ەرىكتىلەردىڭ ەسىندە ەرەكشە قالادى

– دۋمان رامازان ۇلى, ەكسپو قالاشىعىنداعى ەرىك­تى جاستاردىڭ قىزمەتىنە جەتەك­شىلىك جاسادىڭىز. ەلوردادا جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ كوپ بول­عانىنا قاراماستان قالالىق ەرىكتىلەر شتابىنىڭ ەۇۋ-دە ورنالاسۋى نەلىكتەن؟

– ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ حالىق­ارالىق دەڭگەيدەگى جانە ەلىمىزدەگى ىرگەلى جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار, ۋني­ۆەرسيتەت رەكتورى ەرلان سى­دى­­قوۆ «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق جانىنداعى قوعامدىق كە­ڭەس­تىڭ توراعاسى. مۇنى بەكەر ايتىپ تۇرعانىم جوق. رەك­توردىڭ ۇيىم­داستىرۋىمەن ەكسپو-عا ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ ستۋدەنت-جاستارى­نان باس­تاپ, پروفەسسور-وقىتۋشىلارى دا تار­تىلدى. كورمە كەزىندە ۋنيۆەرسيتەت پەن استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى جۇمىلا جۇمىس ىستەدى. ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا ەرىكتىلەردىڭ قالالىق شتابى قۇرىلدى. قالا نىساندارىندا جۇمىس ىستەۋگە استانا قالاسىنىڭ جوعارى جانە ارنايى ورتا وقۋ ورىن­دارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنەن 1 530 ەرىكتى ىرىكتەلىپ, ءتىزىمى جاسالدى. ءار ايعا 510 ەرىكتى قىزمەت ەتتى. ەرىك­تىلەردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋشى 50 سۋ­پەرۆايزەر تاعايىندالدى. ما­مىر ايىنان باستاپ ىرىكتەلگەن ەرىكتىلەردى وقىتىپ, دايىندا­دى. وقىتۋ باعدارلاماسىندا ەرىك­تىلەر تۋرالى تۇسىنىك, كروسس-ما­دە­ني مەنەدجمەنت نەگىزدەرى, شەتەل­دىك قوناقتارمەن جۇمىس ىستەۋ شەبەرلىگى, ەلوردانىڭ تاريحىنان, ونىڭ كورىكتى جەرلەرىنەن حابار­دار ەتۋ, زارداپ شەككەندەرگە العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ەرەجەلەرى ۇيرەتىلدى.

– ەرىكتىلەر قىزمەتى قاي نىسانداردى قامتىدى؟

– ەرىكتىلەر قىزمەتى مەملە­كەتتىك ورگانداردىڭ تاپسىرىسىنا سايكەس حالىقارالىق اۋەجاي, تەمىر جول ۆوكزالدارى, اۆتوبەكەت, قالانىڭ جەدەل مامانداندىرىلعان ءىرى ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, ەكسپو-عا كەلگەن رەسمي مەيماندار تۇراتىن قوناقۇيلەر ءتارىزدى نىسانداردى قامتىدى. استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى ەكسپو-2017 حالىق­ارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن وتكىزۋ كەزەڭىندە قالا­نىڭ بەلگىلى ءبىر نىساندارى مەن قىزمەت كورسەتەتىن ارنايى ورتا­لىقتارىندا قاجەتتى شەت ءتىلىن بى­لە­­­تىن ەرىكتىلەردىڭ قىزمەتىن ۇيىم­­داستىرۋ جۇمىستارىن جۇر­­­گىز­دى. ءاربىر ەرىكتىمەن ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارت نەگىزىن­دە جازباشا كەلىسىم جاسالدى. ەرىك­تىلەر قاتارىنا ەنگەن 1530 ەرىك­تىنىڭ ارقايسىسىنا مەملەكەتتىك جا­نە ورىس تىلدەرىندە جازىلعان ەرىك­تىلەردىڭ ادەپ كودەكسى جانە ادىستەمەلىك وقۋ قۇرالى تاراتىلدى.

– كورمەگە قىزمەت ەتۋگە ەرىك­تىلەر تاراپىنان قىزىعۋشىلىق بايقالدى ما؟

– العاشقى كۇننەن باستاپ ەرىكتىلەر جۇمىسقا ىنتا-جىگەرمەن كىرىستى. شىلدە ايىندا عانا ءبىزدىڭ 510 ەرىكتى استاناداعى 96 نىساندا 9 مىڭ شەتەلدىككە جانە 250-دەن استام دەلەگاتسياعا قىزمەت كورسەتتى. سوڭعى ماۋسىمدا 510 ەرىكتىنىڭ 189-ى ەرىكتىلەر قاتارىندا قايتا قالۋعا نيەت ءبىلدىردى, بۇل جالپى ەرىكتىلەر سانىنىڭ شامامەن 40 پايىزىن قۇرايدى. ەكسپو كەزىندە ەرىكتىلەر ەرەكشە بەلسەندىلىك پەن جاۋاپكەرشىلىك تانىتتى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, سونىڭ ىشىندە شەتەل­دىك قوناقتار تاراپىنان العىس ايتىلدى, ال ەسكەرتۋلەر مەن سىني پىكىرلەر بول­عان جوق. سوڭعى ماۋسىمعا وقو, شقو, سونداي-اق اتىراۋ, قاراعاندى, پاۆلودار جانە قوستاناي وبلىس-تارىنان 321 ەرىكتى كەلدى. تامىز ايىندا ەرىكتىلەر مەملەكەتتىك ورگاندارعا قاراستى 90 نىساندا قىزمەت ەتتى. اتاپ ايتقاندا, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى – 110 ادام; ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكا­را قىزمەتى (اۋەجاي) – 40 ادام; استا­نا قالاسى بويىنشا ءبىلىم باس­قار­ماسى – 20 ادام; توتەنشە جاع­دايلار دەپارتامەنتى – 16 ادام; دەن­ساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى – 20 ادام; مادەنيەت, مۇراعاتتار جانە قۇ­جاتتاما باسقارماسى – 44 ادام; جولاۋ­شىلار كولىگى باسقارماسى – 20 ادام; تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى كىتاپحاناسى – 30 ادام; قوعامدىق دەنساۋلىقتى ساقتاۋ دەپارتامەنتى – 5 ادام; نازارباەۆ حالىقارالىق اۋەجايى – 20 ادام; تەمىر جول ۆوكزالى – 20 ادام; «نۇرلى جول» تەمىر جول ۆوكزالى – 20 ادام; «استانا كونۆەنشن بيۋرو» جشس (قوناق ۇيلەر, گيدتەر) – 80 ادام; قالالىق شتاب جۇمىسىنا – 65 ادام, بارلىعى 510 ادام جۇمىلدىرىلدى.

– ەرىكتىلەردىڭ الەۋمەتتىك جاع­­­­دايى قالاي قامتاماسىز ەتىل­دى؟

– ەرىكتىلەرگە ەۇۋ-ءدىڭ №2 ستۋ­­دەنتتەر ۇيىنەن 510 ورىن بە­رىلدى. جاستار بيىلعى جىلدىڭ 10 ماۋسىمى مەن 10 قىركۇيەگى ارالىعىندا وسىندا الاڭسىز تۇردى. ستۋدەنتتەر ۇيىندە تۇرمىسقا قا­جەت­تى قولايلى جاعدايدىڭ ءبارى جا­سال­دى. كۇردەلى جوندەۋدەن وت­كەن بولمەلەر تازا, توسەك ورىندارى جاڭا, زاماناۋي كىرجۋعىش ماشينا, اس ازىرلەيتىن بولمە, ەڭ ايا­عى ۇتىككە دەيىن قامتاماسىز ەتىل­گەن. شتاب قىزمەتكەرلەرى تاراپىنان جاتاقحانانى باقىلاۋ كەس­تەسى بەكىتىلدى. استانا قالاسى الماتى اۋدانىنىڭ جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ كەزەكشىلىگى تاۋلىك بويىنا ۇيىمداستىرىلدى. سونداي-اق ەرىكتىلەردى بىرىڭعاي كيىممەن قامتاما­سىز ەتۋ بويىن­شا كيىم ۇلگىسى جانە باسقا دا كە­رەك-جاراقتار قالا اكىمدىگى جانە «ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانيا­سى» اق باسشىلىعىمەن كەلىسىلدى. سونىمەن بىرگە, 93 كۇن تاۋلىگىنە 510 ۆولونتەرگە ارنالعان ءۇش مەزگىل تاماقتاندىرۋ ۇيىم­داستىرىلدى. ال تۇنگى اۋىسىم مەن الىس­تا ورنا­لاسقان نىسانداعى ەرىكتىلەرگە تا­ماق جەتكىزىلىپ تۇردى. سونىمەن قا­تار, «Food Solutions KZ» جشس مەن McDonald’s جىلدام تاماقتانۋ مەيرام­حانا جەلىسى ءۇش اي بويى كۇنىنە 510 ەرىك­تىگە ارنايى كۋپوندار بەرۋ ارقىلى (46 000 كۋپون) ءبىر رەتتىك تۇسكى استى تەگىن ىشۋگە مۇمكىندىك بەردى. جاستارعا ارنال­عان كولىك قىزمەتتەرى جانە جولعا جۇمسالا­تىن شىعىن ماسەلەسى دە­ شەشىمىن تاپتى. تۇنگى اۋىسىم­ جانە الىستا ورنالاسقان نى­سان­­داعى ەرىكتىلەردى تاسىمالداۋ­ ۇيىم­­داستىرىلدى. سونىمەن قا­تار, ولارعا قالالىق جولاۋشىلار كولىگىندە قاتىناۋى ءۇشىن 3 اي بويى, بارلىعى 1530 دانا ايلىق جولاقى بيلەتتەرى بەرىلدى.

– كورمەدە بەلسەندىلىك تانىت­قان جاستاردىڭ ەڭبەگى ەسكەرىلدى مە؟

– ارينە, ىنتالاندىرۋ شارالارى قولعا الىنعان. اتاپ ايتقاندا گرانتتار, ياعني ەڭ ۇزدىك 20 ەرىكتى-ستۋدەنتكە جوو-دا وقۋ ءۇشىن 1 جىلعا اكىم گرانتىن تاعايىنداۋ; 3-4 كۋرس ستۋدەنتتەرىنە 1 جىلعا جاتاقحانا بەرىلەدى; قالا اكىمىنىڭ العىس, ماداقتاما حاتتارى; سىيلىق­تار, كادەسىيلار, ەلەكتروندى كى­تاپ­تار تارتۋ ەتىلەدى. سونداي-اق استانا قالاسىندا وتكەن ءتۇرلى كونتسەرتتەر مەن مادەني ءىس-شارالارعا تەگىن بيلەتتەر بەرىلىپ, تانىمال تۇلعالارمەن, سپورت جانە شوۋ-بيزنەس جۇلدىزدارىمەن كەزدەسۋلەرگە قاتىستى. دەمالىسىن ءتيىم­­دى وتكىزۋ ماقساتىندا مادەني-بۇ­قارالىق جانە سپورتتىق ءىس-شا­رالار ۇيىمداستىرىلدى. قالا كۇنى قارساڭىندا جاڭادان اشىل­عان ارباتتا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن, تانىمال اكتەرلەر دجەكي چان, نيكولاس كەيدج, ەدريەن بروۋدي­مەن, McDonald’s جەلىسىنىڭ فرانچايزى قايرات بورانباەۆپەن كەزدەسۋلەر, وتاندىق تانىمال ءانشى ديماش قۇداي­بەرگەننىڭ كونتسەرتىنە قاتىسۋلارى ەرىكتى­لەر­دىڭ ومىرىندەگى تاريحي ءارى ەستە قالارلىق وقيعالار دەۋگە بولادى. ەرىكتى­لەر قاتارىندا بولعان ءاربىر جاس وتە باقىتتى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ولار ەلىمىزدە بولعان تاريحي ءساتتىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى. سوندىقتان بۇل ەكسپو – جاستاردىڭ جۇرەگىندە ماڭگى قالادى.

اڭگىمەلەسكەن

جۇلدىز تويبەك, جۋرناليست

سۋرەتتى تۇسىرگەن

ەرلان ومار, «ەگەمەن قازاقستان»

سىرت كوز – سىنشى

اركادي دۆوركوۆيچ,

رەسەي ۇكىمەتى توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى:

– تمد كەڭىستىگىندە ءبىرىنشى ەكسپو كورمەسى رەسەيمەن ستراتەگيالىق سەرىك­تەستىك بايلانىستىراتىن قازاق­­ستاندا وتكەندىگى ماڭىزدى. استا­ناعا, ەۋرازيانىڭ ينتەگراتسيا جوباسىنىڭ قاينارىندا تۇرعان قالاعا كەلۋ ءار ۋاقىتتا دا قۋانىش سىيلايدى. ەكسپو كور­مەسىن جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىپ, جايلى جاع­داي جاساعان قازاقستاندىقتارعا ريزا­شىلىعىمدى بىل­دىرەمىن. كورمەنىڭ باستى تاقى­رىبى «بولاشاق ەنەر­گياسى» – كليمات وزگەرۋىنىڭ سالدارىن ەڭسەرۋ مەن جاڭا ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى كەڭەيتۋمەن تىعىز بايلانىستى. الداعى جيىرما جىلدا جەر بەتىندە حالىق سانى وسەتىن بولادى. بۇل دەگەنىمىز – الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسۋى جالعاسادى دەگەن ءسوز. مەديتسينا مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ  جەتىستىكتەرى ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. مۇنىڭ بارلى­عى سەنىمدى ەنەرگيانى ۇنەمدەۋدى تالاپ ەتەدى.

ساراپشىلار ەنەرگياعا دەگەن سۇرانىس كەمىندە 25 پايىزعا وسەدى دەپ ەسەپتەيدى. بۇل جاعدايدا رەسەي عالامدىق بەك جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى جانە الەم نارى­عىنا جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ ءىرى جەت­كىزۋشىسى رەتىندە الەمدىك ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك كە­پىل يەلەرىنىڭ ءبىرى بولا الادى. 

 

پاسكال لورو,

فرانتسيا پاۆيلونى­نىڭ­ باس كوميسسارى:

– پاۆيلون بارلىعى ەلۋدەن اسا ءىس-شارا ۇيىم­داستىردى. 54 شارانىڭ وتىزى – ەكونوميكا تا­قىرىبىنداعى كونفەرەنتسيالار, جيىرمادان اسا شارا مادەني تاقىرىپتا ءوتتى. سونىڭ ىشىندە مۋزىكا, كوركەمونەر فەستيۆالىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. قوناقتارعا «One mart» اتموسفەراسىن قۇرۋعا تىرىستىق.

باسقوسۋلاردىڭ بارلىعى فرانتسيا مەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى نىعايتا تۇسۋگە باعىت­تالدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل كورمە وتە ماڭىزدى شا­رالاردىڭ ءبىرى بولدى. ماماندار بولاشاق ەنەرگياسى تاقىرىبىن تالقىلادى. 1889 جىلى پاريجدە كورمە ءوتىپ, وندا ەيفەل مۇناراسى ۇسىنىلعان بولاتىن. ول كەزدە بۇل ونەرتابىس بارلىعىنا ۇناي قويعان جوق. دەگەنمەن, ءوزىمىز بايقاعانداي, بىرنەشە عاسىر وتكەن سوڭ ەيفەل مۇناراسى فرانتسيانىڭ سيمۆولىنا اينالدى. «نۇر الەم» پاۆيلونى دا استاناداعى ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ عانا ەمەس, بولاشاقتا قازاقستاننىڭ سيمۆولىنا اينالاتىن بولادى.

 

كاسپارس گەرحاردس,

لاتۆيانىڭ قورشا­عان ورتانى قورعاۋ جانە وڭىرلىك دامۋ ءمي­نيسترى:

– ماعان ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان فورۋمعا قاتىسۋ ۇلكەن قۇرمەت بولدى. قازاقستان – لاتۆيانىڭ ورتالىق ازياداعى ماڭىزدى سەرىكتەسى. ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى بايلانىس جاقسى جولعا قويىلعان. بەلسەندى ساياسي ىنتىماقتاستىقتىڭ ناتيجەسىندە ءتۇرلى سالادا بىرەگەي ارىپتەستىك ورنادى. حالىقارالىق شارانىڭ اياقتالار تۇسىندا وسىناۋ جيىننىڭ ۇيىمداستىرىلۋى وتە ورىندى بولدى. باسقوسۋ بىزگە تسيفرلى عاسىردا تسيفرلى ەكونوميكانىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋعا جاعداي تۋعىزادى.

جاڭا الەمدە ءىت تەحنولوگيانىڭ الار ورنى زور. تسيفرلى تەحنولوگيانى كۇندەلىكتى جۇمىس پەن تۇر­مىستا پايدالانا الاتىن ازاماتتار تسيفرلى ەكو­نوميكانىڭ قالىپتاسۋىنا العىشارت قالايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە جاھاندىق ەكونوميكادا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا ىقپال ەتەدى. وسى تۇرعىدا قازاقستاندا وتكەن ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ ماڭىزى وراسان زور ەكەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.