الماتى مۋزەيىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى مەن الماتى قالاسىنىڭ 1001-جىلدىعىنىڭ اياسىندا ەكى ايعا سوزىلاتىن «مۋزەي ماۋسىمى» جوباسى جۇمىسىن باستادى.
وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا جانە قالامىزدىڭ 1000 جىلدىعىنا وراي ەلباسىنىڭ ارنايى قاتىسۋىمەن رەسمي تۇردە اشىلعان الماتى مۋزەيى بۇعان دەيىن ءوزىنىڭ تۇراقتى ورنىن تاپپاي, كوشپەلى مۇراجاي رەتىندە جۇمىس ىستەپ كەلگەنى بەلگىلى. بۇگىندە قالا ورتاسىنداعى كورنەكتى كونە عيماراتتا, ياعني ساۋلەتشى پاۆەل گۋردەنىڭ 1892 جىلى ۆەرنىي بالالار ءۇيى رەتىندە سالعان عيماراتىنان ورىن تەپكەن رۋحاني ورداداعى «مۋزەي ماۋسىمى» جوباسىنىڭ باستالۋى الماتى قالاسى اكىمشىلىگىنىڭ «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارىنىڭ ءبىر بولىگى.
اشىلعانىنا جىلعا جۋىق ۋاقىت بولعان الماتى مۋزەيىنە كەلۋشىلەر سانىن ارتتىرۋدى جانە قالا تۇرعىندارىنىڭ مۋزەي ومىرىنە جاناشىرلىق تانىتىپ, بەلسەندى اتسالىسۋىنا ىقپال ەتۋ ماقساتىندا وتكەن سالتاناتتى جيىنعا الماتى قالاسى مادەنيەت جانە ارحيۆتەر باسقارماسىنىڭ باسشىسى عالىمجان وتەلباي ۇلى, الماتى مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان دۇكەنباەۆ, قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, اكتەر ازامات ساتىبالدى, وزگە دە قوعام جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى قاتىستى.
«بۇل شارانىڭ باستى ماقساتى – ەلباسىمىزدىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ: بولاشاققا باعدار» ماقالاسىندا ايتىلعانداي, جاڭاشا جاڭعىرۋ مەن ۇلتتىق كودتىڭ ءبىر كىلتىنىڭ وسى مۋزەيدەگى سان عاسىرلىق سىرى بار جادىگەرلەردە جاتقاندىعىنا كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋدارۋ. مۋزەيگە كەلۋشىلەر سول جادىگەرلەرمەن تانىسا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ, قالامىزدىڭ تاريحىمەن تانىسىپ, تانىم-ءبىلىمىن كەڭەيتە تۇسپەك. سوندىقتان بۇل جوبانى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءبىر بولىگى دەۋگە ابدەن بولادى», – دەگەن الماتى مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان مۇساعالي ۇلى مۋزەي اۋديتورياسىن قالىپتاستىرۋدىڭ وزىندىك ءداستۇرلى جولىنا جاڭاشا قىرىنان كەلۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. مۇراجايداعى قولعا الىنا باستاعان «جۇلدىز-گيد» سياقتى باعدارلامالار كەلۋشىلەر سانىن ارتتىرۋ ىسىنە شىعارماشىلىق تۇرعىدان قاراي بىلۋگە يتەرمەلەيتىن زامان تالابى ەكەنىن ايتقان مۋزەي باسشىلىعى عىلىمي جوبالار جاساۋ, كورمەلەر ۇيىمداستىرۋ, ءار ءتۇرلى تاقىرىپتا لەكتسيالار ءوتۋ سياقتى قالىپتاسقان مۋزەي جۇمىسىنا تىڭ وزگەرىستەر ەنگىزۋدىڭ ءتيىمدى جاقتارىنا توقتالدى.
«مىڭ جىلدان ارتىق تاريحى بار الماتى سياقتى ءىرى شاھاردىڭ ءوز مۇراجايىنىڭ بولۋى مەگاپوليس تۇرعىندارىنىڭ مادەنيەتىن, تاريحي تانىمىن ارتتىرىپ قانا قويماي, قالا قوناقتارىنىڭ دا باعىت-باعدارىن ايقىندايتىن, قالامىزدىڭ تاريحىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ورىن بولماق. وتكەن جىلدان بەرى قر ورتالىق مۋزەيى قولعا العان مۇنداي تىڭ باستامانى الماتى مۋزەيىنە دە ەنگىزۋ ارقىلى زامان كوشىنەن قالماۋدى, كەلۋشىلەرى كوپ ءىرى مۇراجايعا اينالۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرمىز», – دەدى مۋزەي باسشىسى.
ءار ءبولىمى زاماناۋي يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان, سونداي-اق, ءتۇرلى ساناتتاعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ تاماشالاۋىنا تولىق مۇمكىندىك جاسالعان, ءار جادىگەر جانىندا برايل قارپىمەن قاجەتتى اقپاراتتار جازىلعان تاكتيلدى منەموسىزباسى بار, اۋديوگيد, سۋردو-اۋدارماشىلار قىزمەت ەتەتىن, مۇگەدەك جاندارعا ءاربىر ەكسپوناتتى ۇستاپ, سەزىنىپ كورۋگە رۇقسات ەتىلگەن الماتى مۇراجايى «مۋزەي ماۋسىمى» جوباسى اياسىندا كەلۋشىلەر اراسىندا فوتوسەسسيا بايقاۋىن جاريالاعانىن, ەكى ايعا سوزىلاتىن بايقاۋ بارىسىندا جەڭىمپازدارعا ارنايى سىيلىقتار تابىس ەتىلەتىنىن حابارلادى.
«مۋزەي ماۋسىمى» جوباسىنىڭ اشىلۋىنا ارنايى كەلگەن بەلگىلى اكتەر ازامات ساتىپالدى الماتى قالاسىندا تۇرىپ جاتقانىمەن, قالا تاريحىنان بەيحابار, ءتىپتى شاھار مۇراجايى بار ەكەنىن دە بىلمەيتىن تۇرعىنداردىڭ كوپتىگىن, سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ تەك مۋزەي باسشىلىعىنىڭ عانا ەمەس, تاريحي-مادەني مۇرالارىمىزعا جاناشىر ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتى ەكەنىن ايتا كەلە: «اعاشقا سۋ قۇيعان پايدالى, بىراق جەمىس بەرەتىن اعاشقا سۋ قۇيعان تىپتەن پايدالى» دەگەن. ءاربىر قالا تۇرعىنىن الماتى تاريحىن بىرىگە جاساسۋعا شاقىرامىن. ۇرپاقتان ۇرپاققا اۋىسىپ كەلە جاتقان قۇندى جادىگەرلەر, سيرەك كەزدەسەتىن بۇيىمدار اركىمنىڭ-اق ۇيىندە بولاتىنى انىق. ارينە, وتباسىلىق قۇندى دۇنيەلەردىڭ بولعانى جاقسى. بىراق ونداي بۇيىمداردى ءبىر اۋلەت قانا ەمەس, ءبۇتىن ءبىر قالا حالقى دا تاماشالاي السا, عانيبەت ەمەس پە؟!», – دەگەن اكتەر مۋزەيگە جادىگەر وتكىزۋ اكتسياسىنا قولداۋ رەتىندە ءوز ۇيىندە ساقتالىپ كەلگەن, 1958 جىلى جاسالعان, تانك ىشىنە قويىلاتىن ايرىقشا ساعاتتى مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنە تابىس ەتتى.
ءار بەيسەنبى سايىن تانىمال جۇلدىزدارمەن ارنايى كەش وتكىزىپ, قالا تۇرعىندارىنىڭ ەكى اي بويى مۇراجاي قورىنا وتكىزگەن قۇندى جادىگەرلەرى بويىنشا ەكى اپتالىق كورمە ۇيىمداستىرعالى وتىرعان الماتى مۋزەيىنىڭ باسشىلىعى مۇراجايعا قۇندى زاتتارىن تابىس ەتكەن تۇرعىندارعا الماتى قالاسىنىڭ اكىمدىگى ارنايى سىيلىقتار مەن العىسحاتتار تابىس ەتەتىنىن جەتكىزدى.
ميرا بايبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى