بۇرىنعى ورال مەن ۇيشىك اراسىنداعى ۇلكەن ۋەزد ورتالىعى, توعىز جولدىڭ تورابى بولعان ءىلبىشىن ءوڭىرى – تالاي-تالاي تاريحي وقيعالار وتكەن ايماق. اسىرەسە حح عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندەگى اق پەن قىزىل الماسقان الاساپىراننىڭ ءبىرازى وسى جەردە وتكەن. جايىق بويىن جايلاعان جۇرتتان عاسىر باسىندا وقىعان-توقىعان زيالى ازاماتتار دا كوپ شىققان. داۋلەتشە كۇسەپقاليەۆ, ەسەنعالي قاسابولاتوۆ, يسا قاشقىنباەۆ, عابباس جەتپىسوۆ, مولداعالي جولدىباەۆ, بەركىنعالي اتشىباەۆ, تاجىمۇقامبەت جالپاقوۆ, باقتىعالي بيسەنوۆ, قازمۇحامبەت تاتىباەۆ, دۇيسەنباي اسانوۆ, ايتقالي ابىلاەۆ, قاجىعالي ماۋلىمبەرليەۆ سىندى تالاي ازاماتتار اۋەلى الاش قوزعالىسىنىڭ قاتارىندا ۇلت تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن قىزمەت ەتتى, كەيىن سوۆەتتىك قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنا ەڭبەك ءسىڭىردى. بۇل ازاماتتاردىڭ كوبى ستاليندىك رەپرەسسيا قۇربانى بولدى, كەيبىرىنىڭ ەڭبەگىن ەل-جۇرت ءالى كۇنگە دەيىن تولىق بىلمەيدى.
– الاش زيالىلارىنىڭ ماقسات-مۇددەسى مەن ەلباسىمىزدىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ: بولاشاققا باعدار» ماقالاسىنان تۋىندايتىن باعدارلاما ءبىر-بىرىمەن تاريحي ۇندەسىپ جاتىر. الاش تاقىرىبى حالقىمىزدىڭ جانىنا جاقىن, اياۋلى تاقىرىپ. سوندىقتان دا بولار, بۇل تاقىرىپقا قىزىعۋشىلىق ەرەكشە. ءبىزدىڭ وسى جيىنىمىزعا از ۋاقىت ىشىندە 42 بايانداما كەلىپ ءتۇستى. ءبىز ولاردى ىرىكتەپ, كونفەرەنتسيا جيناعىندا جاريالايتىن بولامىز, – دەدى اقجايىق اۋدانىنىڭ اكىمى ءادىل جولامانوۆ كونفەرەنتسيانى اشىپ تۇرىپ.
بەلگىلى الاشتانۋشى, «شاڭگەرەي», «عۇمار قاراش», «باتىس الاشوردا» كىتاپتارىنىڭ اۆتورى ماقسات ءتاج-مۇراتتىڭ «ازاماتتار بار ەدى, كۇرەك ءتىسىمىز سىقىلدى» اتتى بايانداماسىن كونفەرەنتسياعا جينالعاندار ۇيىپ تىڭدادى. 1905 جىلى باقىتجان قاراتاەۆ پەن سەرالى ءلاپيننىڭ «الاش» گەربى مەن «الاش» اقشاسىنىڭ نۇسقاسىن جاساۋى, 1911 جىلى باتىرقايىر نيازوۆتىڭ «الاش» اتتى گازەت شىعارماق بولعان تالپىنىسى تۋرالى دەرەكتەر كوپ ادامعا تىڭ جاڭالىق بولدى. سونداي-اق الاشوردانىڭ باتىس قاناتى, 19 اي – 578 كۇن بويى بيلىك قۇرعان, كولچاكقا دا, ساماراداعى كومۋچكە دە, ورال كازاچەستۆوسىنا دا بيلىك بەرمەي, ءوز تىزگىنىن ءوزى ۇستاپ تۇرعان باتىس الاشوردا ۇكىمەتى, ونىڭ قۇرىلىمدارى, تاريحي وقيعالار مەن تۇلعالار جايلى تاعىلىمدى اڭگىمە تالايدىڭ قۇلاعىنا جاقتى.
كونفەرەنتسيادا حالەل دوسمۇحامەد ۇلى اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى «ماڭگىلىك ەل» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اققالي احمەت «ەل اۋماعىن تۇگەندەگەن تاناشەۆ», ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى «قازاقستان تاريحى جانە ولكەتانۋ» عىلىمي ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جاڭابەك جاقسىعاليەۆ «الاش ارىستارىنىڭ ارمانى: تاريح جانە تاعىلىم», بەلگىلى الاشتانۋشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى دامەتكەن سۇلەيمەنوۆا «جاھانشا دوسمۇحامەد ۇلى – كۇنباتىس الاشوردا جەتەكشىسى», بقو ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سايالبەك عيززاتوۆ «الاش زيالىلارىنىڭ ءداستۇرلى ءدىن ءۇشىن كۇرەسى», تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جانىبەك يسمۋرزين «قاجىعالي ماۋلىمبەرلى ۇلى جانە حح عاسىردىڭ باسىنداعى ولكەدەگى قوعامدىق-ساياسي جاعداي», حالەل دوسمۇحامەد ۇلى اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قىلىشباي سۇندەت ۇلى «جازىقسىز جازالانعان جۋرناليستەر», جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەسقايرات حايداروۆ «اقجايىقتان شىققان الاش ارىسى – باقتىعالي بيسەنوۆ», باتىس قازاقستان يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى باقتىلى بورانباەۆا «الاش ارىستارىنىڭ ونەگەسى جاس ۇرپاق تاربيەسىنىڭ نەگىزى» اتتى باياندامالارىن ورتاعا سالدى.
اقجايىق اۋدانى اۋماعىنداعى بارلىق مەكتەپتەردە مۋزەي ۇيىمداستىرىلعان. ول جەردە بيىل الاش تاقىرىبىنا وراي جادىگەرلەر مەن دەرەكتەر جيناقتالىپ, وقۋشىلارعا الاش قوزعالىسىنىڭ ءمانى مەن مازمۇنى تۋرالى دارىستەر بەرىلمەك. بۇگىنگى كونفەرەنتسياعا دا وسى مەكتەپتەر جانىنان قۇرىلعان مۋزەي ماماندارى ارنايى قاتىستىرىلدى.
كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا قاتىسىپ, قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەگەن باتىس قازاقستان وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى باقىتجان نارىمبەتوۆ ەلباسى ۇسىنعان تۇتاس قوعامنىڭ جانە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ساناسىن جاڭعىرتۋدىڭ باعىتتارى تۋرالى ايتىپ ءوتتى.
جيىن سوڭىندا عالىمدار تاراپىنان بىرنەشە ۇسىنىس ايتىلدى. مىسالى, دامەتكەن دوسمۇقانقىزى الاش وفيتسەرى ايتقالي ابىلاەۆتىڭ «7 قىزىلاسكەردى سوتسىز اتىپ تاستاعان» دەگەن ايىپ تاعىلىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن اقتالماعانىن, الاش قوزعالىسىنىڭ 100 جىلدىعى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتالىپ جاتقان شاقتا ابىلاەۆتىڭ ەسىمىن اقتاپ الۋ قاجەتتىگىن ماسەلە ەتىپ كوتەردى. ماقسات انەس ۇلى كوپشىلىككە ءالى تولىق تانىلماعان الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمىن ەل ەسىندە قالدىرىپ, ەسەنعالي قاسابولاتوۆ, يسا قاشقىنباەۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالاردى ۇلىقتاۋ, كوشەلەر مەن عيماراتتارعا, ءتۇرلى ۇيىمدارعا ەسىىمن بەرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار وسى جانە باسقا دا ۇسىنىستاردىڭ باسى قوسىلعان قارار قابىلدادى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان» باتىس قازاقستان وبلىسى