قولعا العان دۇنيەسىن تۇبەگەيلى جەتىلدىرۋگە تىرىسسا, ول دا ادامنىڭ زور قاسيەتى دەگەن ەكەن دانىشپانداردىڭ ءبىرى. بۇل ءاسىرەسە, زەرتتەۋشى عالىمدارعا قاتىستى ايتىلسا كەرەك. قولعا العان زەرتتەۋ وبەكتىسىن كۇننەن-كۇنگە, جىلدان-جىلعا جەتىلدىرىپ وتىرۋ, ءسويتىپ ونىڭ بارلىق قىرلارىن اشۋ – زەرت وبەكتىسىنە عانا ەمەس, ونىمەن تانىسقان ادامعا دا, سول عىلىمنىڭ سالاسىنا دا, جالپى قوعامعا دا ۇلكەن ولجا بولارى ءسوزسىز. مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, تايىر مانسۇروۆتىڭ قازاقتان شىققان تۇڭعىش كاسىبي ديپلومات ءنازىر تورەقۇلوۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن زەرتتەۋى دە وسى تالاپتىڭ ۇددەسىنەن شىققانداي. ول 1994 جىلدان بەرى العاشقى ەلشىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن تەرەڭنەن زەردەلەپ كەلەدى جانە سول ەڭبەكتەرى قازاق, ورىس, اعىلشىن جانە اراب تىلدەرىندە 7 كىتاپ بولىپ جارىق كوردى. ال «ءنازىر تورەقۇلوۆ – كەڭەس وداعىنىڭ ساۋد ارابياسىنداعى ەلشىسى» اتتى بارىنشا تولىقتىرىلعان سوڭعى كىتابى بيىل الماتىداعى «زەردە» باسپاسىنان جارىق كوردى. سونىمەن بىرگە رەجيسسەر بولات ءشارىپ ءنازىر تورەقۇلوۆ تۋرالى ت.مانسۇروۆتىڭ كەڭەسشىلىگىمەن «وكىلەتتى وكىل» اتتى دەرەكتى فيلم ءتۇسىردى.
تايىر مانسۇروۆ 1994-2002 جىلدارى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى اسا زور ارىپتەسى سانالاتىن رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ەلشىسى قىزمەتىندە بولدى. سول جىلدارى وعان قازاقستاندىق تاريحشى عالىمدار تاراپىنان ءنازىر تورەقۇلوۆتىڭ 1937 جىلى تۇتقىندالىپ, اتىلۋىنا بايلانىستى قۇجاتتاردى سۇراتىپ اپەرۋ تۋرالى ءوتىنىش ءتۇسەدى. ويتكەنى, ءماسكەۋدە ۇستالىپ, سوندا اتىلىپ كەتكەن قازاقتىڭ وسىناۋ ارداقتى ازاماتى تۋرالى ءوز ەلىندە اۋىز تۇششىتارلىق دەرەكتەر جوق ەدى. اشىقتىق, جاريالىلىق دەپ جار سالعان 80-ءشى جىلداردىڭ اياعى مەن 90-شى جىلداردىڭ باسىندا دا ءماسكەۋلىك بيۋروكراتتىق جۇيە قۇپيا قۇجاتتاردى وپ-وڭاي قولعا ۇستاتا سالعان جوق. ال تاۋەلسىز ەل, ءبولەك مەملەكەتتەر بولعان سوڭ عالىمداردىڭ ولارعا قول جەتكىزۋى ءتىپتى قيىنداپ كەتكەن ەدى. سوندايدا ت.مانسۇروۆ سياقتى ءوتىمدى دە ءورىستى ديپلوماتتىڭ شەبەرلىگى قاجەت بولدى. ەلشى ءوزىنىڭ سول كەزدەگى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ە.پريماكوۆپەن جەكە تانىستىعى, جاقىن بايلانىسىنىڭ ارقاسىندا ن.تورەقۇلوۆتىڭ 37-ءشى جىلعى ناۋبەتكە بايلانىستى عانا ەمەس, 1928-36 جىلدارى 8 جىل بويى كسرو-نىڭ ساۋد ارابياسى كورولدىگىندەگى وكىلەتتى وكىلى بولعان قىزمەتىنە قاتىستى, بارلىعى 800 بەتكە جۋىق, قۇجاتتاردى مينيسترلىكتىڭ تەرەڭدە جاتقان مۇراعاتىنان سۋىرىپ شىعارىپ, كوشىرىپ الۋعا قول جەتكىزەدى. ت.مانسۇروۆ ءسىم-دەگى قۇجاتتار عانا ەمەس, نكۆد-نىڭ ايىپتاۋ قاعازدارىن, باس پروكۋراتۋرانىڭ شەشىمدەرى, جوعارى سوتتىڭ اقتاۋ جونىندەگى انىقتاماسى – ءبارى-ءبارىن دە جارىققا شىعاردى. مىنە, سونىڭ ارقاسىندا ءنازىر تورەقۇلوۆتىڭ جارقىن بەينەسى تولىق قالپىندا ءوزىنىڭ حالقىمەن دە, باسقامەن دە قايتا قاۋىشتى.
تايىر مانسۇروۆتىڭ ەڭبەكتەرى ارقىلى ءنازىر تورەقۇلوۆتىڭ قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن تانىدىق. ءوز قولىمەن تولتىرعان ءومىربايانىنا قاراعاندا ءنازىردىڭ اكەسى ءىرى باي بولعان, ول بالاسىنا جان-جاقتى ءبىلىم بەرگەنگە ۇقسايدى. ن.تورەقۇلوۆ قوقاندا مەدىرەسە, ورىس – تۇزەم جانە كوممەرتسيالىق ۋچليششە ءبىتىرىپ, كەيىن ءماسكەۋدىڭ كوممەرتسيالىق ينستيتۋتىندا وقىعان. ول قازاق پەن ورىستان باسقا فرانتسۋز, تۇرىك, اراب, تاتار, وزبەك تىلدەرىن بىلگەن. تورەقۇلوۆتى ساۋد ارابياسىنا ەلشىلىككە تاعايىنداۋ ءۇشىن «اسا قۇپيا» گريفىمەن ستاليننىڭ اتىنا جولدانعان قىزمەتتىك حاتتا ول تۋرالى: «ودين يز كرۋپنىح زناتوكوۆ مۋسۋلمانسكوگو ميرا ي ميروسوزەرتسانيا» دەگەن سوزدەر بار. اسا يكەمدى ديپلومات جانە سۇڭعىلا ساياساتكەرلىگىنىڭ ارقاسىندا ءوزى قىزمەت ەتكەن جىلدارى ول ساۋد ارابياسى كورولدىگى مەن كسرو اراسىندا تىعىز ساياسي ارىپتەستىك جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ورناتا بىلگەن. وسىناۋ جولدا جاساعان ءارتۇرلى ارەكەتتەرى تۋرالى كىتاپتا كوپتەگەن دەرەكتەر بار.
مىنە, وسى جانە بۇدان باسقا دا جۇزدەگەن ساۋالدارعا اتالمىش ەڭبەك تولىق جاۋاپ بەرەدى جانە ول قازاقستاننىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جولىندا قىزىقتى تاجىريبە, ۇلگىلى مىسال بولارى انىق.
جاقسىباي سامرات.