«اق بۇلاق» باعدارلاماسىنىڭ اۋىلعا بەرەرى كوپ

رەسپۋبليكا حالقىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ جانە قورعاۋ ومىرلىك ماڭىزى بار ماسەلە ەكەنى بارىمىزگە بەلگىلى. قوعامداعى بارلىق تىرشىلىك سالالارى ءۇشىن سۋ رەسۋرستارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن باعالاۋ مۇمكىن ەمەس. سۋ ءومىردىڭ كوزى دەپ حالىق دانالىعى بەكەرگە ايتىلماعان. اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدەگى وڭ جۇمىستارعا قاراماستان, بۇگىنگى كۇنى رەسپۋبليكا حالقىنىڭ ەداۋىر بولىگى ساپالى جانە جەتكىلىكتى كولەمدە سۋمەن ءالى كۇنگە دەيىن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. جالپى, رەسپۋبليكا بويىنشا حا­لىق­تى ورتالىقتانعان سۋمەن قامتۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن اشىق سۋ اي­دى­نىنداعى 1-ساناتتاعى سۋ ساپاسى 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا سانيتارلىق-حيميالىق كورسەتكىشتەرى بويىنشا تومەندەگەن, 1989 سۋ سىناماسىنىڭ, 151-ءى نەمەسە 7,6 پايىزى تالاپتارعا جاۋاپ بەرمەيدى, ميكروبيولوگيالىق كور­سەتكىشتەر بويىنشا – 4,5 پايىز. بۇرىن قىزىلوردا وبلىسىندا سۋ ايدىندارىنىڭ لاستانۋى جوعارعى دەڭگەيدە بولعان, ماسەلەن, ول 95,8 پاي­ىزدى قۇراعان, باتىس قازاقستان وب­لىسى – 22,4 پايىز, اقمولا – 16,9 پاي­ىز, وڭتۇستىك-قازاقستان – 8,5 پايىز. اشىق سۋ ايدىندارىنداعى سۋدىڭ ساپاسىنا اسەر ەتەتىن سەبەپتەردىڭ ءبىرى سۋ تارتۋ جەلىلەرىندەگى اپاتتار مەن شارۋاشىلىق-تۇرمىستىق جانە ونەر­كا­سىپ اعىستاردى تازارتپاي بۇرۋ بو­لىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى, تازارتىلماعان اعىندى سۋلارمەن سۋ كوزدەرىن لاستاۋدى بولدىرماۋ, سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ سالاسىنا جەكە كاپيتالدى تارتۋ, پايدالانۋشى كا­سىپ­ورىندار مەن ۇيىمداردىڭ ۇتىمدى جانە پايدالى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ, سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ جۇيە­لەرىن جەتىلدىرۋ, حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەر استى سۋ­لا­رىن ءتيىمدى پايدالانۋ جانە سۋ شا­رۋاشىلىعى سالاسىندا جوبالاۋ-ىزدەستىرۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماسەلەلەرى تۇبەگەيلى بولىپ تا­بىلادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بو­لاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» ات­تى حالىققا جولداۋىندا ايتىل­عان­داي, قازاقستان حالقىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ  حالىقتىڭ دەن­ساۋلىعىن جاقسارتۋدىڭ ماڭىزدى مىندەتى بولىپ تابىلادى جانە سترا­تە­گيالىق تۇرعىدان ۇكىمەت پەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى شۇعىل­دا­ناتىن باسىم باعىتتاردىڭ بىرىنە جاتقىزىلادى. وسىعان وراي قازاقستان ۇكىمەتىنە سۋ شارۋاشىلىعى سەكتورىنا جەكە كا­پي­تالدى تارتۋ ءۇشىن ءتيىمدى ىنتا­لان­دىرۋ شارالارىن جاساۋ تاپسىرىلدى. 2020 جىل­عا دەيىنگى قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىن دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق جوس­­پا­رىن جانە قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2011 جىلعى 28 قاڭ­تار­دا­عى «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قا­لاي­مىز» اتتى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەت 2011-2020 جىل­دارعا ارنالعان «اق بۇلاق» باع­دار­لاماسىن ازىرلەپ, بەكىتتى. باع­دار­لا­مانىڭ نەگىزگى ماقساتى حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن جانە سۋ تارتۋ قىز­مەت­تەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تا­بىلادى. بۇل جاڭا باعدارلامانى ازىرلەپ ىسكە اسىرۋعا مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار بۇ­رىنعىعا قاراعاندا ءبىرشاما جيناق­تالعان تاجىريبەمەن كەلدى. ساراپتاۋ, تالداۋ جۇمىستارى جاقسى جۇرگىزىلىپ, 2002-2010 جىلدارعا ارنالعان «اۋىز سۋ» باعدارلاماسىن ازىرلەۋ مەن باع­دارلامانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا كەتكەن كەمشىلىكتەر ەسكەرىلدى. باعدارلامانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى قالالىق جانە اۋىلدىق مەكەندەردە سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ جۇيەلەرىن سالۋ جانە قايتا جاڭارتۋ, سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ جۇيەلەرىن ءتيىمدى جانە ۇتىمدى پايدالانۋ, سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋدىڭ قولدانىستاعى نىساندارىن قايتا جاڭارتۋ جانە جاڭا نىسانداردى سالعان كەزدەرى ولارعا جۇيەلى ءتاسىلدى ەنگىزۋ, سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ سالا­سىنداعى جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ سا­پا­سىن كوتەرۋ, سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋدا قازاق­ستان­دىق ۇلەستى دامىتۋ بولىپ تابىلادى. ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ 2011 جىلعى 1 قاڭتارداعى مالىمەتتەرى بويىنشا, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ ورتالىق­تان­عان سۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋى 42,5 پايىزدى قۇراعان ەدى. ەندى «اق بۇلاق» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ قورىتىن­دى­سىندا, ياعني 2020 جىلعا تامان اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ 80 پايىزىن  ورتا­لىق­تانعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە اسا اۋقىمدى مىندەت العا قويىلىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە وسى ۋاقىتتا ەلى­مىز­دىڭ حالقى تاۋلىگىنە 24 ساعات بويى, ياعني اۋىز سۋمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. «اق بۇلاق» باعدارلاماسىنىڭ ءبىر جاڭالىعى – بۇل جاڭا باعدارلامادا سۋ تارتۋ بويىنشا تۇتاس ءبىر ءىس-شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرۋ قاراستىرىلعان. وسى بويىنشا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە سۋ تارتۋدىڭ وقشاۋلانعان جۇيە­لەرىن (سەپتيكتەر) سالۋ جانە قايتا جاڭارتۋ, سۋ تارتۋدىڭ قولدانىستاعى نىساندا­رىن قايتا جاڭارتۋ جانە جاڭا نى­سانداردى سالۋدىڭ جۇيەلى تاسىلدەرى قولدانىلاتىن بولادى. اۋىز سۋ ءاربىر ۇيگە دەيىن جەتكىزىلەدى. «اق بۇلاق» باعدارلاماسىندا قا­راستىرىلعان وسى جۇيەلى تاسىلدەرىنىڭ اياسىندا سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تاراتۋ نىساندارىن سالۋدىڭ بەكىتىلگەن تىزبەسىنە ارنايى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ, ساراپتامادان وتكەن نىساندار جوبالارى عانا بولعاندا عانا ەنگىزىلەدى. 2009 جىلى سۋ تارتۋمەن جاب­دىق­تال­عان اۋىلدىق تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ جالپى الاڭىنىڭ جيىنتىق ۇلەسى ورتاشا رەسپۋبليكا بويىنشا  8,8 پايىزدى قۇراعان ەدى. ەندى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ جالپى سانىنىڭ 20 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەلەرىمەن  قامتاماسىز ەتىلەدى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا بيۋدجەتكە كەلەتىن اۋىرپالىقتاردى, ياعني بيۋدجەتتىك شىعىنداردى ازايتۋ ءۇشىن سىرتتان ينۆەستيتسيالار تارتۋ  كوز­دەلىنەدى. «اق بۇلاق» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىساتىن ينۆەستورلار حالىقارالىق قارجى ينستي­تۋت­تا­رى, سۋ سەكتورىنداعى جۇمىس ءتاجىري­بەسى بار جەكە ينۆەستورلار جانە باس­قادا ارىپتەستەر بولۋى مۇمكىن. سۋ شارۋاشىلىعى سەكتورىنىڭ ين­ۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن كوتەرۋ ءۇشىن سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ سا­لاسىندا تەڭدەستىرىلگەن تاريفتىك ساياسات قاجەت ەكەنى تۇسىنىكتى. بىزدەگى بۇل ساياسات سۋ شارۋاشىلىعى ۇيىم­دارى­نىڭ ءتيىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتاريفتى قۇرۋ جانە سالىنعان ينۆەستيتسيالاردى كەپىلدى تۇردە كەيىن قايتارۋ ماقساتىمەن ۇزاق مەرزىمدى جانە ءتيىمدى تاريفتەردى بەلگىلەۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىن ايتا كەتسەك ارتىق بولماس. «اق بۇلاق» باعدارلاماسىندا قا­راس­تىرىلىپ وتىرعان قازاقستاندىق ۇلەستى دامىتۋ ماقساتىندا ەدسم-مەن بىرىگىپ يجتم قولدانىستاعى ءوندى­رىس­كە تالداۋلار جاساۋ جانە سۋ سەكتورى نىساندارىن سالۋدا پايدالانىلاتىن ماتەريالدار, تەحنولوگيالار مەن جابدىقتاردى ازىرلەۋ بويىنشا جوبالار تىزبەسىن انىقتاۋ كوزدەلگەن. جاسالعان تالداۋ نەگىزىندە سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ بويىنشا جوبا­لار­دى ءارى قاراي پايدالانۋ ءۇشىن ەلىمىزدە وندىرىلگەن قۇرالدارمەن جانە جابدىقتارمەن قامتۋدىڭ ءبىرتۇتاس تۇجىرىمداماسى ازىرلەنگەن. سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ سالاسىندا ەلىمىزدە وندىرىلگەن ماتەريالدار مەن جاب­دىقتاردى پايدالانۋدى رەتتەيتىن نور­ماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجاتتاما قايتا قارالاتىن بولادى (قنجە, تەح­نيكالىق تاپسىرما جانە ت.ب.). «2011-2013 جىلدارعا ارنالعان رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدا «اق بۇلاق» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى سۋمەن قامتۋ ءۇشىن 2011 جىلعا 41,6 ملرد. تەڭگە قارجى قاراستىرۋ كوز­دەلگەن. سونداي-اق باعدارلاما اياسىندا تۇششى جەر استى سۋلارىنىڭ كەن ورىن­دارىن شارۋاشىلىق اينالىمعا تارتۋ بويىنشا جۇمىستار جاندان­دى­رى­لا­تىن بولادى. وسىعان وراي ارنايى مامانداندىرىلعان ۇيىمدار قۇرى­لىپ, ولارداعى ماشينالاردى, قۇرال-جابدىقتاردى جاڭارتۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار 7002 اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە سۋمەن قامتۋ بويىنشا بار­لىق جوبالارعا مونيتورينگ وتكىزى­لە­تىن بولادى. اناربەك ورمان, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى.