كۇزگى دالا جۇمىستارىنا ازىرلىك قانداي؟
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىندا اگرارلىق سەكتور ەكونوميكانىڭ جانە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ءوسىرۋ درايۆەرى بولۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. بۇگىنگى تاڭدا وڭىرلەردە بۇل باستاما قولداۋ تاۋىپ, ناتيجەسىندە اسىراۋشى سالانىڭ العا وزۋىنا سەرپىن بەرىپ وتىر. سونىمەن قاتار ۇكىمەتتىڭ قولداۋى ارقىلى سالا بويىنشا وڭىرلەردىڭ دامۋ دەڭگەيى دە ايتارلىقتاي دارەجەگە جەتتى.
ماسەلەن جامبىل وبلىسىندا بۇگىندە ەگىستىك القاپتارىنىڭ مولشەرى 38,5 گەكتارعا ءوسىپ, 630 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. ايتا كەتەرلىگى, ءوڭىر شارۋالارى مەن قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى اراسىنداعى ارىپتەستىك وڭ ناتيجە بەرۋدە. بيدايدىڭ جاڭا سۇرىپتارى مەن زاماناۋي قۇرال-جابدىقتاردى قولدانۋ ارقىلى وڭىرلىكتەر سوڭعى ەكى جىلدا گەكتارىنان 24-25 تسەنتنەردەن ءونىم الىپ كەلەدى. بيىلعى جىلى ءونىم كولەمى 2 ەسەگە ارتىپ, 1 ميلليون 200 مىڭ تونناعا جەتتى. بۇل اۋليەاتا وڭىرىندە بۇرىن-سوڭدى بولا قويماعان ايتارلىقتاي جاڭالىق بولدى.
قازىرگى كەزدە وڭىردە كۇزگى دالا جۇمىستارى قىزۋ قولعا الىنىپ, كۇزدىك داقىل ەگۋگە مەجەلەنگەن القاپ 100,1 مىڭ گەكتارعا جەتىپ وتىر. اسىرەسە ت.رىسقۇلوۆ, قورداي, شۋ اۋداندارىندا دايىندالعان القاپتاردىڭ كولەمى ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا وڭ سەرپىن بەرۋدە. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى ەگىن شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى شاكىر مومىنقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا ايماقتا قانت قىزىلشاسى, جۇگەرى, ماقسارى, سويا سىندى باسىم داقىلداردىڭ القابىن ۇلعايتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ايتالىق, بيىلعى جىلى قىزىلشا القاپتارىنىڭ كولەمى 9,5 مىڭ گەكتارعا جەتىپ, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 3,8 مىڭ گەكتارعا ارتىق. بىلتىرعى جىلى 5 مىڭ گەكتار القاپتان 116 مىڭ توننا ءتاتتى ءتۇبىر جينالىپ, گەكتارىنان 232 تسەنتنەردەن ءونىم الىنعان. اعىمداعى جىلى 180 مىڭ توننا قانت قىزىلشاسىن جيناپ, 18 مىڭ توننا قانت ءوندىرۋ جوسپارلانۋدا. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن مەركى قانت زاۋىتىن قايتا جاڭعىرتۋدان وتكىزۋگە 1 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. الداعى ۋاقىتتا اتالعان زاۋىت مىڭداعان تونناعا دەيىن قانت قىزىلشاسىن وڭدەپ, حالىقتى قانت ونىمدەرىمەن قامتۋعا قاۋقارلى بولماق.
بۇگىندە وبلىس بويىنشا كارتوپ ونىمدەرىنەن 7211 گەكتار, كوكونىس ونىمدەرىنەن 16973 گەكتار, ال داندىك جۇگەرىدەن 350,0 گەكتار القاپ ناقتى جينالعان. سونىمەن قاتار, وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى تەحنيكالىق ينسپەكتسيا ءبولىمىنىڭ مالىمەتىنشە, ۇكىمەت تاراپىنان جازعى-كۇزگى ەگىس جۇمىستارىنا 15 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى بولىنگەن. ءبولىم باسشىسى زياتحان ومىراليەۆ بۇگىندە بولىنگەن وتىننىڭ 12,5 مىڭ تونناسى ماقساتتى يگەرىلگەنىن ايتىپ وتىر.
دەگەنمەن, ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى كەيبىر ماسەلەلەر دە بۇگىندە وزەكتى بولىپ قالۋدا. جۋىردا عانا جامبىل وبلىسىنا جاساعان ساپارى كەزىندە ەلباسى وبلىستا جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ كوپ بولىگى ءتيىمدى پايدالانىلماي كەلە جاتقانىن ايتا كەلىپ, ولاردى وتباسىلىق فەرما رەتىندە پايدالانۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ەندىگى كەزەكتە ەلباسى تاپسىرماسىنا وراي وڭىردە ناقتى جۇمىستار قولعا الىنسا, جالپى ەگىستىك كولەمى بۇل مەجەدەن دە ارتىپ, ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا وڭ سەرپىن بەرەتىن بولادى.
جالپى, جامبىلدىق اگرونومدار كوبىنە ىلعال ساقتاۋعا ارنالعان تەحنولوگيانى قولدانادى. بيىلعى جىلى ىلعال ساقتاۋ قوندىرعىلارى 27 مىڭ گەكتار القاپتا جۇمىس جاساپ تۇر. تاعى 15 مىڭ گەكتارعا سۋدى ۇنەمدەۋگە ارنالعان جابدىقتار ورناتىلعان. سونداي-اق, قازىرگى تاڭدا وڭىردە 187 مىڭ گەكتار سۋارمالى ەگىستىك القابى بار. وسىنىڭ ناتيجەسىندە وبلىستاعى ۇدەمەلى باق كولەمى 352 گەكتارعا جەتتى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جامبىل وبلىسىنداعى سۋارمالى ەگىستىك القاپتارىنىڭ 80 پايىزى كورشى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ رەسۋرستارىنا تاۋەلدى. سوندىقتان, ايماقتا جالپى كولەمى 99 ميلليون تەكشە مەتر بولاتىن 4 كىشى سۋ قويماسىن سالۋ قولعا الىندى.
ءوڭىر ءومىرىن وركەندەتۋدە مەملەكەتتىڭ, ۇكىمەتتىڭ قولداۋى ەكونوميكانى ارتتىرىپ قانا قويماي, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا دا وڭ ىقپالىن تيگىزىپ وتىر. جىل سايىن ۇكىمەت تاراپىنان بولىنەتىن قاراجات, ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى, سونىمەن قاتار جالپى قاجەتتىلىكتەر دە اۋليەاتا جەرىنىڭ ىرىسىن شالقىتىپ وتىرعانى انىق. ەگىن, مال شارۋاشىلىعى سياقتى تىرشىلىككە قولايلى ءوڭىر بيىل دا كۇزگى دالا جۇمىستارىن جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىپ كەلەدى. ەڭ باستىسى, جىل سايىن كورسەتكىش كولەمى ارتىپ, مەجەلى مىندەت لايىقتى جۇزەگە اسۋدا. جالپى, حالىقتىڭ ىرىسى مەن تىرشىلىكتىڭ ءنارى دە قارا جەردىڭ قويناۋىندا, دالانىڭ تۇتاس بولمىسىندا تۇر.
حاميت ەسامان, «ەگەمەن قازاقستان» جامبىل وبلىسى