەجىرەسى بار ەت­نو­كەشەننىڭ قازاقستان تاريحى مەن مادەنيەتىندە الاتىن ورنى ەرەكشە. ول باس قالامىزداعى ما­ڭىزدى مادەني-ەتنوگرافيالىق ور­­تالىقتىڭ بىرىنەن سانالادى. سونىمەن قاتار, مۇندا حالىق­ارا­لىق جانە رەسپۋبليكا دەڭگەيىن­دەگى فورۋمدار, on-line كونفەرەنتسيالار جانە مەرەكەلىك ءىس-شا­را­لار ۇيىمداستىرىلىپ, ەل تاري­حىنىڭ تۇعىرلى كەزەڭدەرىنە ار­نالعان شارالار دا وتكىزىلىپ تۇ­را­دى. جىل سايىن 18 مامىر مۇرا­جايتانۋشىلار كۇنى مەرەكەسىن «اتامەكەندە» ايرىقشا اتاپ ءوتۋ ماسەلەسى داستۇرگە اينالعان. 2008 جىلدان بەرى مۇندا «اتامەكەن» قازاقستان كارتاسى» ەتنو-مەموريالدىق كەشەنىنىڭ دي­رەك­تو­رى, پەداگوگيكا عىلىم­دارى­نىڭ دوكتورى ءۇ.مۇڭالباەۆانىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى س.ءازىم­حا­نوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن قۇ­رىل­عان «اتامەكەن پاتريوتتار كلۋ­بى», ياعني جاسوسپىرىمدەردىڭ قا­لا­لىق قوعام­دىق كلۋبى جۇمىس جاساپ كەلەدى. كلۋبتىڭ باستى ماق­ساتى بولاشاق ۇرپاقتىڭ بو­يىنا ۇلتجاندىلىق, ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن پاتريوتتىق سەزىمدەردى قالىپتاس­تىرۋ بولىپ تابىلادى. «اتامەكەن» قازاقستان كارتا­سى» ەتنومەموريالدىق كەشەنى ءۇشىن بيىلعى جىل وتە ەرەكشە بولىپ سانالادى. سەبەبى, تاۋەل­سىز­دىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىمەن تۇس­­پا-تۇس كەلگەن «اتامەكەننىڭ» 10 جىلدىق مەرەيتويى ايتۋلى وقيعالارمەن ورىلۋدە. مەرەيتوي­عا ارنالعان ءىس-شارالاردىڭ ىشىندەگى ەڭ قىزىقتى دا ماڭىز­دى­لارىنىڭ ءبىرى قازاقستان مۇرا­جاي­لارىنىڭ اراسىندا العاش رەت ءوتىپ وتىرعان «قايسار ەلىم, قازاق جەرىم – اتامەكەن» تاقى­رى­بىن­داعى on-line جۇيەسىندە وتكىزىلگەن رەسپۋبليكالىق ينتەللەكتۋالدىق ماروفون بولدى. وعان استانا قالاسىنىڭ جانە ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسىنىڭ مۇراجايلارى تۇگەل­دەي دەرلىك قاتىستى. باس-اياعى ءبىرجارىم ساعاتقا سوزىلعان ين­تەللەكتۋالدىق مارافوندا ەلى­مىزدىڭ ءار سالادا قىزمەت اتقا­را­تىن ءبىلىمدى دە بىلىكتى ازاماتتارى مەن مۇراجاي قىزمەتكەرلەرى باس قوسىپ, ءتول تاريحىمىزدان ءتۇرلى سۇراقتار قويىپ, ويىندى جان­داندىرا ءتۇستى. ۇيىمداستىرۋشى استانا قالاسى كومانداسىنىڭ قۇ­رامىندا «اتامەكەن» قازاق­ستان كارتاسى» ەتنومەمو­ري­ال­دىق كەشەنىنىڭ ديرەكتورى, پ.ع.د., ءۇ.مۇڭالباەۆا, مادەنيەت مينيسترلىگى مادەنيەت كوميتەتىنىڭ باس ساراپشىسى ب.مولداشەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەك­تورى ب.اياعان, استانا قالاسى ىشكى ساياسات باسقارماسى باسشى­سىنىڭ ورىنباسارى س.تەرگەنباەۆ جانە ءبىلىم, مادەنيەت, ونەر سالا­لارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بولدى. مىنە, وسى بىلىكتى ۇيىمداستى­رۋ­شىلار قويعان سۇراقتارعا ءمۇ­دىر­مەي جاۋاپ بەرگەن بارلىق وبلىس مۇراجايلارى باعالى سىيلىقتار مەن اقشالاي ۇتىستارعا يە بول­دى. بۇل اعارتۋشىلىق باعىتتا دا جۇمىس جاسايتىن «اتامەكەن» قا­زاقستان كارتاسى» ەتنومەمو­ريالدىق كەشەنى ءۇشىن قازاقستان مۇراجايلارى اراسىنداعى ءتاجى­ريبە الماسۋدا جوعارى دارەجەگە قول جەتكىزگەن ۇلكەن جەتىستىك بولىپ وتىر. «اتامەكەن» قازاقستان كارتا­سى» ەتنومەموريالدىق كەشەنىندەگى تاعى ءبىر تاريحي جاڭالىق, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدى­عى­نىڭ قۇرمەتىنە مۇندا «تاۋەلسىز­دىكتىڭ 20 جىلدىق شىڭى» اتتى پانورامالىق مۇراجاي-كورمەنىڭ اشىلۋى بولدى. 2011 جىلدىڭ 21 قىركۇيەگىندە پانورامالىق مۇرا­­جاي-كورمەنىڭ اشىلۋى سال­تا­ناتتى جاعدايدا ءوتتى. پانو­را­ما­لىق مۇراجاي-كورمەنىڭ اشىلۋى­نا ارنايى كەلگەن قوناقتاردى اس­تانا قالالىق فيلارمونيا­سى­نىڭ وركەسترى, ەتنوكەشەن قىزمە­ت­كەر­لە­رى, «اتامەكەن پاتريوتتار كلۋبى­نىڭ» مۇشەلەرى قۇرمەتپەن قارسى الدى. تاۋەلسىز قازاق­ستان­نىڭ بار­لىق وڭىرلەرى تاريحىمەن وسى «اتامەكەن» كەشەنىندە تو­لىق­تاي تانىس بولعان تۇركسوي وكىلدەرى مۇراجاي ديرەكتورى ءۇم­ىت­حان ءداۋ­رەنبەكقىزىنا العىس­تا­رىن ءبىلدىرىپ, الداعى ۋاقىتتا ءبۇ­كىل تۇركى دۇنيەسى تاريحىن پاش ەتە­تىن وس­ىنداي حالىقارالىق دەڭ­گەيدە بىرلەسىپ مۇراجاي اشۋ­عا ۇسى­نىc جا­سادى. بۇل دا بولسا, «اتامەكەن» ۇجىمى ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. بۇل ەتنوكەشەندە اشىلىپ وت­ىرعان ءۇشىنشى پاۆيلون بولدى. 2010 جىلى اشىلعان «عاسىرلار توعىسىنداعى» ديورامالىق پاۆيلون ەرتە پالەوليت داۋىرىنەن قا­زىرگى زامانعى گۇلدەنگەن قازاق­ستان­عا دەيىنگى كەزەڭدى قامتىسا, جاڭادان اشىلعان «تاۋەلسىز­دىك­تىڭ 20 جىلدىق شىڭى» اتتى پانو­را­مالىق پاۆيلونىندا ءتاۋ­ەل­سىز­دى­گىمىزدىڭ 20 جىلدىعى ىشىندەگى جەتىستىكتەر كورىنىس تاپقان. پانو­راما-مۇراجاي جاس تاۋەلسىز مەم­لە­كەتتىڭ ومىرىندەگى ەلەۋلى جانە داۋىرلىك وقيعالاردى بەينەلەيدى. سونداي-اق, مۇراجاي تەك ساياسي, حا­لىقارالىق وقيعالاردى عانا كو­ر­سەتىپ قانا قويماي, ەلىمىز حالىق­تا­رى ومىرىندەگى مادەني جانە رۋحاني تابىستاردى دا پاش ەتەدى. بۇل وقيعالار تەك مەملەكەتتىك, قو­عامدىق سالاعا عانا ەمەس, ءاربىر قا­زاقستاندىقتىڭ ءومى­­رىنە اسەر ەتتى. پانورامالىق مۇراجايداعى جادىگەرلەر مەن ماكەتتەردى جا­ساۋ­دا ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قا­زاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ جەتەكشى سۋرەتشىلەرى, ديزاينەرلەرى جانە ساۋلەتشىلەرى ەرەكشە ەڭبەك ءسىڭىردى. قورىتا ايتقاندا, بۇل «اتامەكەن» قازاقستان كارتا­سى­نىڭ» ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دىق مەرەيتويىنا ارناعان ۇلكەن سىيى بولدى. «اتامەكەن» قازاقستان كارتا­سى» ەتنومەموريالدىق كەشەنىنىڭ 10 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك ءىس-شارالار ءالى مارەسىنە جەتكەن جوق. الداعى ۋاقىتتا ەتنو­كەشەن ديرەكتورى ءۇمىتحان مۇڭ­ال­باەۆا­نىڭ جەتەكشىلىگىمەن «قا­زاقستان مۇراجايلارىنىڭ قاۋىم­داستىعى» قۇرىلىپ, رەسپۋبليكا كولەمىندە عىلىمي كونفەرەنتسيا وتكىزۋ جانە باسقا دا تاربيەلىك جانە تانىم­دىق شارالار جوس­پار­لانىپ وتىر. مەرۋەرت جانتاسوۆا, «اتامەكەن» قازاقستان كارتاسى» ەتنومەموريالدىق كەشەنىنىڭ قىزمەتكەرى.