اشارشىلىقتان الماعايىپ كۇن تۋعان وتىزىنشى جىلداردىڭ باسىندا بىرىنەن سوڭ ءبىرى شەتىنەي بەرگەن ءتورت بالاسىنىڭ قايعىسىنا شىداماعان اكەسى ەلىنىڭ رۇقساتىن الىپ, ايەلى مەن التى جاسار قىزىن ات-ارباسىنا بوكتەرىپ, جەتىسۋدىڭ كۇرە جولىنىڭ ۇستىندەگى قىزىلاعاش اۋىلىنان عۇمىرى اياعى باسپاعان قوعالىعا قونىس اۋدارعاندا, كوڭىل تۇكپىرىندە «وسى جالعىزىم امان بولسىن» دەگەن نيەتى عانا بولىپتى. التى بالانىڭ ىشىنەن امان قالعان قۋ جالعىزدى الابوتەن جاقسى كورگەندىكتەن جەر اۋىستىرىپ, جانىنا ساۋعا سۇراعاننان باسقا امالى قالماعان ەدى. بىردە التىنەمەلدەگى مەكتەپ جانىنداعى ينتەرناتتا بەس كۇن جاتىپ وقيتىن قىزى اتا-اناسىن ساعىنعاننان ۇستىندەگى جۇقالتاڭ كيىمگە, قىستىڭ كوزى قىراۋدا جاۋىپ تۇرعان قارعا, ۇدەي سوققان بورانعا دا قاراماي ساباقتان شىعا سالا 11 شاقىرىم جەردەگى فەرماعا جاياۋ-جالپى تارتىپ وتىرادى. قاس قارايعان مەزگىلدە يەن دالادا جالعىز ءوزى يت-قۇستان قورىقپاي, بەتىنە جابىسقان قاردى سىلكىپ تاستاپ جىڭىشكە سوقپاقپەن ومبىلاپ كەلە جاتقان 11 جاسار قايسار قىز تۋ سىرتىنان ماشينا داۋىسىن ەستىپ, شەتكە ىعىسىپ جول بەرەدى. كولىك توقتاپ, ىشىندە وتىرعان قاباعى تۇكسيگەن, قاسقىر ىشىك كيگەن كىسى ء«تۇن ىشىندە نەگە جالعىز جۇرەسىڭ؟» دەپ جۇمساق, جاناشىر داۋىسپەن زەكىگەن بولىپ, بەت-اۋزى دومبىعىپ, توڭىپ قالعان كىشكەنتاي قىزدىڭ قولىنان تارتىپ, تىزەسىنە وتىرعىزىپ الادى. ءبىراز شاقىرىم جولدى ارتقا تاستاپ شارشاپ, شاعىرماق ايازعا اينالعالى تۇرعان كۇننىڭ ىزعارىنان تىرناعىنىڭ قارا كوبەسىنە دەيىن شىتىناعالى تۇرسا دا, قاباعىن شىتىپ, شاعىنباعان سارى قىز تۇعىرلى تىزەنىڭ ۇستىندە كەلە جاتىپ, الداعى بار عۇمىرى التىن تاقتىڭ ۇستىندە بولماسا دا, شيراق مىنەزىنىڭ ارقاسىندا ات ۇستىندە وتەرىنە تۇسپال جاساعانداي بولعان مەيىرىمدى, جاناشىر جاننىڭ جازۋشى ساپارعالي بەگالين ەكەنىن, ارينە, اۋىلعا جەتكەنشە بىلگەن جوق... بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرىنىڭ مىنەزىنىڭ قالىپتاسۋىندا بۇل ەلەۋسىز مىسال سياقتى كورىنگەنىمەن, الداعى تاعدىرىن تولىقتاي انىقتاپ بەرۋگە ارتىعىمەن جەتەدى. ماقساتقا جەتۋ جولىنداعى قايسارلىق. ءوزىن-ءوزى قامشىلاۋ. ءىشىن جىلان جايلاپ, وت قارىپ بارا جاتسا دا, ءتىس جارىپ, ءتىرى پەندەگە مۇڭ شاقپاۋ. كىلەڭ جاقسىلار مەن جايساڭداردىڭ ورتاسىندا عيبراتتى عۇمىر كەشۋ. اكەسى مەن اناسىن ساعىنعانى ءۇشىن عانا كولىكتى كۇتپەي, ءتۇز تاعىسىنان ۇرىكپەي جەر تۇبىنەن جاياۋلاپ ۇزىن جولعا شىققان جۇرەگىنىڭ تۇگى بار وجەت قىز بيجامال رامازانوۆانىڭ ءومىرىنىڭ رەتسەپتىسى قاراپايىم كورىنگەنىمەن, توقسان جاستىڭ تورىنەن تومەنگە كوز جىبەرگەندە, قايراتكەرلىك تاعدىر جولى تىم تاقتايداي تەگىس بولىپ تارتىلمادى. ون بەس جاسىنان ەڭبەككە ارالاسىپ, الدىمەن باستاۋىش كلاسس مۇعالىمى, كەيىن قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەرىپ, قاراكەمەر اۋىلىنىڭ باستاۋىش كومسومول ۇيىمىنىڭ حاتشىسى بولىپ قوعامدىق جۇمىسىن باستاعان بيجامال قاراتال اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولىپ جۇرگەندە بلكجو-ءنىڭ قۇرىلۋىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتىپ, ەڭبەك جارىسىندا زور كورسەتكىشكە يە جاستاردى ۇيىمداستىرا العانى ءۇشىن 21 جاسىندا ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىنىڭ يەگەرى بولادى. قادىر-قاسيەتى جاعىنان لەنين وردەنىنەن كەيىنگى ەكىنشى ورىندا سانالاتىن ماراپاتقا جاستاي يە بولۋ ادامنىڭ ءوڭى تۇگىلى تۇسىنە كىرمەيتىن جاڭالىق ەدى. كەۋدەسىنە وردەن ەمەس, ۇلكەن سەنىمدى قاداعان ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى جوعارى جاس كومسومول بىردەن تالدىقورعان قالالىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ شىعا كەلەدى. سودان كەيىنگى قىزمەتتىك جولى تالدىقورعان وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, تالدىقورعان قالالىق جانە وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتتەرى توراعالارىنىڭ ورىنباسارى, كەيىن جەتىسۋدىڭ ەكى وبلىسى قوسىلعاننان كەيىن الماتى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى بولىپ, بيىك لاۋازىمداردى بىرىنەن كەيىن ءبىرىن اتقارعان بيجامال رامازانوۆانىڭ بۇدان بولەك ەكى ۇلكەن قىزمەتىن ەل وسى كۇنگە دەيىن ريزاشىلىقپەن ەسكە الادى. كەڭەس وداعىنىڭ پارتيا ۇيىمىنان كەيىنگى يدەولوگيالىق, حالىقارالىق سالاسىنىڭ ۇلكەن ءبىر تارماعى قوعامدىق نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن سوعىسقا, يادرولىق قارۋعا قارسى تۇرۋ, وتارشىلدىق قاناۋدى جويۋ, ارتتا قالعان ەلدەردىڭ تەز جەتىلۋىنە كومەكتەسۋ, بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ پرينتسيپتەرىنە سۇيەنگەن حالىقارالىق قاتىناستار ورناتۋدى كوزدەگەن ازيا-افريكا ەلدەرى ىنتىماقتاستىعى كوميتەتى بولىپ سانالاتىن. 1957 جىلى قۇرىلعان بۇل كوميتەتتىڭ قازاقستانداعى بولىمشەسىنە العاش ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى باسشىلىق جاساسا, ودان كەيىن تولەگەن تاجىباەۆ جەتەكشىلىك ەتتى, ال تاجىباەۆتان كەيىن تاعايىندالعان ب.رامازانوۆا تابان اۋدارماي بۇل كوميتەتتى 12 جىل باسقاردى. شەتەلگە قازاق ەلىن تانىتۋعا وزىنشە ۇلەس قوستى. سول جىلدارى ءتۇرلى ەلدەردىڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارىمەن ارالاسۋعا, ساياسي قايراتكەرلەرىمەن دامدەس-تۇزداس بولۋعا تۋرا كەلەدى. بىرنەشە رەت كەڭەس وداعى قوعامدىق ۇيىمدارىنىڭ ازيا جانە افريكا ەلدەرىنە دەلەگاتسياسىن باستاپ بارىپ, حالىقارالىق فورۋمدارعا قاتىستى. بۇگىنگى ەلشىلىكتىڭ دارەجەسىندەگى جوعارى قىزمەتى تۋرالى وسى كۇنگە دەيىن جاق اشپاي كەلگەن كوميتەتتىڭ بۇرىنعى ءتورايىمى جاقىندا سول جىلدارداعى جۇمىسى تۋرالى جازعان ۇلكەن كىتابىن اياقتاپ, باسپادان شىعاردى. سول قىزمەتتە ءجۇرىپ كوزبەن كورگەندەرى مەن كوڭىلگە تۇيگەندەرى جالاڭ سوزبەن ەمەس, سۋرەتتەرىمەن بىرگە سويلەيدى. رامازانوۆانىڭ كىم بولعانىن, قانداي ريزاشىلىققا بولەنگەنىن, نەندەي شارۋا اتقارعانىن سول سۋرەتتەر ايعاقتايدى. كىتاپ مازمۇنىنا كوز جۇگىرتە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ تاريحىمەن بايلانىستى كىل مىقتى كەيىپكەرلەر تۋرالى وقىپ, كەي ساتىندە ەزۋ تارتىپ, كەي تۇسىندا ويعا باتاسىڭ. قازاقستان مەن كەڭەس وداعىنىڭ بيلىگىندە ۇزاق جىلدار قىزمەت اتقارعان ءىرى ساياسي تۇلعالاردى ايتپاعاندا, نيكيتا حرۋششەۆ, ۆياچەسلاۆ مولوتوۆ, لەونيد برەجنەۆ, كونستانتين چەرنەنكو سەكىلدى مەملەكەت باسشىلارى, ساياسي بيۋرو مۇشەلەرى مەن شەتەل ساياساتىنىڭ سەركەلەرى, الەمگە ايگىلى قايراتكەر ايەلدەرگە قاتىستى دەرەكتەر بيجامال اپايدىڭ ەستەلىگىندە قىزىقتى باياندالادى. مەملەكەت باسشىسى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ باسشىلىعى جانە بەدەلى ارقاسىندا شەتەل ازاماتتارى قازاقستاندى تانىدى. وسى تۇلعالاردىڭ ارقايسىسىن قازاقستانعا ساپارلاپ كەلگەن كەزىندە ىنتىماقتاستىق كوميتەتى ءتورايىمى بيجامال رامازانوۆا مەن مۇشەلەرى ولاردى قارسى الىپ, ەلىنە اتتاندىرىپ سالعانشا جاندارىندا بىرگە جۇرگەن. سول ەستەلىكتەردىڭ ءبىر پاراسى كوكپ باس حاتشىسى بولعان نيكيتا حرۋششەۆكە قاتىستى. 1960 جىلى قازاقستاننىڭ 40 جىلدىعىنا بايلانىستى حرۋششەۆ الماتىعا كەلەدى. ول كەزدە ب.رامازانوۆا الماتى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى. ن.حرۋششەۆ الدىمەن اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا پارتيا قىزمەتكەرلەرىمەن, زيالى قاۋىممەن, سوڭىنان جاڭادان سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن ورتالىق ستاديوندا حالىقتىڭ قاتىسۋىمەن ۇلكەن جيىن وتكىزەدى. ۇستىنە ءوڭىر جيەگى كەستەمەن كومكەرىلگەن ۋكرايننىڭ ۇلتتىق جەيدەسىن كيگەن حرۋششەۆ سول جيىندا قولىن سەرمەپ, ەركىن سويلەيتىن ادەتىمەن ۇلتىمىزعا ءبىراز ۇرانىن تاستايدى. كەيىنىرەكتە كۇلكىگە اينالىپ كەتكەن «امەريكانى قۋىپ جەتىپ, باسىپ وزامىز» دەيتىن اتاقتى ءسوزىن وسى جەردە تاعى دا قايتالاپ, «80-جىلدارى ءبارىمىز قوي ۇستىندە بوزتورعاي جۇمىرتقالايتىن كوممۋنيزمدە ءومىر سۇرەتىن بولامىز, ءبارىمىز ءبىر تىلدە سويلەيتىن ءبىر ۇلتتىڭ ادامىنا اينالامىز» دەپ لەپىرە كەلە, ستاديون ۇستىندە بيجامال اپايدىڭ توبە قۇيقاسىن شىمىرلاتقان جانە ءبىر سۇمدىق ءسوزى سامعاي جونەلەدى. «عاسىرلار بويىندا قازاقستاندى ورىستاندىرۋ جونىندە پاتشالىق رەسەي يمپەرياسى جاساي الماعانىن ءبىز از ۋاقىتتا جۇزەگە اسىردىق» دەيدى حرۋششەۆ. «قۇرىعان جەرىمىز وسى ەكەن عوي دەپ ويلاپ ۇلگەرگەنىم ەسىمدە» دەيدى سول ساپاردى ەسىنە العان بيجامال اپاي. سودان شىققاننان كەيىن ەل باسشىلارى نيكيتا سەرگەەۆيچتى ەسىكتەگى كولگە اپارىپ دەمالىس ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلايدى. مىنە, وسى جەردە كومسومولدىڭ بەلسەندىسى بولىپ ۇيرەنىپ قالعان بيجامال رامازانوۆا «باسى كەتەتىن» ءىس قىلادى. ءىشى جاقتىرماسا دا, ەلگە كەلگەن قوناق قوي. جولداعى كالينين كولحوزىنىڭ باستىعى, كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى ابدىعۇلوۆ قاپيزگە حابارلاسىپ, «ماسكەۋدەن كەلگەن مەيمان ءسىزدىڭ اۋىلدىڭ ۇستىمەن وتەدى, قوناقتى قۇر جىبەرەمىز بە, شاپان جاۋىپ, قۇرمەت كورسەتەيىك» دەپ تازا قازاقشا قيسىندالعان ۇسىنىسىن ايتادى. مۇنداي نارسەنىڭ كگب-مەن, ءىىم-مەن, باسقا دا قاۋىپسىزدىك مەكەمەلەرىمەن كەلىسىلىپ جاسالاتىنى ويىنا دا كىرىپ شىقپايدى. «ەسىككە كەتىپ بارا جاتقان جولدا, مەن بۇيرىق بەرەمىن, سەن شىعىپ شاپانىڭدى جاباسىڭ» دەيدى. ءسويتىپ تالعارعا جەتە بەرە, حرۋششەۆتى قولپاشتاپ الىپ كەلە جاتقان ەل باسشىسى د.قوناەۆ, م.بەيسەباەۆ, س.داۋلەنوۆتىڭ ءبارى وتىرعان ماشينانى توقتاتىپ, رامازانوۆا مەن قاپيز اعامىز جول ۇستىندە قوناقتى ورتاعا الىپ, جورالعى جاسايدى. ءبارى ريزا بولىپ تارقاسادى. قيىندىق وسىدان كەيىن تۋىندايدى. الماتى مەن ەسىكتىڭ اراسىنداعى تاس جولدىڭ ەكى بويى قولىنا جالاۋشا ۇستاپ, «نيكيتا سەرگەەۆيچ, حوش كەلدىڭىز!» دەگەن سياقتى جازۋى بار تاقتايشا كوتەرگەن حالىققا لىق تولى. كاۆكاز ەلىنەن قازاقستانعا جەر اۋدارىلىپ كەلگەندەردىڭ ەلىنە قايتۋعا رۇقسات سۇراپ, ارىزدانىپ جۇرگەن كەزى, ماشينا توقتاي قالعاندا, ءبىر توپ بەلسەندىسى ارعى جاقتان جۇگىرىپ كەلىپ, باس حاتشىعا قولىنداعى حاتتى بەرمەك بولىپ تۇرا ۇمتىلادى. «قازىر ويلاپ قاراسام, ونە بويىم مۇزدايدى. وزدەرى دە تەرىسىنە سىيماي اشۋلى جۇرگەن قاپقازدىقتار حات-قاعازدىڭ ورنىنا, گۇرزىدەي جۋان جۇدىرىعىمەن حرۋششەۆتى ءبىر ۇرىپ سۇلاتىپ تۇسىرسە, كولىكتى رۇقساتسىز توقتاتقان مەنىڭ كۇنىم نە بولار ەدى» دەيدى بيجامال اپاي باسىن شايقاپ. ءسويتىپ ەسىك كولىنە جەتكەننەن كەيىن بيجامال اپاي بەرگى جاعىندا قالۋى كەرەك تە, د.قوناەۆ باستاعان شاعىن توپ حرۋششەۆتى الىپ موتورلى قايىقپەن كولدىڭ ارعى جاعىنا كەتۋى كەرەك بولادى. جاعالاۋدىڭ ار جاعىندا اقشاڭقان ءۇي تىگىلىپ, مەيماندى كۇتۋگە ءازىر وتىرادى. الدەن ۋاقىتتا بيجامال اپايدىڭ كوزى ءبىر قولىنا باسىنداعى كەپكاسىن ۋماجداي ۇستاپ, ءوڭى ءورت سوندىرگەندەي بولىپ تۇتىگىپ كەلە جاتقان حرۋششەۆقا تۇسەدى. ءىشى قىلپ ەتە قالادى. اشۋى القىمىنا تىرەلىپ كەلە جاتقان حرۋششەۆتىڭ الدىنان ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى نۇرمولدا الدابەرگەنوۆ جۇگىرىپ شىعىپ, قوس قولداي امانداسادى. وعان ءسال جىميعان ادامنىڭ لەپەسىن تانىتىپ, باس حاتشى كولىگىنە مىنگەن بويى ەسىگىن تارس جابادى دا, ىرعي جونەلەدى. كەيىن بەلگىلى بولعانداي, اۋدان ورتالىعىنىڭ ىشىمەن كەلە جاتقاندا كوشە بويلاپ قوشومەت كورسەتىپ تۇرعان ادامداردىڭ ءبىرى ەمەس, بىرنەشەۋى وعان جۇمىرتقا لاقتىرعان ەكەن. باس حاتشىنىڭ كۇنگە شاعىلىسقان جالتىر باسى سارالا-ساتپاق بولماسا دا, لاقتىرىلعان جۇمىرتقانىڭ ءوزىنىڭ سولاقاي ساياساتىنا, بيلىگىنە, ارىنا لاقتىرىلعان قارعىس تاسى ەكەنىن تۇسىنەدى. اسقا دا قاراماي, اسىعىس اتتانۋىنىڭ سەبەبى سول بولعان ەكەن...
بيجامال اپايدىڭ ل.برەجنەۆكە قاتىستى ەستەلىكتەرى دە ءبىر توبە. برەجنەۆتىڭ قازاقستاندى الابوتەن قادىرلەگەن سەبەبى, ول قولىنا قارۋ ۇستاپ مايداندا جۇرگەن كەزىندە ەۆاكۋاتسيامەن كوشىرىلگەن ايەلى مەن بالالارى الماتىدا بايبوسىنوۆ دەگەن قازاقتىڭ ۇيىندە تۇرعان كورىنەدى. وبالى قانەكەي, جومارت جارالعان جۇرەگى كەڭ لەونيد ءيليچتىڭ كىشىپەيىلدىلىگى عوي, 1956 جىلى قازاقستان ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانىپ, الماتىعا كەلگەن كەزىندە برەجنەۆ بايبوسىنوۆتىڭ ءۇيىن ەرىنبەي ىزدەپ, تاۋىپ, بالا-شاعاسىنا تيگىزگەن قايىر-شاپاعاتى ءۇشىن راحمەت ايتىپ شىعىپتى.
1963 جىلى ب.رامازانوۆا وبكوم حاتشىلىعىنان قازاق سسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ پرەزيديۋم حاتشىسى بولىپ سايلانادى. بۇعان دەيىنگى قىزمەتىنىڭ باعىت-باعدارى مۇلدە باسقا بولسا, بۇل لاۋازىمىنىڭ تابيعاتى ءتىپتى بولەك ەدى. بۇل جۇمىستىڭ جاي-جاپسارىن بىلىڭكىرەمەيتىن بولعان سوڭ ونى ماسكەۋدەگى كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ ورتالىق اپپاراتىنا ەكى اپتا تاجىريبە جيناقتاپ قايتۋعا جىبەرەدى. بۇگىنگى كۇنمەن سالىستىرا ايتقاندا, پرەزيدەنت وكىلەتتىلىگىنىڭ تەڭ جارتىسى ول ۋاقىتتا جوعارعى كەڭەستىڭ قۇزىرىنداعى مىندەتتەر بولاتىن. شەتەل باسشىلارىن قابىلداۋ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ, قۇقىقتىق-نورماتيۆتىك اكتىلەرگە قول قويۋ, زاڭدار شىعارۋ, ءبارى دە جوعارعى كەڭەس قىزمەتىنىڭ اياسىندا قاراستىرىلاتىن. بيجامال اپاي حاتشى بولىپ سايلانعاننان كەيىن قازاقستان تاريحىندا تۇڭعىش رەت قازاق تىلىندە زاڭدار جازىلا باستاعانىن ايتادى. قازاقشا زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋگە بۇكىل عالىمدار, دەپۋتاتتار جۇمىلدىرىلادى. سول ۋاقىتتىڭ تارتىبىنە سايكەس, وزدەرى قابىلداعان اكىمشىلىك زاڭدارىن ماقۇلداتىپ, بەكىتتىرۋ ءۇشىن ماسكەۋگە اپاراتىن. ماسكەۋ ماقۇلداماي تاستاعان زاڭدار دا بولدى. وتپەگەن زاڭنىڭ قاتارىندا, «قازاق قىزدارى 17, 16 جاسىندا دا تۇرمىسقا شىعا الادى» دەگەن باپ بار ەدى. سەبەبى ول كەزدە بۇكىل وداق بويىنشا قىزدار ءۇشىن نەكە جاسى 18 جاس دەپ بەلگىلەنگەن بولاتىن. ب.رامازانوۆا قازاقتىڭ ۇلتتىق ادەت-عۇرپىنا ساي قىزداردى ەرتەرەك تۇرمىسقا بەرۋگە بولاتىنىن, وڭتۇستىك وڭىرلەردە بۇل ءداستۇردىڭ جاسىرىن بولسا دا, ءالى كۇنگە ساقتالىپ كەلە جاتقانىن, سوندىقتان زاڭ جۇزىندە بەكىتۋ كەرەگىن العا تارتىپ دالەلدەپ كورگەنىمەن, «ۇلتتىق» دەيتىننىڭ بارىنە وسقىرىنا قارايتىن ورتالىقتاعىلار يلىكپەي وتىرىپ الادى.
ول جىلدارى كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمى سەكرەتارياتىنىڭ باسشىسى كونستانتين ۋستينوۆيچ چەرنەنكو ەدى. بارلىق قابىلدانعان زاڭدارعا جوعارعى كەڭەستىڭ توراعاسى مەن حاتشىسى قول قويادى. ب.رامازانوۆا سول جىلدارى قابىلداۋعا اسا اۋىر تيگەن زاڭداردىڭ ءبىرى اتۋ جازاسىنا بايلانىستى بولعانىن بۇگىندە قينالا ەسكە الادى. ويتكەنى قازاقستاندا جىل سايىن 80-گە جۋىق ادام اتۋ جازاسىنا كەسىلىپ وتىرعان ەكەن. سونداعى ك.چەرنەنكونىڭ قازاقستاندىق ارىپتەسىنە ايتقان: «بيجامال رامازانوۆنا, اتۋ تۋرالى ۇكىمگە قۇجاتتىڭ ايتۋىمەن ەمەس, ءوز كوزىڭىز جەتسە عانا قول قويعانىڭىز ءجون» دەگەن اقىل-كەڭەسى ءالى كۇنگە جادىندا جاڭعىرىپ تۇرادى. سول سەبەپتى بيجامال رامازانوۆا اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن ءار قىلمىسكەردىڭ قۇجاتىمەن مۇقيات تانىسىپ, ساراپشىلاردىڭ بەرگەن ساراپتاۋ قورىتىندىسىن زەيىن قويا قاراپ, ادىلەتسىزدىككە جول بەرمەۋگە تىرىساتىن. قانشا جەردەن جوعارى لاۋازىمدى حاتشى بولسا دا, كەۋدەسىندە ءاربىر تامىر-تالشىعى دۇنيەنىڭ اق-قاراسىن سەزىنىپ, دامىلسىز ءدىرىل قاعىپ تۇرعان جۇرەگى بار بۇل دا اللانىڭ پەندەسى عوي, ايىپتى دەپ تانىلعان ادامنىڭ قىل ۇستىندە ءىلىنىپ تۇرعان تاعدىرى قولىنداعى قارا قالامعا عانا ءىلىنىپ تۇرعانىن ويلاعاندا, جانى شىرقىراپ, نە ىستەرىن بىلمەي داعدارىپ, كەيدە جىلاپ تا الاتىن. بىراق زاڭنىڭ اتى – زاڭ, زاڭ اياسىندا عانا شەشىم قابىلداۋعا مىندەتتى. سول جىلدارى ب.رامازانوۆا ءار جۇماعا بەلگىلەنگەن تۇسكى ساعات 2-دەن باستالاتىن ازاماتتاردى قابىلداۋ كۇنىندە ءار وڭىردەن كەلەتىن ادامنىڭ ارىز-شاعىمىن اسىقپاي تىڭداپ, شەشىم شىعاراتىن. بىرىنە باعىت سىلتەيدى, بىرىنە جول كورسەتەدى, بىرەۋدىڭ جىڭىشكە ءۇمىتىن ۇرلەيدى, ەندى بىرىنە رەتى كەلىپ جاتسا, كومەكتەسەدى. «ومىردە ءبىر كورگەنىم, كەۋدەمە توقىپ-تۇيگەنىم مىناۋ. انا رەتىندە, وسى قىزمەتتى اتقارىپ, كوزىممەن كورگەن ادام رەتىندە اسىرەسە ايەلدەرگە قاراتا قوس قولىمدى كەۋدەمە قويىپ تۇرىپ ءوتىنىپ-سۇرايمىن: اينالايىن, ايەلدەر, سىڭلىلەرىم, قىزدارىم! ەگەر سەن تۇرمىس قۇرعان بولساڭ جانە قولىڭدا قۇرساعىڭدى جارىپ شىققان باليعات جاسىنا تولماعان بەيكۇنا قىز بالاڭ بولسا, ولسەڭ دە كۇيەۋىڭنەن اجىراسپا, قالقام! ارقاڭا قانداي ازاپتىڭ جۇگى ارتىلسا دا, قانداي قورلىق كورسەڭ دە, كۇيەۋىڭنىڭ قاسىندا بول, اجالىڭ سول ازاماتتان بولسا دا, سول بوساعادا قال, اينالايىن. مەنىڭ ايتارىم – وسى. ويتكەنى 80 پايىز قىز بالا وگەي اكەنىڭ زورلىعىنا ۇشىرايدى. وگەي اكە ايامايدى. 80 پايىز جىلاعان انانىڭ, ورىمدەي ءبۇلدىرشىننىڭ كۇل-تالقان بولعان ءومىرى ءۇشىن وكىنگەن انانىڭ زارى قۇلاعىمدا قالىپ, ءالى كۇنگە جاڭعىرىعىپ تۇرعان سوڭ ايتىپ وتىرمىن مۇنى مەن. ەرلى-زايىپتى ءوزى ءۇشىن ەمەس, بالا ءۇشىن, جاراتۋشىنىڭ ريزاشىلىعى ءۇشىن ءومىر سۇرەدى, وسىنى ەستە ۇستاڭدار, قاراقتارىم». ءوزى دە باۋىرجان, باقىتجان ەسىمدى قوس ۇل تاربيەلەپ, 67 جىل وتاسقان جارىمەن قۇشاعى اجىراماعان كۇيى باقيعا شىعارىپ سالعان قايراتكەر انانىڭ تەرەڭ پايىمىنان تۋعان پاراساتتى اقىلى توبە قۇيقانى شىمىرلاتىپ, جۇرەگىمىزگە قارا تاس اكەپ بايلاعانداي قينالا كۇرسىندىك. مامىراجاي-ماقپال زاماندى تەمىردەي ءتارتىپ, قاتال زاڭىمەن ورنىقتىرىپ, ءبارىن ءبىر تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيعىزعان كەڭەس وداعىندا وسىنداي جانتۇرشىگەرلىك سۇمدىقتار بولسا, كەشەگى قۇندىلىقتار اۋىسىپ, ەركىن «قۇندىلىقتارمەن» ءومىر ءسۇرۋدى داعدىعا اينالدىرعان «ەرىكتى» ەرلى-زايىپتىلاردىڭ تورتتەن ءبىرى اجىراسىپ, ءوز ءناپسىسىن عانا بيىك ۇستاپ, وزگەنىڭ تاعدىرىنا الاڭدامايتىن, ازاماتتىق نەكەنى ءتاۋىر كورىپ, ادام قۇلاعى ەستىمەگەن ازعىندىقتىڭ نەشە اتاسى جاسالىپ جاتقان مىناۋ كەزەڭنىڭ ارعى جاعىن ويلاۋعا جۇرەگىمىز داۋالامادى. قاي قىزمەتكە بارسا دا قايناعان تىرلىكتىڭ ىشىنەن تابىلىپ, بىلەك سىبانا قويىپ كەتەتىن بەلسەندىلىگى بيجامال اپايدىڭ بەيعام وتىرۋىنا جول بەرمەيدى. ساياساتتانۋ عىلىمىنان ديسسەرتاتسيا قورعاپ, كانديدات اتانىپ, ەكى بىردەي جوعارى وقۋ ورنىندا تالاي جىل ءدارىس وقىپ, ساباق بەردى. توقسانعا تابان تىرەگەنشە ء«بىر مينۋت ۋاقىتى بولماي» الماتى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ جاستار جونىندەگى كوميسسياسىن باسقاردى. بۇگىندە ەكى ۇلىنان نەمەرە ءسۇيىپ, شوبەرلەرىنىڭ قولىنان ماي جالاپ وتىرعان باقىتتى اجە. قىزمەتتى كىم ىستەمەيدى؟ ەلگە كىمدەر تۇلعا بولماعان؟ بىراق ايعايلاماي-اق, اتتانداماي-اق, جىبەكتەي مىنەز, جۇمساق داۋىسىمەن جۇرت باسقارىپ, ەلگە ۇيىتقى بولىپ, قازاقتىڭ قايراتكەر قىزدارىنىڭ قاتارىن تولىقتىرعان بيجامال رامازانوۆا شىن عيبراتتى عۇمىر يەسى.
ايگۇل احانبايقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»
الماتى