كەندى التايداعى كەلەلى ىستەر

مۇحتار قۇل-مۇحاممەد وسكەمەن قا­لاسىندا كەزەكتە تۇرعان ازاماتتار ءۇشىن سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى جانە «دامۋ» قورى ارقىلى قار­جى­لاندىرىلعان «سيلۋمين-ۆوستوك» كاسىپ­ورنىنىڭ ەڭبەك ۇجىمىمەن كەزدەستى. سونداي-اق, پارتيانىڭ وبلىستىق اكتيۆىمەن دە كەزدەسىپ, ەلباسى ايقىنداپ بەرگەن باسىم باعىتتاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولدارىن تالقىلادى.

جالپى, وسكەمەن قالاسىنداعى 19-شاعىن اۋداندا 2021 جىلعا دەيىن 144 تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە جالپى اۋدانى 876 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن 14327 پاتەر حالىق يگىلىگىنە بەرىلمەك. وبلىس ورتالىعىندا مۇنداي اۋقىمداعى قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ارقاسىندا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. اتالعان تۇرعىن ۇيلەرگە كوممۋنيكاتسيا جۇرگىزۋ ءۇشىن تەك «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بو­يىنشا وڭىرگە 9 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنگەن. جاڭا پاتەرلەردىڭ حالىقتىڭ الەۋمەتتىك از قامتىلعان بولىگىنە, بيۋدجەتتى مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە جانە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن اسكەريلەرگە بەرىلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. مۇحتار قۇل-مۇحاممەد شىعىس قا­زاق­ستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمە­توۆپەن بىرگە اتالعان ۇيلەردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىمەن ارنايى تانىس­تى. بو­لاشاقتا بۇل اۋداندا وسكەمەن قالاسىنىڭ سول جاعالاۋداعى ورتالىعىن قۇرۋ كوزدەلىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە مۇندا تۇرعىن ۇي­لەر­دەن بولەك, وبلىستىق سوت, پروكۋراتۋرا, قان ورتالىعى, 1000 ورىندىق ورتا مەكتەپ, بالاباقشا جانە دزيۋدو ورتالىعىنىڭ عيماراتتارى پايدالانۋعا بەرىلگەن. وسكەمەن قالالىق اكىمدىگى قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ باسشىسى باۋىرجان قۇدياروۆتىڭ ايتۋىنشا, كەلەشەكتە بۇل اۋداندا اكىمدىك عيماراتىن, سپورت كەشەنىن, كينوتەاتر, ستۋدەنتتەر قا­لاشىعىن, قازاق دراما تەاترىن جانە قا­زىرگى زامانعى ساۋدا ورتالىعىن سالۋ جوس­پار­لانعان.

وسى جۇمىستاردىڭ بارلىعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ وڭىرگە جاساپ وتىرعان ەرەكشە قامقورلىعىنىڭ ارقاسى ەكەنىن ايتقان مۇحتار قۇل-مۇحاممەد: «ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول», «نۇرلى جەر» باعدارلامالارى بويىنشا شىعىس قازاقستان وبلىسىنا بۇگىننىڭ وزىندە 150 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. قازىر ءبىز تۇرعان جەردە 144 تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, مىڭداعان ادام پاتەرگە يە بولادى. مۇنداي كەڭ كولەمدەگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى وسكەمەندە ەشقاشان بولعان ەمەس. وسىنىڭ ءبارى ەلباسىمىزدىڭ شىعىس قازاقستان حالقىنا جاساعان ەرەكشە قامقورلىعىنىڭ كورىنىسى. بۇدان ارتىق قانداي قامقورلىق بولۋى مۇمكىن؟!» دەدى.

سوڭعى جەتى ايدا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا وندىرىلگەن ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ كولەمى 845 ملرد تەڭگەدەن استى. ءۇشىنشى جاڭعىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا قارقىندى جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردىڭ قا­تارىندا «سيلۋمين-ۆوستوك» جشس-دە بار. بۇل جەردە سورعى قوندىرعىلارى, قۇ­بىر جەلىسىنە ارنالعان ارماتۋرالار جانە كەز-كەلگەن جۇمىسقا قولدانۋعا بولاتىن ەلەكتروتەحنيكالىق بۇيىمدار دا­يىن­دالادى. تاياۋدا اتالعان ونەركاسىپ ورنى «دامۋ» قورى ارقىلى 213,5 ملن تەڭگە كولە­مىندە ءتيىمدى نەسيە العان. بۇل قارجى جاڭا قوندىرعىلار ساتىپ الۋعا جۇمسالدى. مەملەكەت تاراپىنان جاسالعان وسىنداي قولداۋدىڭ ارقاسىندا شىعىسقازاقستاندىق كاسىپكەرلەر ورتالىق ازيا مەن رەسەي نارىعىنا شىعۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىر. ەڭ باستىسى, وسكەمەندە دايىندالعان تەحنولوگيالىق ونىمدەردىڭ ساپاسى شەتەلدىك بۇيىمداردان ەش كەم ەمەس.

«سيلۋمين-ۆوستوك» زاۋىتىنىڭ ىرگەسى 1996 جىلى قالانعان. العاشىندا مۇندا بار بولعانى 11 ادام جۇمىس ىستەسە, بۇ­گىندە كاسىپورىن 240 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. «قازىرگى تاڭدا مەملەكەت قولداۋىنىڭ ارقاسىندا زاۋىتى­مىز قارقىندى جۇمىس ىستەپ تۇر. ءتۇرلى ينجەنەرلىك جۇمىستارمەن اينالىساتىن ءبىزدىڭ زاۋىت ءۇشىن مۇنداي قولداۋلار تاپتىرمايتىن مۇمكىندىك. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىندە جوبالاۋ كەزەڭىنەن باستاپ كەز-كەلگەن كۇردەلى نىسانداردى سالۋعا جانە عيماراتتاردى اۆتوماتتاندىرۋعا مۇمكىندىك الدىق», دەيدى «سيلۋمين-ۆوستوك» جشس-ءنىڭ دامۋ جونىندەگى ديرەكتورى زويا نو­ۆو­لودسكايا.

مۇحتار قۇل-مۇحاممەد «سيلۋمين-ۆوس­­توك» زاۋىتى پرەزيدەنتتىك باعدار­لا­ما­لاردىڭ جەمىسى ەكەنىن ايتىپ: «ەلباسىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا بارلىق جاعدايدى جاساپ كەلەدى. جىل سايىن وسى سالاعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ميللياردتاعان قارجى بولىنۋدە. بۇگىندە مەملەكەت-جەكە­مەنشىك ارىپتەستىگى ارقاسىندا كاسىپكەرلەر دە ءار ءتۇرلى ءىرى جوبالارعا ءوز ينۆەستيتسيالا­رىن سالا باستادى. سونىڭ ناتيجەسىندە تەك قانا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 40-تان استام جاڭا كاسىپورىندار اشىلىپ, وندا ءتۇرلى سالالار بويىنشا ماماندانعان 6 مىڭنان استام ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان.

بۇل كاسىپورىندارداعى قوندىرعىلار شاعىن جانە ورتا بيزنەس ەل ەكونوميكاسىنىڭ 60-70 پايىزىن قۇرايتىن جاپونيا, كورەيا سياقتى ەڭ دامىعان ەلدەردەن اكەلىنگەن. جۇمىستىڭ بارلىعى 4G دەڭگەيىندەگى سۋپەرتەحنولوگيالار ارقىلى جۇرگىزىلەدى. ەڭ باستىسى, ەلىمىزدە سول زاماناۋي تەح­نولوگيالاردىڭ ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن بىلىكتى مامانداردىڭ سانى ارتتى. بۇگىنگىدەي ءۇشىنشى جاڭعىرتۋ جاعدايىندا مۇنداي باستامالاردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز.

جالپى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە جاساپ وتىرعان ەرەكشە قامقورلىعى ءۇش بىردەي وزەكتى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپالىن تيگىزەدى. ولار: بى­رىن­شىدەن, وڭىرلەردىڭ ەكونوميكاسىن ءارتا­راپتاندىرادى. ەكىنشىدەن, جاڭا كاسىپ­ورىندار مەن جۇمىس ورىندارى اشىلادى. ۇشىنشىدەن, ىشكى جانە الەمدىك نارىقتا سۇ­را­نىسقا يە, جوعارى باسەكەگە قابىلەتتى, ساپا­لى ءونىم وندىرىلەدى», دەدى.

سونىمەن قاتار, ساپار بارىسىندا مۇح­تار قۇل-مۇحاممەد وبلىس ورتالى­عىن­داعى ەتنوگرافيالىق كەشەندە شىعىس قا­زاقستان وبلىسىنداعى قازاقستان حالقى اس­سامبلەياسىنىڭ وكىلدەرىمەن دە كەزدەستى. اتالعان كەشەندە ەلىمىزدە تۇراتىن ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ 17 ءۇي-جايى ورنالاسقان. كەزدەسۋدە نەگىزىنەن ەلباسىمىزدىڭ «بو­لا­شاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدار­لامالىق ماقالاسىنداعى تىڭ باستامالار جايى ءسوز بولدى.

ال «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وب­لىس­تىق اكتيۆىمەن كەزدەسۋدە مۇحتار قۇل-مۇ­حام­مەد ەلباسى, پارتيا توراعاسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بارلىق باستاماسىن ءار شىعىسقازاقستاندىققا جەتكىزىپ, ءتۇسىندىرۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. سوعان وراي ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ, وسى جولدا پارتيانىڭ ءار قىزمەتكەرى ايانباي ەڭبەك ەتۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.

ازامات قاسىم, «ەگەمەن قازاقستان»

شىعىس قازاقستان وبلىسى