جيىنعا ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى اليك ايدارباەۆ, قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى رۋسلان بەكەتاەۆ, ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى باقىتجان جاقساليەۆ قاتىستى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ر.دالەنوۆ مينيسترلىكتىڭ «يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىم» باعىتى بويىنشا ءتورت قادامدى ىسكە اسىرۋعا جاۋاپتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ۇشەۋى سالىق پەن كەدەن ساياساتىنا جانە بىرەۋى مونوپولياعا قارسى جۇمىسپەن بايلانىستى. ۇلت جوسپارى اياسىندا اتالعان باعىت بويىنشا قولدانىستاعى سالىق رەجىمدەرىن وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, سالىق جانە كەدەن كودەكستەرىنىڭ جاڭا جوبالارى ازىرلەندى. سالىق تۇرعىسىنان مەملەكەت تاراپىنان بيزنەستى اكىمشىلىكتەندىرۋدى جەڭىلدەتۋ, نەسيەلەۋدى ىنتالاندىرۋ, سونداي-اق, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا ينۆەستيتسيالار سالۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار, سالىق كونسۋلتانتتارى ينستيتۋتىن, ديستانتسيالىق اۋديت جانە سالىق نەسيەلەرىن ەنگىزۋ جوسپاردا بار.
«كەدەندىك باقىلاۋ تۋرالى ايتساق, مۇندا دەكلاراتسيالاۋ كەزىندە ەلەكتروندى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, كەدەندىك وپەراتسيالاردى ورىنداۋ كەزىندە اۆتوماتتى اقپاراتتىق جۇيەلەردى قولدانۋعا جانە باقىلاۋدان ءوتۋ بارىسىندا ء«بىر تەرەزە» تەتىكتەرىن بەلسەندى پايدالانۋعا باسىمدىق بەرىلەدى», دەدى ر.دالەنوۆ.
ۆيتسە-مينيستر سونىمەن قاتار قازىر ەلىمىزدە شاعىن بيزنەس سالىق تولەۋدىڭ بىرنەشە ءادىسىن تاڭداي الاتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, شاعىن بيزنەسكە تياناقتالعان شەگەرىستىڭ جاڭا رەجىمى ۇسىنىلاتىنىن, ول اينالىمى كوپ, بىراق پايداسى ازدار ءۇشىن ءتيىمدى ەكەنىن جەتكىزدى.
ال ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ا.ايدارباەۆ ءوز كەزەگىندە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا قۇرىلىس سالاسىندا جۇرگىزىلگەن رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا رەيتينگىمىز جاقسارعانىن اتاپ ءوتتى. ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى مەن قۇرىلىستىڭ رۇقسات قۇجاتتارىن الۋدىڭ ءۇش ساتىلى قاعيداتى ەنگىزىلگەن. قۇجاتتاردى الۋ مەن ەسكيزدىك جوبالاردى بەكىتۋ مەرزىمدەرى 40-60 كۇننەن 17-6 جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتىلعان. قۇرىلىس سالۋعا رۇقسات بەرۋ ەلەكتروندى تۇردە حابارلاما بەرۋگە الماستىرىلدى. «2020 جىلعا قاراي جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ 90 پايىزعا دەيىن ساراپتاماسىن جەكە نارىق جۇرگىزەتىن بولادى. بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 60 پايىزدى قۇرايدى. بۇدان وزگە, ەۋروكودتارعا ارنالعان جاڭا نورماتيۆتىك بازا ەنگىزىلگەن, 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وسى جۇيەگە تولىقتاي اۋىسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. «قۇرىلىس سالاسىنداعى رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان Doing Business ەسەبى بويىنشا 2015 جىلدان باستاپ ءوز ورنىن 130 ساتىعا جاقسارتتى, ياعني, 152-دەن 22-ورىنعا كوتەرىلدى», دەدى ا.ايدارباەۆ.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرا وتىرىپ ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتى دە كەڭەيگەن. بۇل رەتتە, ۆيتسە-مينيستر ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا الماتى ماڭىنان حالىقارالىق اۆياتسيالىق حاب قۇرۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى جوبا وپەراتورىن – «مگ حولدينگ» كومپانياسىن انىقتاعانىن حابارلادى. كومپانيا جوبانى ىسكە اسىرۋعا سينگاپۋردان ينۆەستيتسيالار تارتۋمەن اينالىسادى. بۇدان وزگە, «ەير استانا» اۋە كومپانياسى بەلسەندى دامىپ جاتىر, ونىڭ پاركى 31 ۇشاقتان تۇرادى, ولاردىڭ ورتاشا جاسى 6-8 جىل. «2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن Airbus ا320neo توبىنىڭ 10 اۋە كولىگىن, 2019 جىلى – ەكى بوينگ 787 ۇشاعىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق «قتج» كومپانياسى «ەير استانامەن» بىرلەسىپ جۇك اۋە كومپانياسىن قۇرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر», دەدى ا.ايدارباەۆ.
سونىمەن قاتار, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا كولىك قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن استانادان فرانكفۋرتكە, لوندونعا, دۋبايعا, سەۋلگە, بەيجىڭگە جانە پاريجگە تىكەلەي اۋە قاتىناستارى ىسكە قوسىلعانىن حابارلادى. 2017 جىلى توعىز جاڭا حالىقارالىق اۋە باعىتى, ولاردىڭ ىشىندە – استانادان دەليگە, ۆارشاۆاعا, حەلسينكيگە, بۋداپەشتكە, بەيجىڭگە, ەرەۆانعا, كيەۆكە, باتۋميگە جانە مينەرالنىە ۆودى قالاسىنا اۋە قاتىناستارى اشىلعان. 2019 جىلى توكيو مەن سينگاپۋرعا, 2020 جىلى شانحاي مەن نيۋ-يورككە اۋە قاتىناسى باعىتتارىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر. جالپى, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى ۇلت جوسپارىنىڭ 17 قادامى بويىنشا كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدا.
قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ر.بەكەتاەۆ 8 قادام بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستىڭ جايىن باياندادى. قارجى مينيسترلىگىنە بەكىتىلگەن 8 قادامنىڭ 3-ەۋى الدەقاشان ورىندالعان. بۇل رەتتە, كەدەندىك جانە سالىقتىق اكىمشىلىكتەندىرۋ, سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلارعا جاعداي جاساۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان شارالار جايىن باياندادى. وسىلايشا, جاڭا كەدەن كودەكسىندە دەكلاراتسيالاۋدى تسيفرلاندىرۋعا كوشىرۋ جۇزەگە اسىرىلادى جانە ەكسپورتتىق-يمپورتتىق وپەراتسيالار بويىنشا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى ەنگىزىلەدى. «ەگەر قازىر قۇجاتتاردى رەسىمدەۋ ورتا ەسەپپەن 2 ساعاتتى السا, «استانا-1» جۇيەسىن ەنگىزگەننەن كەيىن كەدەندىك دەكلاراتسيالاۋ جاسىل ءدالىز ارقىلى اۆتوماتتى تۇردە شىعارىلادى», دەدى ر.بەكەتاەۆ. ۆيتسە-مينيستر ەكسپورتتىق-يمپورتتىق وپەراتسيالار بويىنشا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىن 2019 جىلدىڭ باسىنان باستاپ ەنگىزۋ جوسپارلانعانىن اتاپ ءوتتى. سەق قاتىسۋشىسى كەدەندىك تازارتۋ كەزىندە قولجەتىمدىلىكتىڭ بىرىڭعاي نۇكتەسى ارقىلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىق قاجەتتى رۇقساتتارىن الا الادى. ءسويتىپ, ەندى كەدەنگە قاعاز تۇرىندە قۇجاتتار ۇسىنۋ قاجەت بولمايدى.
سونداي-اق, ۆيتسە-مينيستر «يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىم» ءۇشىنشى باعىتى بويىنشا م ۇلىك پەن قارجىنى زاڭداستىرۋ ءىسى جۇزەگە اسىرىلعانىن ايتتى. «2016 جىلى م ۇلىكتى جانە اقشالاي قاراجاتتى زاڭداستىرۋ ءراسىمىن تابىستى اياقتادىق. زاڭداستىرۋدى 140 مىڭنان استام ازامات پايدالانا الدى, ال ەكونوميكالىق اينالىمعا 5,7 ترلن تەڭگە, ولاردىڭ ىشىندە اقشالاي قاراجات تۇرىندە 4,1 ترلن تەڭگە جانە م ۇلىك تۇرىندە 1,6 ترلن تەڭگە قوسىلدى», دەدى ر.بەكەتاەۆ. ايتۋىنشا, 151 مىڭ زاڭداستىرىلعان جىلجىمايتىن م ۇلىك نىسانىنىڭ 9,5 مىڭ نىسانى كوممەرتسيالىق جىلجىمايتىن م ۇلىك رەتىندە تىركەلگەن. بۇل م ۇلىككە سالىق ءتۇسىمىن شامامەن جىلىنا 800 ملن تەڭگەگە ۇلعايتادى.
بۇدان ءارى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ب.جاقساليەۆ ەنەرگەتيكا سالاسىندا كوزدەلىپ وتىرعان مەجەلى مىندەتتەر مەن قول جەتكىزىلگەن وزگەرىستەر تۋرالى باياندادى. وسىعان وراي ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى ماسەلەلەرى بويىنشا بىرقاتار جاڭاشىلدىقتار قاراستىرىلعان زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەنىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار, سالاعا ينۆەستيتسيالار تارتۋدى ىنتىلاندىراتىن جاڭا تاريفتىك ساياسات ىسكە قوسىلادى. سونداي-اق, وڭىرلىك جەلىلىك كومپانيالاردى ىرىلەندىرۋگە مۇمكىندىكتەر اشىلادى. بۇل ەلەكترمەن جابدىقتاۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, وڭىرلەردە ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋ شىعىندارىن قىسقارتۋعا جانە سوڭعى تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ونىڭ باعاسىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«بىزدە ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق كەشەندى ىرىقتاندىرۋ مەن جەكەشەلەندىرۋدىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن ەلەكتر قۋاتىن تاراتۋشى ۇيىمدار پايدا بولعانى انىق. بۇگىنگى تاڭدا ولاردىڭ سانى شامامەن − 160, ال شىن مانىسىندە, بارلىعىنىڭ اتقاراتىن مىندەتى ءبىر – ەلەكتر ەنەرگياسىن تاراتۋ», دەدى ب.جاقساليەۆ.
ىرىلەندىرىلگەن ۇيىمدارعا ارنايى تالاپتار قويىلاتىن بولادى. ماسەلەن, ديسپەتچەرلىك تەحنولوگيالىق باسقارۋدىڭ, وقىتىلعان جانە اتتەستاتتالعان ماماندارى بار قىزمەتتەردىڭ بولۋى, جۇيەلىك قىزمەتتەر كورسەتۋگە جۇيەلىك وپەراتورلارمەن كەلىسىمشارتتاردىڭ, كوممەرتسيالىق ەسەپتىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەرىنىڭ بولۋى سياقتى تالاپتار ەسكەرىلەدى.
«بۇل ەنەرگيا تاراتۋشى ۇيىمداردىڭ سانىن 2022 جىلعا قاراي 30 پايىزعا, 160-تان 110-عا دەيىن قىسقارتۋعا جانە ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, يەسىز ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ب.جاقساليەۆ. نەگىزىنەن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بويىنشا 3 قادام جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءبىرىنشىسى – «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىن قايتادان قۇرۋ. «بىرىڭعاي ساتىپ الۋشى» مودەلىن ەنگىزۋ». بۇل 50-قادام وڭىرلەر اراسىنداعى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءارتۇرلى تاريفتەرىن رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ودان كەيىنگىسى – 51-52-قادامدار. وڭىرلىك ەنەرگەتيكالىق كومپانيالاردى (وەك) ىرىلەندىرۋ مەن ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سەكتورىندا سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋدى ىنتالاندىراتىن جاڭا تاريف ساياساتىن ەنگىزۋ. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل قادامداردى ىسكە اسىرۋ ۇزاق مەرزىمدى سيپاتقا يە.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»