– ايمان قوجابەكقىزى, بۇگىندە ءوزىڭىز باسقارىپ وتىرعان وقۋ ورداسىنىڭ اشىلۋىنا ەلباسى تىكەلەي قولداۋ كورسەتكەنى بەلگىلى. تاريح قايتالاۋدى قالايتىندىقتان سونى تاعى ءبىر رەت ەسىڭىزگە ءتۇسىرىپ كورىڭىزشى, قالاي بولىپ ەدى؟ – مەنىڭ ومىرىمنەن ويىپ ورىن العان وسى وقيعا ويىما ءجيى ورالادى. ءبارى ەسىمدە. 1997 جىلى رەسپۋبليكا سارايىندا ۇلكەن شابىت ۇستىندە شىعارماشىلىق كەشىمدى وتكىزدىم. سوعان ارنايى قاتىسقان ارداقتى پرەزيدەنتىمىز كونتسەرتتەن كەيىنگى داستارقان ۇستىندە الدا قانداي جوسپارلارىم بار ەكەندىگىن سۇرادى. العاشقىدا اڭتارىلىپ قالدىم دا, ارتىنشا بويىمدى جىلدام جيناپ الدىم. ورايلى ءساتتى پايدالانىپ, كوپتەن كوكەيىمدە جۇرگەن ويىمدى جايىپ سالدىم. گاسترولدىك ساپارمەن شەتەلدەرگە بارعانىمدا تالانتتى جاستاردى تاربيەلەيتىن تالاي وقۋ ورىندارىندا بولعانىمدى, سولارعا قىزىعاتىنىمدى العا تارتا وتىرىپ, الماتىدا ونەر اكادەمياسىن اشقىم كەلەتىنىن ايتتىم. «اشاسىڭ, − دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بىردەن قولداۋ ءبىلدىرىپ. – بىراق, سەن جوسپارلاعانداي الماتىدا ەمەس, اقمولادا!». ءسويتىپ, سانامدى سان ساققا جۇگىرتكەن كۇرمەۋى كوپ كۇردەلى ماسەلە وسىلايشا كۇتپەگەن جەردە شەشىمىن تاپتى. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنان ەلىمىزدى وركەنيەت ورىنە سۇيرەپ كەلە جاتقان ەلباسىمىز حالقىنا قاجەت يگى يدەيالاردى ءىلىپ اكەتەر ىسكەرلىگىن كورسەتىپ, ءىرى مىنەز تانىتقانىنا ىشتەي قاتتى ءسۇيسىندىم. استانا اۋىستىرۋ وڭاي ما؟ جاڭالىق اتاۋلىعا جاتىرقاي قارايتىن قاشانعى ادەتىمىزبەن ءاۋ باستا كەجەگەمىزدىڭ كەيىن تارتقانىن جاسىرىپ قايتەمىز. مايدا سامالى ماڭدايىنان سيپاعان مامىراجاي الاتاۋ باۋرايىن ساقىلداعان ايازى ساي-سۇيەگىڭنەن وتەتىن سارىارقا توسىنە ايىرباستاۋعا ەشقايسىمىز ق ۇلىقتى ەمەسپىز. ەسىل جاعاسىندا جايناعان ەلوردا ورنايتىنىنا ونشا سەنىڭكىرەمەيتىن سەكىلدىمىز. ايتسە دە, ءارتۇرلى الىپ-قاشپا اڭگىمەلەردىڭ اسەرىنە بەرىلمەي, ءارى-ءسارى كۇيدەن ادا-كۇدە ارىلىپ, تاۋەكەلگە بەل بۋدىم. ونىڭ ۇستىنە وتانىمىز تاريحىنداعى وراسان ىرگەلى ىسكە ارالاسقىم كەلدى. قاراشا ايىندا قالىڭ كوشتىڭ الدى ارقاعا اتتاندى. – سولاردىڭ سوڭىن الا ءسىز دە جاڭا ەلوردامىز جاققا ات باسىن بۇردىڭىز عوي... – ءيا, قارلاتىپ-بورانداتىپ, قىستىڭ كوزى قىراۋدا اقمولاعا جەتتىم. قالا اكىمى ادىلبەك جاقسىبەكوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىردىم. ول كىسى مەنىڭ قادامىمدى قۇپتاپ, باس شاھاردا مايەكتى مادەني-رۋحاني ورتا قالىپتاستىرۋعا ايانباي اتسالىساتىنىما سەنىم ارتتى. اكىمنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى ورىنباسارى تولەگەن مۇحامەدجانوۆ تا قۋانا قارسى الىپ, بۇيىمتايىمدى بۇلجىتپاي ورىندايتىنىن جەتكىزدى. ەسكى تانىستار ەمەسپىز بە, تەز ءتىل تابىستىق. از-كەم پىكىر الماسۋدان كەيىن الداعى اتقارىلار اۋقىمدى شارۋالاردى ايقىنداپ الدىق. سودان كوپ كەشىكپەي قالا اكىمىنىڭ اقمولا مۋزىكا ۋچيليششەسىنىڭ نەگىزىندە اكادەميا اشۋ تۋرالى شەشىمى شىقتى. ىلە-شالا ۇكىمەت قاۋلى قابىلداپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاجەتتى مولشەردە قارجى ءبولدى. اكادەميانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان ەلباسى قازىرگى كۇنگە دەيىن بىزگە قامقورلىق كورسەتىپ كەلەدى. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاق ونەرىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانىن اتاپ وتكەنىمىز ابزال. اناۋ «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ عاجايىپ عيماراتى ىشكى-سىرتقى كوركەمدىگىمەن كوزدىڭ جاۋىن الادى. «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىنىڭ ساحناسىنا شىقپاعان ايگىلى ارتىستەر كەمدە-كەم. بىلتىر عانا شاڭىراق كوتەرگەن حورەوگرافيا اكادەمياسىنىڭ قابىرعاسىنان تالاي بالەت جۇلدىزدارى تۇلەپ ۇشارى تالاسسىز. – قايسىبىر جىلى ورگان زالىن سالۋعا جانە اتالعان اسپاپتى ساتىپ الۋعا قاجەت قارجى سۇراپ پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ الدىنا بارعانىڭىزدى بىلەمىز. – كەزىندە جۋرناليستەر جەڭىل يۋمورمەن جازعان بۇل جايىندا... اكادەميامىزدىڭ اتىنا لايىق كەڭ كونتسەرت زالى كەرەك بولدى. بولسا دا ءزاۋلىم ساراي سالدىرعان سوڭ ونىڭ ىشىنە نەگە ورگان ورناتپاسقا دەگەن وي كەلدى وزىنەن ءوزى. ماسكەۋدىڭ چايكوۆسكي اتىنداعى كونسەرۆاتورياسىندا وقىپ جۇرگەنىمدە كورگەم. ءبىز دە سونداي مۇمكىندىككە يە بولىپ جاتساق, جامان ەمەس قوي. ەندەشە, نە تۇرىس؟ ءۇمىتىمدى ۇكىلەپ ۇكىمەت ءۇيىنىڭ تابالدىرىعىنان اتتادىم. ونداعىلار ماقساتىمدى ماقۇلداعاندارىمەن, قاراجات جاعىن قاراستىرۋ پارلامەنت قۇزىرىنا كىرەتىنىن, دەپۋتاتتار دەمەپ جىبەرسە عانا دەگەنىم بولاتىنىن ايتىپ, سىپايى شىعارىپ سالدى. كوزدەگەن كومبەنىڭ كىلتى قايدا ەكەنىن ءبىلىپ العان سوڭ قاراپ وتىرامىن با, قاتتالعان-شوتتالعان قاعازدارىمدى كوتەرىپ, پارلامەنتكە تارتتىم. سونداعى سۇرايتىنىم – 300 ميلليون تەڭگە. ول كەزدە بۇل اجەپتاۋىر اقشا. ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك سالانى كوتەرۋگە كۇش سالىپ جاتقاندا مەنىڭ مىنا كەلىسىم كەيبىرەۋلەرگە كۇلكىلىلەۋ كورىنگەنىن قايتەرسىڭ. ءبىر دەپۋتات ءتىپتى, «وسى ۋاقىتقا دەيىن ورگانسىز-اق ءومىر ءسۇردىم, ەندىگى قالعان عۇمىرىمدا دا سول شىركىننىڭ قاجەتى بولا قويماس» دەپ زالداعىلاردىڭ ىشەك-سىلەسىن قاتىرعانى بار. مەن ونى, ارينە, ءتۇسىندىم. جومارتتىڭ قولىن جوق بايلاعانداي جەتىمسىزدىك جەتەگىندەگى كەزىمىز ەدى عوي. دەگەنمەن, دەپۋتاتتارىمىز ءبىراز بۇلتالاقتاعانمەن تۇسىنىستىك ءبىلدىرىپ, بەتتەرىن بەرى بۇردى. – ۇستازدار ۇجىمىن قالىپتاستىرۋدا قانداي پرينتسيپتەردى ۇستاندىڭىز؟ – بۇل ماسەلەدە ءبىراز قيىندىقتار تۋىنداعانىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز. ويتكەنى, بۇل ارادا جوعارى دارەجەلى ماماندار جوقتىڭ قاسى-تۇعىن. سوندىقتان, سىرتتان «سىرتتانداردى» شاقىرۋعا تۋرا كەلدى. دوستىق قارىم-قاتىناسىمدى بەتكە ۇستاپ, ءبىراز ارىپتەستەرىمە قولقا سالدىم. ءوتىنىشىمدى جەرگە تاستاماعان سىيلاس ازاماتتارعا ءاردايىم ريزامىن. الماتىدان اتتاي قالاپ الدىرعان نۇرلان يزمايلوۆ, التاي قۇسايىنوۆ, سۆەتلانا الياكپارقىزى, دينا مامبەتوۆا, ساۋلە وماروۆا, قانات ومارباەۆ جانە باسقالار العاشىندا جاتاقحانادا تۇردى. جايلى پاتەرلەرىن تاستاپ كەلگەندەردىڭ جاعدايى مۇندا جەتىسە قويماعانى انىق. الايدا, ولار ونەردىڭ كەمەسى ورگە ءجۇزۋى ءۇشىن بارلىق قيىندىقتارعا شىداپ باقتى. اكادەميا ۋنيۆەرسيتەتكە اينالۋىنا بايلانىستى كەرەگەمىز كەڭەيىپ, پروفەسسورلار مەن وقىتۋشىلار قاتارى تولىعا ءتۇستى. – ايتپاقشى, سىزدەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىڭىز قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريادان نەمەسە تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ ەسىمىن يەلەنگەن ونەر اكادەمياسىنان نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟ – ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە جوعارىدا اتى اتالعان ەكى وقۋ ورنىندا تىركەلگەن ماماندىقتاردىڭ بارىنە باۋليمىز. ارتىستەردى دە, مۋزىكانتتاردى دا, وپەرا انشىلەرىن دە, دراما اكتەرلەرىن دە, كينوگەرلەردى دە, مۇسىنشىلەردى دە دايارلايمىز. استىن سىزىپ تۇرىپ, اتاپ كورسەتەرلىك جايت, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە ءبىلىم بەرۋدىڭ ءۇش بۋىندى ءبىرتۇتاس كەشەندى جۇيەسى قالىپتاسقان. قاراپايىم تىلمەن قايىرساق, اتالمىش وقۋ ورداسىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان قارشاداي ونەرپاز جوعارى دارەجەلى ديپلومىن الىپ ءبىر-اق شىعادى. ماقساتىمىز – كاسىبي شەبەرلىكتەرى الەمدىك تالاپتارعا ساي ماماندار ازىرلەۋ. – جاعىمدى جاڭالىقتاردى جەردە جاتقىزبايتىن اقپارات قۇرالدارى ارقىلى حالىقارالىق بايقاۋلاردا جۇلدەگەر اتانىپ جۇرگەن ونەرپاز ورەندەرىڭىز تۋرالى ءجيى ەستيمىز. – ونىڭىز راس. دۇنيەجۇزىلىك دودالاردا توپ جارعان لاۋرەاتتارىمىزدىڭ سانى 500-دەن استى. قازاق ونەرىنىڭ ەرتەڭىن جارقىن قىلاتىن قابىلەتتى جاستاردىڭ كوپتىگىنە شۇكىرشىلىك ەتەمىز. تاي كۇنىنەن تانىلعان جۇيرىكتەردەي ايشا دوسىموۆا, ورازبەك دۇيسەن, ۆلاديمير دە ءتارىزدى تالانتتى ۇل-قىزدارىمىز كورەرمەندەردىڭ كوزايىمىنا اينالىپ ۇلگەردى. ال وپەرا اسپانىندا جارقىراعان سۇندەت بايعوجين, سالتانات احمەتوۆا, ايگۇل نيازوۆا سىندى جۇلدىزدارىمىزدى اتاساق اتاق-داڭقىمىزدىڭ الىستارعا جەتىپ, مارتەبەمىزدىڭ اسقاقتارى ءسوزسىز. – «سەگىز ۇلىم – ءبىر توبە, ەرتوستىگىم – ءبىر توبە» دەگەندەي داۋىسى كوكتە دامىلداعان ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ءجونى بولەك, ارينە... – ءدۇلدۇل ديماش العاش رەت «جاس قانات» بايگەسىندە كوزىمىزگە ءتۇستى. دارا دارىن يەسىن وزىمىزگە وقۋعا شاقىردىق. اكە-شەشەسى قانات جانە سۆەتا ايتباەۆتار كەلىسىمىن بەردى. سودان ەسترادا كافەدراسىنداعى مايرا داۋلەتباقوۆانىڭ كلاسىنا قابىلداندى. ءبىرىنشى كۋرستا بەلورۋسسيادا وتكەن «سلاۆيان بازارى» حالىقارالىق بايقاۋىندا گران-پريگە يە بولىپ, ابىرويعا بولەندى. بيىلعى قىتايدى انمەن «قىرعان» جەڭىسىن وزدەرىڭىز تەلەديداردان كوردىڭىزدەر. ۇلكەن قۇرمەتكە بولەندى. پرەزيدەنت قابىلداپ, اق باتاسىن بەردى. ديماش – دارقان دارىن يەسى. اتا-اجەسىنىڭ تاربيەسىن العان كورگەندى جەتكىنشەك. ءوزىن وتە قاراپايىم ۇستايدى. ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە. شەبەرلىگىن شىڭداۋدان جالىقپايدى. ورەلى ونەرپازعا ءتان وسى قاسيەتىنەن اجىراماسا ونىڭ الار اسۋلارى ءالى الدا. كەلەشەكتە وقۋىن شەتەلدەردىڭ بىرىندە جالعاستىرۋى مۇمكىن. – ءسىز تەك رەكتور عانا ەمەس, ساحنادان قول ۇزبەگەن ساڭلاق سكريپكاشىسىز. قالاي, قىرۋار قيىندىققا تولى قىزمەتىڭىز جەكە شىعارماشىلىعىڭىزعا كەدەرگى كەلتىرمەي مە؟ – ءوزىڭىز ايتپاقشى, رەكتورلىقتىڭ شاش ەتەكتەن شارۋاسىنا قاراماستان, جەكە شىعارماشىلىعىمدى نازاردان تىس قالدىرماۋعا تىرىسامىن. قۇستىڭ قوس قاناتىنداي قىزمەتىمدى دە, ارتىستىگىمدى دە قاتار الىپ كەلە جاتىرمىن. جاقىندا عانا ءوز شاكىرتتەرىممەن بىرگە ەكسپو قوناقتارى الدىندا ونەر كورسەتتىم. رەكتورلىق – مىندەتىم, سكريپكا – جان سەرىگىم. – ەلباسى قولىنان ەڭبەك ەرىنىڭ التىن جۇلدىزىن العاندا قانداي كوڭىل-كۇيدە بولعانىڭىز ەسىڭىزدە مە؟ – و, ونداي ساۋلەلى ءساتتى ۇمىتۋعا بولا ما؟ ەڭ الدىمەن, مۇنى مەن قازاق ونەرىنە كورسەتىلگەن قۇرمەت بەلگىسى رەتىندە قابىلدادىم. ەڭبەگىمىزدى ەلەپ-ەسكەرگەن ەلباسىنا راحمەتىمدى ايتتىم. ەڭ باستىسى, يىعىما ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن سەزىندىم. – بۇگىن تۋعان كۇنى تويلانىپ جاتقان استانا جونىندە نە ايتاسىز؟ – استانادا مەن ءوزىمنىڭ ارمانىما جەتتىم. جيىرما جىلداي ۋاقىتتا ەلوردامىز ەڭسەسىن تىكتەپ, شارتاراپقا نۇرلى شۋاعىن شاشقان شامشىراق شاھارعا اينالدى.
اڭگىمەلەسكەن تالعات باتىرحان, «ەگەمەن قازاقستان»