ەل قۋاتى – ەلوردا ەكونوميكاسى

بيۋدجەتتىڭ باستى دونورى جىلدار مەن جىلدار ارا­سىن­داعى دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, سوڭ­عى ءۇش جىل بويىنا استانا ەل وڭىرلەرى اراسىندا ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمىنىڭ ەڭ جوعارى كور­سەتكىشىنە يە بولعان ەكەن. ما­س­ەلەن, 2015 جىلى قالا ەكونو­مي­كاسى ءىجو-ءنىڭ 5 پايىزدىق وسى­مىنە قول جەتكىزىپ, جالپى ەكو­نو­ميكانىڭ وسىمىنە شاققاندا 40 پايىزدىق مەجەدەن كورىنگەن. بۇل وتاندىق ەكونوميكاداعى كى­رىس كوزىنىڭ قوماقتى بولىگىن قۇ­رايتىن ءوسىم. ياعني, استانا قا­لاسىنىڭ 2015 جىلعى ەكو­نو­مي­كالىق كىرىسى 900 ملرد تەڭ­گەدەن اسىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت­تىڭ باستى دونورى رەتىندە با­­- ع­ا­لاندى.  ودان بەرگىدە, 2016 جىلى قالا اكىمى اسەت يسەكەشوۆ «العاش رەت استانا قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك بيۋد­جەتى تريلليون تەڭگەدەن استى» دەپ مالىمدەگەن ەدى. وسى 2016 جىلى قالا بيۋدجەتىنە 431 ملرد 668,5 ملن تەڭگە ءتۇسىپ, بيۋدجەت جوسپارى 7 ملرد 489,4 ملن تەڭ­­­گەگە ارتىعىمەن ورىندالعان ەكەن. ال, بيىلعى جىلدىڭ قاڭ­تار-ءساۋ­ىر ايلارى ارالىعىندا عانا قالا بيۋدجەتىنىڭ كىرىس بولىگى 113,9 پايىزعا ورىندالدى.  ايتپاقشى, استانا – ەل ەكونوميكاسىنا شەتەلدەن تارتىلعان ينۆەستيتسيالار اعىمىنىڭ كو­لە­مى جونىنەن دە كوشباسشى. جال­پى, ەلوردا قۇرىلىسى باس­تالعالى بەرى سالىنعان ينۆەستي­تسيا كولەمى 6 ترلن تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى. سونداي-اق, استانا­نىڭ ەكونوميكالىق قۋ­ا­تى­نىڭ ار­تۋىنا شاعىن جانە ور­تا بيزنەس دامۋىنىڭ جوعارى دەڭ­گەي­دە جولعا قويىلۋى ۇلەس قو­سىپ كە­­لەدى. مىسالى, قا­لا قور­جى­نى­­نا قۇيىلاتىن قار­اجات­تىڭ 75 پاي­ىزى وسى سال­انىڭ تو­لە­گەن سا­لىعىنان قۇرالادى ەكەن. مۇ­نىڭ سىرتىندا, قالادا تىر­كەل­گەن تۇرعىنداردىڭ جارتىسىنا جۋ­­ىعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سا­لا­سىندا ەڭبەك ەتەدى. 

باستامالار كوشباسشىسى الەم ەكونوميكاسىنىڭ قار­­جى داعدارىسىنا ءجيى ۇشى­را­ۋى دا­مىعان ەلدەردىڭ ءوزىن اۋرە-سارساڭعا سالعانى انىق. بۇل دۇنيە جۇزىنە دامۋدىڭ جاڭا فورماسىن ىزدەپ تاۋىپ, كوزقاراستار مەن ولشەمدەردى وزگەرتۋ قاجەت­تى­گىن تۋعىزدى. وسى تۇستا قازاق­س­تان تاراپى جاھان جۇرتىن ەلەڭ ەت­كىزەتىن ەلگەزەك باستامالار كو­­تەردى. داعدارىستان دامۋعا جە­­تە­لەيتىن يدەيالاردىڭ تۋىنداپ, جۇزەگە اسۋىنا ىقپال ەتۋشى كۇش­كە اينالدىق. ونىڭ مىسالىن استانا تورىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باس­تاماسىمەن جانە تىكەلەي قا­تى­سۋىمەن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ەكو­نوميكالىق فورۋمداردان ىز­دەپ كورسەك جەتكىلىكتى. بيىل ونىنشى رەت وتكەن استانا ەكونوميكالىق فورۋمى جا­ھاندىق ەكونوميكالىق مىن­­دەت­تەردى تالقىلاپ, شەشىم قا­­بىلدايتىن ەۋرازياداعى تۇڭ­­عىش ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينال­دى. بۇل فورۋمنىڭ ماقساتى الەمدىك سا­راپشىلار قاۋ­ىم­داس­تىعىن جا­ھاندىق ەكو­نو­مي­كانىڭ ەڭ وزەك­تى دەگەن ما­سە­لەلەرى بويىن­شا ناقتى شە­شىم شىعارۋعا جۇ­مىل­دىرۋ بو­­­­لىپ تابىلادى. ءار جىلعى فو­­­رۋمداردا ءىرى شارتتار مەن كە­لى­­­سىمدەرگە قول قويىلدى.  «استانادا وتكەن ەكونو­مي­كالىق فورۋم ادامزاتقا نە بەر­دى؟» – دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. مىسالى, جاقىندا وتكەن استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنا الەم­دىك دەڭگەيدەگى ساياساتكەرلەر, Fortune Global – 500 تىزىمىنە كى­ر­ە­تىن كومپانيالاردىڭ باسشىلا­رى مەن نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋ­رەاتتارىنان تۇراتىن 3000-نان استام دەلەگات قاتىستى. وسى فو­رۋمدا دۇنيە ءجۇزى ەكونوميكا­سىن ساۋىقتىرۋ مەن ودان ءارى دا­مىتۋدىڭ جولدارى تۋرالى G-8 جانە G-20 ەلدەرىنە ارنالعان حات دايىندالدى. سونداي-اق, حا­لىقارالىق ۆاليۋتا قورىنا, دۇنيەجۇزىلىك بانككە, بۇۇ جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا فورۋمنىڭ كۇن تارتىبىندە تالقىلانعان ما­سە­لەلەر بويىنشا قابىلدانعان ۇسى­نىستار جولداندى. الەمدى وڭ با­­عىتقا قاراي وزگەرتۋگە جا­سال­عان قادام جاھاندى قاۋىم­داس­تىق تاراپىنان قولداۋ تاباتىن بولادى.

قالماحانبەت مۇقامەتقالي, «ەگەمەن قازاقستان»