ەۋرازيالىق تۇتاستىقتىڭ وزىقتىعى, وسى كەڭىستىكتەگى ينتەگراتسيانى قۇرۋدىڭ ومىرلىك قاجەتتىگى, ورتاق بىرلەستىكتىڭ قاعيداتتارى مەن باعدارلاماسى تۋرالى يدەيانى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ العاش رەت 1994 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرىنىڭ الدىندا سويلەگەن سوزىندە كوتەرگەن بولاتىن. بۇگىنگى كۇنى سول يدەيا ىسكە اسىپ, ءوزىنىڭ جەمىسىن بەرە باستادى.
استاناداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە كەشە وتكەن حالىقارالىق عىلىمي فورۋم وسى ماسەلەگە ارنالدى. ونىڭ تاقىرىبى «قازاقستان جانە جاڭا الەمدەگى ەۋرازيالىق يدەيا» دەپ اتالدى. ونىڭ جۇمىسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ب.مايلىباەۆ, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ۆ.سادوۆنيچي, ەۋرازەق باس حاتشىسى ت.مانسۇروۆ, تمد اتقارۋشى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ە.نوۆوجيلوۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى م.بوچارنيكوۆ, قازاقستان مەن رەسەي فەدەراتسياسى جوو-لارىنىڭ رەكتورلارى, پروفەسسور-عالىمدارى, وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر قاتىستى.
فورۋم جۇمىسى ەۋرازيالىق يدەيانىڭ تۋى مەن ىسكە اسۋىنا ارنالعان دەرەكتى فيلم كورسەتۋدەن باستالدى. وندا ءبىر كەزدەردە كوپتەگەن ادامدار سكەپتيزممەن قاراعان پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ يدەياسىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا جاقسى ناتيجەلەرمەن ىسكە اسا باستاعاندىعى تۋرالى قىزىقتى دەرەكتەر كولدەنەڭ تارتىلدى. ودان ءارى فورۋم جۇمىسىن قازاقستاننىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ب.جۇماعۇلوۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. جينالعاندارعا قۇتتىقتاۋ ءسوزىن ارناعان مينيستر مارتەبەلى قوناقتاردى دا تانىستىرىپ ءوتتى. سودان كەيىن ءسوزدى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەرۋ ءۇشىن ب.مايلىباەۆقا بەردى.
قۇتتىقتاۋىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ىستىق سالەم جولداي وتىرىپ, ءوزىنىڭ مەملەكەتتەردىڭ ەۋرازيا وداعى اتتى جاڭا ينتەگراتسيالىق بىرلەستىك قۇرۋدىڭ ناقتى باعدارلاماسى مەن قاعيداتتارى تۋرالى العاش رەت 17 جىل بۇرىن ايتقانىن ەسكە الادى. ال ءححى عاسىردا سول يدەيانىڭ ءىس جۇزىنە اسا باستاعانى 10 جىلدىق تاريحى بار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىقتىڭ ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ جاتقانىنان كورىنەدى. ونىڭ اياسىندا ناقتى ەكونوميكالىق مىندەتتەرى بار كەدەن وداعى قۇرىلىپ, 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەنەتىن بىرلەسكەن ەكونوميكالىق كەڭىستىككە جول اشىلدى, دەلىنگەن قۇتتىقتاۋدا. ودان ءارى ن.نازارباەۆ بۇگىنگى كۇنى ەۋرازيا يدەياسىنىڭ ميلليونداعان جاقتاستارى بار ەكەنىن ايتا كەلىپ, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ جاھاندىق الەمدە وزىندىك ورنىن الۋ جولى وسى ەكەنىن العا تارتادى. سونىمەن بىرگە, بۇل يدەيانىڭ ىسكە اسۋىنا جالعىز ساياساتكەرلەر عانا ەمەس, عالىمدار مەن ماماندار دا بەلسەنە اتسالىسۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتىپ, فورۋمنىڭ جۇمىسىنا تابىس تىلەيدى.
كەلەسى ءسوز رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەرۋ ءۇشىن رەسەيدىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى م.بوچارنيكوۆكە بەرىلدى. وندا د.مەدۆەدەۆ فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا سالەم جولداي وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ قارساڭىندا قازاقستان مەملەكەت قۇرىلىسى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدا ءوزىن حالىقارالىق زور بەدەلگە يە ەتكىزگەن تاماشا تابىستارعا جەتكەنىن اتاپ وتەدى. بۇگىنگى كۇنى رەسەي مەن قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىگى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ جاقسى سەرپىنمەن دامۋىنا جول اشىپ وتىر. ءبىزدىڭ ۇيلەسىمدى ارەكەتتەرىمىز تولىمدى تابىستارعا قول جەتكىزدى, دەي كەلىپ, ودان ءارى دميتري اناتولەۆيچ بىرلەسكەن ەكونوميكالىق كەڭىستىككە جول اشقان كەدەن وداعىنىڭ جاقسى جۇمىستارىن اتاپ وتەدى. ءبىزدىڭ كەلەسى باسپالداعىمىز ينتەگراتسيانىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى – ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعىن قۇرۋ, دەيدى ول. بۇل بىرلەستىك بىزگە تەحنولوگيالىق, جاڭعىرتۋ, يننوۆاتسيا سالالارىندا ءتيىمدى كووپەراتسيالار قۇرۋعا قوسىمشا ءمۇمكىندىكتەر بەرەدى. مەن فورۋمدا كوتەرىلگەن پىكىرلەر مەن ۇسىنىستار رەسەي-قازاقستان ءۇنقاتىسۋى مەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ تەرەڭدەي تۇسۋىنە تىڭ سەرپىن بەرەر دەگەن ءۇمىتتەمىن, دەپ اياقتالادى رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ قۇتتىقتاۋى.
وسىدان كەيىن ءسوزدى ب.جۇماعۇلوۆ الدى. ەۋرازيا يدەياسىنىڭ تاريحىنا ۇڭىلگەن ول بۇل ويدىڭ بۇگىن عانا تۋىپ وتىرماعانىن, ورىستىڭ ن.ترۋبەتسكوي, پ.ساۆيتسكي, گ.فلوروۆسكي, پ.سۋۆچينسكي, گ.ۆەرنادسكي سەكىلدى ويشىلدارىنىڭ ەڭبەكتەرىندە دە ونىڭ بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ولار ورىس تاريحىن بولە-جارا ەمەس, ەۋرازيالىق وركەنيەت كەڭىستىگىمەن تۇتاستىرا وتىرىپ زەرتتەدى. ال حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا بۇل يدەيانى لەۆ گۋميلەۆ ءوزىنىڭ ەڭبەكتەرىندە قايتا ءتىرىلتىپ, كوپتەگەن عالىمداردان «ەڭ سوڭعى ەۋرازياشىل» دەگەن اتاق الدى, دەي كەلىپ, عالىمنىڭ ەڭبەكتەرىنە شولۋ جاسادى. عالىمنىڭ نەگىزگى يدەيالارى ەۋرازيا اۋماعىنىڭ ەتنوگەنەز ۇدەرىستەرىن زەرتتەۋدەن تۋعان. ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ الەمدىك وزگەرىستەر بارىسىنداعى كومپليمەنتارلىق يدەياسى ورتاق تاريحي كەڭىستىكتى جويۋعا مۇمكىندىك بەرمەگەن شىعار, دەگەن قورىتىندى جاساي وتىرىپ, ب.جۇماعۇلوۆ وتكەن عاسىردىڭ 90 جىلدارىندا بۇل يدەيانىڭ قاعيداتتى تۇردەگى جاڭا سەرپىن العانىن ايتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەۋرازياشىلدىق يدەياسى 1994 جىلى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە ن.نازارباەۆتىڭ اۋزىمەن «ەۋرازيالىق وداق» دەگەن اتاۋ الىپ, دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە جالعاستى. ءسويتىپ, الەمدىك تاريحتا تۇڭعىش رەت ايتۋلى مەملەكەت باسشىسى بۇل يدەيانى تەوريالىق تۇرعىدان عانا تانىپ قويماي, مەملەكەتارالىق دەڭگەيدە ىسكە اسىرۋعا شاقىردى.
ودان ءارى شەشەن ن.نازارباەۆ يدەياسىنىڭ بۇگىنگى كۇنى ناقتى ساياسي كوزقاراس قالىپتاستىرۋمەن قاتار, قۋاتتى ەكونوميكالىق تۇعىرناماعا قول جەتكىزگەنىن ايتتى. سوندىقتان قازاقستان پرەزيدەنتىن عالامشارلىق اقىل-ويى بار پاسسيونارلىق تۇلعا دەپ باعالادى. ەۋرازيا يدەياسىنىڭ قاعيداتتارىن ىسكە اسىرۋ ادامزات ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىن دا قامتيدى. سونىڭ ىشىندە ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسيا دا بار, دەي كەلىپ, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن عالىمداردىڭ ەۋرازيالىق كلۋبى, تەلەۆيزيا مەن راديونىڭ ەۋرازيالىق اكادەمياسى, ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ەۋرازيالىق اسسوتسياتسياسى جانە ت.ب. قۇرىلىمداردىڭ ومىرگە كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا وسى سالالارداعى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ ءىس جۇزىندەگى جارقىن كورىنىسىنىڭ ءبىرى رەتىندە 2001 جىلى استانادا م.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ فيليالىنىڭ اشىلعانىن كولدەنەڭ تارتتى. فيليال جۇمىسىنىڭ ودان ءارى دامۋى جانە ونىڭ يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالىق دامۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنە باعىتتالۋى ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ اراسىنداعى قاتىناستاردى تەرەڭدەتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالاتىنىنا سەنىمدىمىن, دەدى قازاقستاندىق مينيستر.
ءسوز كەزەگى وزىنە كەلگەندە ممۋ رەكتورى ۆ.سادوۆنيچي ەۋرازيا يدەياسىنىڭ قازىرگى دامۋ كەزەڭى ن.نازارباەۆ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ودان ءارى وسى يدەيانىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اۋزىمەن العاش رەت ممۋ-ءدىڭ قابىرعاسىندا ايتىلعانىن ماقتان ەتەتىندەرىن جەتكىزدى. قازىر ول قاجەتتى مازمۇندارمەن تولىعىپ, ىسكە اسىپ كەلەدى, دەي كەلىپ, سونىڭ ءبىرى رەتىندە 10 جىل بۇرىن قازاقستاندا ممۋ-ءدىڭ فيليالىنىڭ اشىلعانىن ايتتى. ەۋرازياشىلدىق يدەياسىن ىسكە اسىرۋ جولىندا سول جىلداردا قازاقستاننىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بولعان ق.كوشەرباەۆتىڭ, قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى بولعان ت.مانسۇروۆتىڭ ايرىقشا ەڭبەكتەرىن اتاپ وتۋگە ءتيىسپىن, دەدى ول.
ممۋ-ءدىڭ فيليالى تۋرالى ايتقاندا, رەكتور ونىڭ قۇرامىندا قازىر 600-دەن استام ادام بەس باعىتتاعى ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى. ونداعى ءبىلىم ساپاسى ۇزدىك وقيتىندار ۇلەسىنىڭ ءماسكەۋدەگى ممۋ-ءدىڭ وسى ماماندىقتار بويىنشا ۇزدىكتەرى پايىزىمەن بىردەي ەكەندىگىنەن كورۋگە بولادى. ال جالپى, بۇگىنگى تاڭدا ممۋ-دە مىڭنان ارتىق قازاق ستۋدەنتتەرى ءبىلىم الۋدا, دەدى ول. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ۆ.سادوۆنيچي ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاراشا ايىندا ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزىن قالاعان م.لومونوسوۆتىڭ 300 جىلدىعى بولاتىنىن قاپەرگە سالىپ, ايتۋلى داتانى مەرەكەلەۋ شەڭبەرىندە قانداي شارالار جاسالاتىنىنا توقتالدى.
كەلەسى ءسوز ەۋرازەق باس حاتشىسى ت.مانسۇروۆقا بەرىلدى. ول پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ەۋرازيا يدەياسىنىڭ 1994 جىلى العاش رەت ماسكەۋدە قالاي جاريالانعانىن, ممۋ-دان كەيىن ونىڭ رەسەيلىك قالامگەرلەرمەن, جۋرناليستەرمەن دە كەزدەسىپ, ولارعا ءوزىنىڭ يدەياسىنىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەپ بەرگەنىن ايتتى. مەن ول كەزدە قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى بولعان ەدىم, سوندىقتان مەن بۇل يدەيانىڭ تاراتىلۋىنىڭ باسى-قاسىندا بولدىم دەپ ايتا الامىن, دەدى ت.مانسۇروۆ. سول كەزدەردە-اق ن.نازارباەۆتىڭ پراگماتيك ساياساتكەر عانا ەمەس, ستراتەگ ساياساتكەر ەكەندىگى تانىلدى. ول ورتالىقتان قاشۋ يدەياسى قاۋلاپ تۇرعان كەزدىڭ وزىندە ماسكەۋلىك سۇڭعىلا ساياساتكەرلەرگە بولاشاقتىڭ ەكونوميكالىق ينتەگراتسيامەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن دالەلدەپ بەرگەن ەدى.
ودان ءارى ەۋرازەق باس حاتشىسى ممۋ-ءدىڭ تمد ەلدەرى كوشباسشىلارىنىڭ اراسىنان ن.نازارباەۆ ەڭ ءبىرىنشى قۇرمەتتى پروفەسسور اتاعىن العانىن ەسكە سالىپ ءوتتى. ودان ءارى ەۋرازيا يدەياسىنىڭ ىسكە اسۋىندا ەۋرازەق-تىڭ ماڭىزى بار ەكەنىنە توقتالدى. 2001 – 2008 جىلدار ارالىعىندا ەۋرازەق-قا مۇشە ەلدەردىڭ تاۋار اينالىمى 29 ملرد. دوللاردان 123 ملرد. دوللارعا دەيىن ارتىپ, 4 ەسە ءوستى. ال 2010 جىلدان كەدەن وداعى قۇرىلدى. وسىلاي دەي كەلىپ, ونىڭ ارىپتەس ەلدەر ءۇشىن پايداسىن تەرەڭنەن تولعاپ, ەۋرووداق ەلدەرىمەن سالىستىرا وتىرىپ سارالاپ بەردى. سونىڭ ىشىندە ىسكەر ادامداردىڭ كەدەندىك باقىلاۋلاردا كۇنى بويى كىدىرەتىنىن, ال بىرىنەن وتكەن سوڭ 900 مەتردەن كەيىن ەكىنشىسىنە كيلىگەتىنىن ايتا كەلىپ, الماتىدا بولعان بيزنەس-فورۋمدا ولاردىڭ كەدەن وداعىنا قاتتى ريزا بولعانىن بىلدىرگەنىن جەتكىزدى. ال 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەنەتىن بەك – بۇل ناعىز تولىققاندى, وركەنيەتتى, ەۋروپالىق ورتاق رىنوك سياقتى قۇرىلىم بولادى, دەدى ول.
وسىدان كەيىن ءسوز تمد اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ە.نوۆوجيلوۆقا بەرىلدى. ول ءوزىنىڭ جاس كەزىندە قازاق جەرىندە 20 شاقتى جىل ءومىر ءسۇرىپ, ۇلكەن ومىرگە جولداما العانىنا ريزا ەكەندىگىن ايتتى. مەن ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا يدەياسىنىڭ كوپۇلتتى قازاق جەرىندە تۋىپ جانە ىسكە اسىپ كەلە جاتقانىندا تابيعي زاڭدىلىق بار دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, ناق وسى جەر ەۋرازياشىلدىق ءداستۇرلەرگە بارىنشا باي, دەدى ول. ودان ءارى تمد اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى س.لەبەدەۆتىڭ فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا جولداعان قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى.
فورۋمعا قاتىسۋشىلاردى م.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ قازاقستاندىق فيليالىنىڭ ستۋدەنتتەرى ك.اكست پەن ح.اكىمجانوۆ قۇتتىقتادى.
تاڭەرتەڭگىلىك وتىرىستا سوڭعى بولىپ قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ق.سۇلتانوۆ سويلەدى. ءوزىنىڭ سوزىندە ول ەۋرازيا يدەياسىنىڭ ومىرشەڭدىگىن, ونىڭ قازاقستاندىق, رەسەيلىك ويشىلدار مەن سۇڭعىلا ساياساتكەرلەر تاراپىنان قىزۋ قولداۋ تاپقاندىعىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق شەشەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە توقتالدى. ءبىز ينتەگراتسيانى قولداي وتىرىپ, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك, دەدى ول. ەۋرووداق ەلدەرى ينتەگراتسياسىندا ۇيرەنەتىن ۇردىستەر كوپ, سونىڭ ىشىندە كەز كەلگەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ ۇلكەن-كىشىلىگىنە, حالىق سانىنىڭ كوپ-ازدىعىنا قاراماي, بىردەي داۋىسقا يە. ماسەلەن, گەرمانيا مەن سان-مارينونىڭ داۋىسى بىردەي. ال ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ كەدەن وداعىنداعى داۋىس ۇلەستەرىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە زيان كەلتىرۋى ءمۇمكىن دەگەن الاڭداۋشىلىق تۋدىراتىنىنى شىندىق, دەپ اتاپ ءوتتى ول.
فورۋم جۇمىسىنىڭ كوفە-برەيكتەن كەيىنگى وتىرىسىندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ك.بۇرحانوۆ, استراحان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى يۋ.پيمەنوۆ ءسوز سويلەدى. پلەنارلىق وتىرىستى جاباردىڭ الدىندا ۆ.سادوۆنيچيگە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ۆەدومستۆولىق ناگراداسى تابىس ەتىلدى. سودان كەيىن ت.مانسۇروۆتىڭ «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق جوباسىنىڭ ىسكە اسۋى» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى بولدى.
تۇستەن كەيىن فورۋم جۇمىسى بىرنەشە سەكتسيادا جالعاستى. ولار: «ءبىلىم سالاسىنداعى ەۋرازيا يدەياسى», «ەۋرازيا يدەياسى جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ دامۋى», ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ماتەماتيكا مەن ينفورماتيكا ماسەلەلەرى, «ەۋرازيا گۋمانيتارلىق كەڭىستىگىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى», «ەكولوگيالىق ماسەلەلەر مەن تۇراقتى دامۋ» سەكتسيالارى دەپ اتالىپ, اڭگىمە اتالعان تاقىرىپتار ءتوڭىرەگىندە ءوربىدى.
سەكتسيا جۇمىستارى كەزىندە ەۋرازيا كەڭىستىگى شەڭبەرىندەگى كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەلەر تالقى تارازىسىنا ءتۇسىپ, سان قيلى وي-پايىمدار ورتاعا سالىندى. ماسەلەن, «ەۋرازيا يدەياسى جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ دامۋى» دەگەن تاقىرىپتا ءسوز قوزعاعان رەسەي فەدەراتسياسىنداعى قازان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى حالىقارالىق قاتىناستار كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ا.بەلوگلازوۆ قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر بارىسى, جاي-كۇيى, پوستكەڭەستىك كەڭىستىك شەڭبەرىندەگى ەكونوميكالىق ينتەگراتسيالىق ماسەلەلەر توڭىرەگىندە جان-جاقتى وي-پايىمىن جەتكىزدى.
ول «ءبىلىم سالاسىنداعى ەۋرازيا يدەياسى» سەكتسياسى بارىسىندا دا كوپشىلىكتى تولعاندىرىپ وتىرعان كەلەلى ماسەلەلەرگە قاتىستى وي-پايىمىن ورتاعا سالدى. ماسەلەن, جاھاندانۋ زامانىنا ساي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋى, دامۋ ۇدەرىسى توڭىرەگىندە قىزىقتى وي-پىكىرلەر دە كىم-كىمدى بەي-جاي قالدىرماعانى انىق. بۇل سەكتسيا جۇمىسى كەزىندە وعان قاتىسۋشىلار پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەلدەردى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالاۋ يدەياسى جايىندا كەلەلى اڭگىمە قوزعادى. سالا ماماندارى مۇنداي يدەيانى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ العاش رەت 1994 جىلى 29 ناۋرىز كۇنى ۇسىنعانىن ەسكە سالدى.
بۇگىنگى تاڭدا ن.نازارباەۆ ۇسىنعان ەۋرازيا يدەياسى ءوز دەڭگەيىندە, شىنايى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانى, مەملەكەتتەردىڭ ەۋرازيا وداعىن قۇرۋ پوستكەڭەستىك ەلدەردەگى مەملەكەتارالىق قاتىناستار تاريحىندا ايىرىقشا وقيعا بولعانى, بۇل ءوز كەزەگىندە وسى ەلدەر اراسىنداعى ءارىپتەستىك بايلانىستارعا جاڭا ساپالى كەزەڭگە كوشۋگە, ءوزارا تىڭ ينتەگراتسيالىق دامۋ كەزەڭىنە اياق باسۋعا سەرپىن بەرگەنى دە نازاردان تىس قالمادى.
س.امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى پەداگوگيكا جانە الەۋمەتتىك جۇمىستار كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى ل.كاكيەۆا ەۋرازيالىق وداقتىڭ تاجىريبە جۇزىندە ىسكە اسىرىلۋى قوعامنىڭ سان سالالى باعىتىندا ءوزارا بايلانىس ورناتۋعا جول اشقانىن, ونىڭ ىشىندە ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ جوعارى مەكتەپتىڭ دامۋىنا دا ءوز ىقپال-اسەرىن تيگىزىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. جوعارى ءبىلىم قوعامداعى بارلىق وزگەرىستەر مەن ۇدەرىستەردىڭ قاجەتتىلىگىن وتەي الاتىن ماڭىزدى الەۋمەتتىك ينستيتۋت بولىپ ەسەپتەلەدى. ەلدەردىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى ىقپالداستىعى بۇۇ مەن يۋنەسكو قىزمەتىنىڭ دە ەڭ باسىمدىققا يە باعىتتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىنى بەلگىلى. سوڭعى ۋاقىتتا جوعارى ءبىلىمنىڭ ينتەرناتسيالانۋى جاڭاشا قارقىن الىپ كەلە جاتقانىن ايتۋعا بولادى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە ەۋرازيالىق ىقپالداستىق يدەياسىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا سەرپىن بولارى ءسوزسىز, دەدى ءوز سوزىندە ل. كاكيەۆا.
بۇگىن حالىقارالىق عىلىمي فورۋم «ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار», «ەكونوميكالىق عىلىم جانە ونى وقىتۋدىڭ بۇگىنگى ماسەلەلەرى», «ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋدى جەتىلدىرۋدىڭ ماسەلەلەرى», «بۇگىنگى ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى ءتىل مەن مادەنيەتارالىق كوممۋنيكاتسيا», «ەۋرازيا ادەبيەتى» دەگەن تاقىرىپتار اياسىندا وتەتىن دوڭگەلەك ۇستەلدەر جۇمىسىمەن ءوز جالعاسىن تابادى.
جاقسىباي سامرات,
ءلايلا ەدىلقىزى.