شيەلىگە ۇلكەن جولدان كىرە بەرىستە كوپىر بار. سول كوپىردىڭ وڭ جاق قاپتالىندا قورىم جاتىر. مۇندا قازاقتىڭ قابىرعالى قالامگەرى, جازۋشى, اۋدارماشى قالماقان ابدىقادىروۆ ماڭگىلىك مەكەنىن تاپقان. ءار وتكەن سايىن قازاقتى «مىڭ ءبىر تۇنمەن» تانىستىرعان, تابىستىرعان قالامگەردىڭ رۋحىنا دۇعا وقىپ, بەت سيپايمىز. جازۋشى 1964 جىلدىڭ 30 ساۋىرىندە دۇنيەدەن وزدى. جالعاننان وتەرىنەن ءۇش كۇن بۇرىن سوڭعى حاتىن جازىپتى. بۇل حاتتى اۋداندىق «وسكەن ءوڭىر» گازەتى 1999 جىلى 11 جەلتوقساندا جاريالاعان. قالماقان ابدىقادىروۆ سوڭعى حاتىندا نە دەپتى؟ سونى وقىرمان نازارىنا ۇسىنىپ كورەيىك.
«ون ەكى جاسىمنان كىم كورىنگەنگە جالدانىپ, نەشە جىل قاڭعىرىپ, ازاپ شەگىپ وسكەن جەتىم ەدىم مەن. ءومىر تالقىسىن كوپ كورىپ, قاتىگەز زاماننىڭ زاردابىن مول شەكتىم.
مەنىڭ ەل قاتارىنا قوسىلۋىما, جەتىم تۇرمىستان جەتىككەن ومىرگە كوشۋىمە سەبەپكەر بولعان, مەرەيىمدى ۇستەم ەتىپ, ءوزىمدى بيىك باسقىشقا كوتەرگەن – «ەڭبەكشىل قازاق», قازىرگى «سوتسياليستىك قازاقستان». وسى كوللەكتيۆتە ءجۇرىپ تۆورچەستۆولىق جۇمىسقا جولداما الدىم. قازاقستاننىڭ كورنەكتى جازۋشىلارى ساكەنمەن, بەيىمبەتپەن, ىلياسپەن, سابيتپەن, عابيتپەن, عابيدەنمەن مەن سول رەداكتسيادا ديدارلاسقان ەدىم. جازۋشى دەگەن حالىقتى مەيلىنشە كىشىپەيىل بولۋعا شاقىراتىن وسى گازەت ەدى.
ادام قينالعان شاقتا وتكەن ءومىر جولىن, تىرشىلىكتەگى دوستارى مەن دۇشپاندارىن كوز الدىنا ەلەستەتىپ, ومىرىنە وشپەس ءىز قالدىرعان كوللەكتيۆىن قيمايدى ەكەن. بۇگىن مەن دە سونداي حالدەمىن...
مەن قازىر اجال توسەگىندەمىن. راك دەگەن ءبىر كەسەل الدى-ارتىما قاراتپاي تويىمسىز اجالدىڭ ارانىنا تاستاپ جىبەرگەلى تۇر. ەندىگى ءومىرىمدى ساعاتتارمەن عانا ساناپ جاتىرمىن. بيىلعى 1 ماي مەيرامىنا جەتەر-جەتپەسىم ناگۇمان.
ويلارىم, جوسپارىم كوپ ەدى. قايتەيىن... «قالماقان ساساي تارتتى» دەگەن سىن سوزدەر مەنى تولعاندىرماي جۇرگەن جوق ەدى. سىر ەلىن, ءوزىمنىڭ سۇيىكتى جەرىمدى بايىپتاپ, زەرتتەپ, ونىڭ ۇلىلىعىن قاعازعا تۇسىرسەم دەپ جۇرەتىنمىن. سوڭعى 7-8 جىل بويى ىشىمە دەرت اينالدى دا بويكۇيەز قالىپقا ءتۇستىم. قالامىم سۋىپ قالدى. اقىرى كەلىپ مىناداي اۋرۋعا جولىقتىم.
جوسپارىم كوپ, ىزدەنىسىم از. كوپ ءومىرىم «مىڭ ءبىر تۇنگە» سارقىلىپ بولدى.
ودان باسقا سۇيەكتى شىعارمالارىم دەپ «قاجىمۇقان» مەن «كەلەس قىزىن» جانە ءار جىلدارى جازعان ولەڭدەرىمدى عانا ايتا الامىن...
قوش بولىڭدار. ومىرگە, بۇگىنگى ۇرپاققا قارىزدار بوپ كەتىپ بارامىن.
قالقامان ابدىقادىروۆ. 27 ءساۋىر, 1964 جىل. شيەلى».
جازۋشىنىڭ جان سىرى وسىنداي. قالماقان ابدىقادىروۆ ءوزى ايتقانداي تاعدىردىڭ قاتال تارتۋىن بۋىنى قاتىپ, بۇعاناسى بەكىمەي جاتىپ-اق كورگەن. جالدانىپ ءجۇرىپ جان باققان. بىرەۋدىڭ ەسىگىن كۇزەتىپ ءجۇرىپ كۇنەلتكەن. 22 جاسىندا «ەڭبەكشىل قازاقتىڭ» تابالدىرىعىنان اتتايدى. وندا دا بىردەن جۋرناليستىك قىزمەتكە قابىلدانباعان. ءتىپتى, كوررەكتور دا بولماعان. بار-جوعى كوشىرلىك جۇمىس ىستەگەن. ياعني, ات ايداۋشى بولعان. ەڭ العاشقى ولەڭى «سىرداريا» وسى باسىلىم بەتىندە جاريالانعان. جوعارىداعى حاتىندا ايتقانداي, سونان كەيىن بارىپ قانا شىعارماشىلىق جۇمىسقا جولداما الىپتى. اجالمەن بەتپە-بەت كەلىپ, ازىرەيىل پەرىشتەنىڭ دەمىن جان-تانىمەن سەزگەن قالامگەر ءوزىن قاتارعا قوسقان ۇجىمىن ەسىنە الىپ, قيماي قوشتاسىپ, تىزە قوسىپ بىرگە جۇمىس ىستەگەن ارىپتەستەرىنىڭ بەينەسىن ساناسىندا جانە ءبىر جاڭعىرتىپتى-اۋ.
قازاق ادەبيەتى مەن رۋحانياتىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ, ارتىندا وشپەس ءىز قالدىرسا دا جازۋشىنىڭ ءوز-وزىنە كوڭىلى تولماعانىن, ءالى دە اتقارىلار تالاي جوسپارى بولعانىن حاتتان انىق بايقايمىز. ء«بىر كەم دۇنيە» دەگەنىڭىز وسى عوي...
ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان» قىزىلوردا وبلىسى