قازاقستان بيىل قاڭتاردان باستاپ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە جۇمىسىنا كىرىسكەنى بەلگىلى. كەڭەس قۇرامىندا قانداي مىندەتتەردىڭ قويىلعانى, اتالعان قۇرىلىمدا جۇمىس ىستەۋدىڭ ەلىمىزگە نە بەرەتىنى جونىندە قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زارەما شاۋكەنوۆامەن اڭگىمەلەسكەن بولاتىنبىز.
G M T وپرەدەليت يازىكازەربايدجانسكيالبانسكيانگليسكيارابسكيارميانسكيافريكاانسباسكسكيبەلورۋسسكيبەنگالسكيبيرمانسكيبولگارسكيبوسنيسكيۆالليسكيۆەنگەرسكيۆەتنامسكيگاليسيسكيگرەچەسكيگرۋزينسكيگۋدجاراتيداتسكيزۋلۋيۆريتيگبويديشيندونەزيسكييرلاندسكييسلاندسكييسپانسكييتاليانسكييورۋباكازاحسكيكانناداكاتالانسكيكيتايسكي (ۋپر)كيتايسكي (تراد)كورەيسكيكرەولسكي (گايتي)كحمەرسكيلاوسسكيلاتينسكيلاتىشسكيليتوۆسكيماكەدونسكيمالاگاسيسكيمالايسكيمالايالاممالتيسكيماوريماراتحيمونگولسكينەمەتسكينەپالينيدەرلاندسكينورۆەجسكيپاندجابيپەرسيدسكيپولسكيپورتۋگالسكيرۋمىنسكيرۋسسكيسەبۋانسكيسەربسكيسەسوتوسينگالسكيسلوۆاتسكيسلوۆەنسكيسوماليسۋاحيليسۋدانسكيتاگالسكيتادجيكسكيتايسكيتاميلسكيتەلۋگۋتۋرەتسكيۋزبەكسكيۋكراينسكيۋردۋفينسكيفرانتسۋزسكيحاۋساحينديحمونگحورۆاتسكيچەۆاچەشسكيشۆەدسكيەسپەرانتوەستونسكيياۆانسكيياپونسكي ازەربايدجانسكيالبانسكيانگليسكيارابسكيارميانسكيافريكاانسباسكسكيبەلورۋسسكيبەنگالسكيبيرمانسكيبولگارسكيبوسنيسكيۆالليسكيۆەنگەرسكيۆەتنامسكيگاليسيسكيگرەچەسكيگرۋزينسكيگۋدجاراتيداتسكيزۋلۋيۆريتيگبويديشيندونەزيسكييرلاندسكييسلاندسكييسپانسكييتاليانسكييورۋباكازاحسكيكانناداكاتالانسكيكيتايسكي (ۋپر)كيتايسكي (تراد)كورەيسكيكرەولسكي (گايتي)كحمەرسكيلاوسسكيلاتينسكيلاتىشسكيليتوۆسكيماكەدونسكيمالاگاسيسكيمالايسكيمالايالاممالتيسكيماوريماراتحيمونگولسكينەمەتسكينەپالينيدەرلاندسكينورۆەجسكيپاندجابيپەرسيدسكيپولسكيپورتۋگالسكيرۋمىنسكيرۋسسكيسەبۋانسكيسەربسكيسەسوتوسينگالسكيسلوۆاتسكيسلوۆەنسكيسوماليسۋاحيليسۋدانسكيتاگالسكيتادجيكسكيتايسكيتاميلسكيتەلۋگۋتۋرەتسكيۋزبەكسكيۋكراينسكيۋردۋفينسكيفرانتسۋزسكيحاۋساحينديحمونگحورۆاتسكيچەۆاچەشسكيشۆەدسكيەسپەرانتوەستونسكيياۆانسكيياپونسكي زۆۋكوۆايا فۋنكتسيا وگرانيچەنا 200 سيمۆولامي ناسترويكي : يستوريا : وبراتنايا سۆياز : Donate زاكرىت– بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندە نە ايتاسىز؟
– ەڭ اۋەلى بۇل قازاقستاننىڭ جەكە باستاماسى بار جانە ءوز مۇددەسىن قورعاي الاتىن مەملەكەت ەكەنىن كورسەتىپ, حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان ەلىمىزدىڭ ەڭبەگى باعالانعانىن بىلدىرەدى. ەكىنشى قىرىنان قاراساق, بۇل قادام ەلىمىزدىڭ ديپلوماتياسىنا ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىك. ويتكەنى قازاقستان ەندىگى جەردە بۇۇ-نىڭ كەلەلى ماسەلەلەرىن شەشۋگە كىرىسكەلى وتىر. ەلىمىز ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان عانا ەمەس, بۇۇ-نىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە ارەكەت ەتەدى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – باس-تامالارىمىزدى قولدايتىن ەلدەرمەن بىرلەسىپ, كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ۇتىمدى جولدارىن ۇسىنىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا تالپىنۋ.
– بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىككە ەنگەن قازاقستاننىڭ قانداي ماقساتى مەن باسىمدىقتارى بار؟
– ەلباسى 2017 جىلدىڭ قاڭتارىنداعى ۇندەۋىندە بۇل تۋرالى جان-جاقتى توقتالعان بولاتىن. قازاقستان اسكەري جانجالداردى وڭتايلى شەشۋگە ءوز ۇلەسىن قوسۋعا تىرىسادى. ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدەگى اسكەري بيۋدجەتتىڭ (20 ميلليارد دوللار) 1 پايىزىن دامۋعا باعىتتاۋ تۋرالى ەرەكشە ۇسىنىس جاساعان-دى. ەىدۇ-نىڭ دامۋ باعدارلامالارى ارقىلى جۇزەگە اساتىن كومەك جىلىنا شامامەن 165 ملن ەۋرونى قۇرايدى. ەندەشە اسكەرگە بولىنەتىن قارجىعا اشتىق, دامۋشى ەلدەردەگى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ, مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە مۇمكىندىك مول. ويتكەنى حالىقارالىق قوعامداستىق اشتىق زاردابىن تارتىپ وتىرعانداردىڭ ماسەلەسىن وڭتايلى شەشە المايتىنىنا كوزىمىز جەتتى. ماسەلەن, وڭتۇستىك سۋدانداعى جۇتتى جويۋ ءۇشىن جينالعان قارجى تۇككە جەتپەيدى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان بۇۇ اياسىندا تەررورلىق ۇيىمداردىڭ بىرىڭعاي تىزبەسىن قۇرۋدى ۇسىنادى. ازىرگە قازاقستاننىڭ باستامالارى ۇيىم تاراپىنان قولداۋ تاپتى. مىسالى, تەررورلىق ماسەلەلەردى قاداعالايتىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ جەكە ورىنباسارىن تاعايىنداۋ ۇسىنىسى جۇزەگە استى.
– قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى اتانۋىنا نە اسەر ەتتى جانە ونىڭ جۇمىسىنا ەلىمىز شىن مانىندە قانداي ۇلەس قوسا الادى؟
– ونىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. اۋەلى قازاقستاندىق ديپلوماتيانىڭ كاسىبي قابىلەتىنىڭ ارتۋىن اتاپ وتكەن ءجون. «ەلدەستىرمەك ەلشىدەن» دەمەكشى, قازاقستان وكىلدەرى شەتەل باسشىلارىنىڭ ءتىلىن تابۋدىڭ تاسىلدەرىن جەتىك مەڭگەردى. الەمدىك قارىم-قاتىناس جۇيەسىندەگى جۇمىسىمىزدى جوعارى باعالاۋعا بولادى. ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قۇرامىنا ەنۋىنىڭ كەلەسى سەبەبى كوپ ۆەكتورلى تەڭگەرىم ساياساتىن ۇستانۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. 1992 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 47-ءشى سەسسياسىندا جاڭا مۇشە رەتىندە تىركەلگەن قازاقستان ازياداعى ءوزارا ىقپالداستىق جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس قۇرۋ جونىندە باستاما كوتەرگەن-ءدى. سول جوبا بۇگىندە جۇزەگە اسىپ وتىر. 2010 جىلى استانادا ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزىپ, ۇيىمعا قازاقستاننىڭ توراعالىق ەتۋى دە ەلىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەردى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەمەڭگەرلىگىن كورسەتكەن اتالعان شارا ەل ابىرويىن الەم الدىندا اسقاقتاتتى. سونداي-اق ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ دە ءيميدجدى جاقسارتۋدىڭ ءتيىمدى ءادىسى ەكەنى انىق.
جالپى, قاۋىپسىزدىك كەڭەس قۇرىلىمىندا تاجىريبە جيناۋ, كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر مەن جوبالاردى نەعۇرلىم تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ولاردىڭ قىزمەتىمەن تانىسۋدىڭ ەلىمىز ءۇشىن پايداسى وراسان. قازاقستان قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سانكتسيا سالۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى بىرقاتار كوميسسيا جۇمىسىنا قاتىسادى. وندا ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەۋدى تالاپ ەتەتىن بىرنەشە ەرەكشەلىك بار. قاۋىپسىزدىك كەڭەس قۇرامىندا قازاقستان بۇۇ شەڭبەرىندە عانا ەمەس, شەتەل ۇكىمەتتەرىمەن تىعىز جۇمىس اتقارادى.
– استانادا سيرياداعى قاقتىعىسقا قاتىستى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلگەنىن بىلەمىز. سونىڭ ناتيجەسىن قالاي باعامدايسىز؟ اتالعان ديالوگتاعى قازاقستان ءرولىن الەم ەلدەرى قالاي قابىلدادى؟
– كەلىسسوزدەردىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر. ديالوگ وتكىزۋدىڭ قيىندىعىنا قاراماستان, قازاقستان ءادىل مەنەدجەر رەتىندە ارەكەت ەتىپ, قارۋلى وپپوزيتسيا مەن رەسمي بيلىكتى ءبىر ۇستەل باسىنا جايعاستىرا الدى. دونباسس جونىندە قازاقستان مامىلە الاڭى رەتىندە قاراستىرىلدى. سونداي-اق قازاقستاندا يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى جونىندەگى التىلىق كەلىسسوزدەرىنىڭ بىرنەشە راۋندى وتكەنى بەلگىلى. قازاقستان اۋعانستانعا گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتىپ, بىرقاتار بىتىمگەرلىك ميسسيالارعا قاتىسىپ كەلەدى. سيرياعا قايتا ورالساق, داماسك تاياۋ شىعىس ماسەلەلەرىنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتاتىن, مۇددەلەردىڭ توعىسقان جەرى. ەلىمىزدىڭ ماقساتى انىق – قارۋلى قاقتىعىستاردى توقتاتۋ. سوعىسقا كەتكەن 100 جىلدان 1 كۇندىك كەلىسسوز ارتىق. بۇل – ءبىزدىڭ الگوريتمىمىز.
– قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى ەلىمىز ۇستانعان تاعى ءبىر باعىت – سۋ ماسەلەسى. كوپتەگەن ماماندار كەلەشەكتە ورتالىق ازيا سۋ داعدارىسىنا تاپ بولاتىنىن ايتقان ەدى. مۇنداي جاعداي تۋىنداتپاۋ ءۇشىن قازاقستان قانداي شارالار جاساۋدى جوسپارلاپ وتىر.
– ترانسشەكارالىق وزەندەردى پايدالانۋ تۇراقتى ۇكىمەتارالىق كوميسسيالاردىڭ جۇمىسى. ەلدەن وتەتىن سۋدىڭ ءار تەكشە مەترى ءۇشىن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. ايتسە دە, قازاقستان تاراپى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جەتىلۋى ءتيىس. سوندىقتان سۋ ماسەلەسىمەن اينالىساتىن ماماندار ازىرلەۋىمىز كەرەك. سينگاپۋردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, كەي جاعدايدا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى ءوزىمىز شەشە الامىز. مىسالى, سۋارۋعا پايدالانۋ ءۇشىن قىستاعى قاردى جانە قار سۋىن جيناۋعا مۇمكىندىك مول. وسىعان قاتىستى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ۇكىمەتكە تاپسىرما بەردى.
– بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى قازاقستاننىڭ العا قويعان باعىتتارىنىڭ ءبىرى – يادرولىق قارۋسىزداندىرۋ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانى ءمالىم. وسى ماقساتتا قازاقستان الداعى ۋاقىتتا قانداي باعىتتا جۇمىس ىستەۋدى كوزدەپ وتىر؟
– قازاقستاننىڭ باستى ماقساتى – يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ. بۇل جولدا ورتالىق ازيانى يادرولىق قارۋدان ازات ايماققا اينالدىرۋعا كۇش سالدىق. دەگەنمەن, ءالى كۇنگە يادرولىق قارۋى بار ەلدەر جەتەرلىك. ولاردىڭ كەيبىرى زاڭدى بولسا, كەلەسىسى زاڭسىز تۇردە اتوم بومباسىن يەلەنىپ وتىر. بۇل ەلدەردىڭ ءوز ەركىمەن سۇراپىل وقتۇمسىقتاردان باس تارتۋى وتە قيىن. يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ ءۇشىن دۇنيە ءجۇزىنىڭ بارلىق ەلدەرى ونى قولدانۋدان ءبىراۋىزدان باس تارتۋى كەرەك. بۇل باعىتتا قازاقستاننىڭ اتقاراتىن شارۋالارى شاش-ەتەكتەن. ەلىمىزدىڭ العا قويعان كەلەسى ماقساتى – اتومدى بەيبىت ماقساتتا قولدانۋ. تورتكۇل دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى ەنەرگەتيكاعا قاجەتتىلىك كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. ازىرگە اتوم ەنەرگياسى رەزەرۆتىك قور رەتىندە سانالادى. وسى ورايدا قازاقستان ونى قولدانۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرىن ۇسىنۋدى ءجون سانايدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن اباي اسانكەلدى ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»