«جاسىل بەلدەۋ» – ەلوردانىڭ تىنىسى

قازىرگى تاڭدا استانا ماڭىندا 80 مىڭعا جۋىق گەكتار جەرگە اعاش وتىرىزىلعان. ال ەلوردانىڭ «جاسىل بەلدەۋىنىڭ» جالپى كولەمى 15 مىڭ گەكتارعا جۋىقتادى. اس­تا­نامەن بىرگە قالىپتاسىپ, بىرگە بوي كوتەرگەن «جاسىل بەلدەۋگە» جىل­دا قالا كۇنى قارساڭىندا بارۋدى ەلباسى جاقسى داستۇرگە اينال­دىرعان. «جىل سايىن ەلوردانىڭ اۋ­ما­عىندا ورمان شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا تاپسىرمانىڭ قانشالىقتى ورىندالىپ جات­قا­نىن تەكسەرىپ, قارايمىن. بۇعان دەيىن ءبىز ورماننىڭ باتىس اۋ­ماعىنا وتىرعىزىلعان كوشەتتەردى كورسەك, بۇگىن بۇل ءۇردىس ورماننىڭ شىعىس بولىگىندە قالاي جۇزەگە اسىپ جاتقانىن كوردىك. الدىمەن اعاشتاردىڭ ءتۇرلى سۇرىپتاعى جيىنتىعى, ورماننىڭ ورتاسىنا قاراعاي, شىرشا, اققايىڭ سەكىلدى اعاشتار وتىرعىزىلدى. ءارى قاراي ورمان ءوزى گۇلدەپ-ءونىپ, اعاشتار مەن جاسىل-جەلەك كوبەيەدى. قا­زىر ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ور­ماندى قايتا تۇلەتىپ, اعاش-تەرەك­تەردى وتىرعىزۋ, قالانى قورشاعان  ورماندى دامىتۋىمىز قاجەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «جاسىل بەل­دەۋدى» ارالاعان سوڭ باق وكىل­دەرىنە ارنالعان بريفينگتە.

ەلباسى جىل وتكەن سايىن ورمان­نىڭ اۋماعى ۇلعايىپ, كوكجەلەك كوك­جيەگى كەڭەيىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. مەملەكەت باسشىسى قالا ما­ڭىنداعى ورمان القابى ەلوردانىڭ قولايلى كليماتىن قالىپتاستىرىپ, ەكو­لوگياسىن جاقسارتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىنا توقتالدى. سونداي-اق, ءوز ەلىنىڭ ناعىز پاتريوتتارىن تار­بيەلەپ وسىرۋدە تابيعاتتى ساق­تاۋ­دىڭ جانە تۋعان جەردى قۇرمەت­تەۋ­دىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتادى. «بۇل ورمان – تازا اۋامەن تى­نىس­تاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەلىمىزدىڭ «وكپەسى». ورمان قالانى جەلدەن, شاڭنان قورعايدى, تازالىققا ۇلەس قوسادى. بۇل – ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىز ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان سىي, بولاشاققا ەسكەرتكىش. استانادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى ءوتىپ جاتىر. ول «جاسىل دامۋدىڭ» قاعيداتتارى مەن يدەياسىن ۇستاناتىن قالا رەتىندە استانانىڭ ءيميدجىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ەلوردا ىشىندەگى ساياباقتار دا بەلسەندى تۇردە جاقسارتىلۋدا. ءبىز جاسىل ەنەرگەتيكامەن, تابيعاتتى كوركەيتۋمەن اينالىسۋدامىز», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. پرەزيدەنت, سونداي-اق, بۇل جەردە اعاش وتىرعىزۋ وڭاي بولماسا دا, ورمانشىلار اۋقىمدى جۇمىس اتقارعانىن ايتىپ, عالىمدار مەن ورمانشىلارعا العىسىن ءبىلدىردى. 

ءمالىم بولعانداي, ەلوردانىڭ جاسىل بەلدەۋىندەگى ەكپە اعاش­تارىنىڭ جالپى سانيتارلىق جاع­دايى تۇ­راقتى. بۇگىنگى تاڭدا مۇنداعى جۇ­­مىستار عىلىمنىڭ سۇيەمەل­دەۋىمەن جۇر­گى­زىلۋدە. عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى بىر­نەشە با­عىت­تا, ماسەلەن, جاسىل بەلدەۋ­دىڭ كوشەت­تەرىن ورمان-پو­تو­لو­گيا­لىق زەرت­تەۋ, عىلىمي-تاجى­ريبەلىك اي­ماق­تاردا ورمان وسىمدىگى تۇرلەرى­نىڭ جاعدايىن زەرتتەۋ, كەسىپ-كۇتۋ ادىس­تەرىنىڭ اعاش­تارعا اسەرى سياقتى با­عىتتاردا جۇزە­گە اسۋدا. «جاسىل بەلدەۋدە» جان-جا­نۋارلار قۇرامىن ارتتىرۋ بويىنشا دا جۇمىستار قاتار جۇرگىزىلىپ جا­تىر. سەبەبى, جاساندى ورماننىڭ وسىمدىك الەمى مەن جانۋارلار قۇرامى دا قاتار دامۋى قاجەت. التى جىلدىڭ ىشىندە جۇمىرتقادان ينكۋباتسيا ارقىلى 8083 قۇس شىعارىلىپ, 7683-ءى ەركىندىككە جىبەرىلگەن ەكەن. كەشە دە شارا سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى ورمانعا قىرعاۋىلدار مەن ەلىكتەردى جىبەرۋ راسىمىنە قاتىستى.   پرەزيدەنت كەشە, سونداي-اق, ورمان القابىنىڭ اۋماعىن تىكۇشاقپەن ارالاپ كورگەن سوڭ, «بالقاراعاي» دەمالىس ايماعىندا ورنالاسقان ەتنواۋ­ىلدا بولدى.  وندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن استانانىڭ «جاسىل بەلدەۋىن» دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەس ءوتتى. وعان پرەزي­دەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ءا.جاق­سىبەكوۆ, استانا قالاسىنىڭ اكىمى ءا.يسە­كەشەۆ, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى م.مىر­­زالين, پرەمەر-ءمينيس­تر­دىڭ ورىن­باسارى – اۋىل شا­رۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.مىر­زاحمەتوۆ  قاتىستى. ەل­باسى جا­سىل ايماقتى دامىتۋ ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس­تار­دىڭ بارىسى مەن ونى ودان ءارى كوگالداندىرۋ جوسپارلارىمەن تانىستى. كەڭەستە اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ە.نىسانباەۆ ەسەپ بەردى. ە.نىسانباەۆ وتىر­عى­زىلعان كو­شەت­تەردىڭ جاعدايىنا ۇدايى مونيتورينگ جاساپ, رەس­پۋب­ليكامىزدىڭ كاسىبي ۇيىم­­دارىنىڭ قاتىسۋىمەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ استانا قالاسى ماڭىندا «جاسىل جەلەكتى» قا­لىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى شارا بولىپ سانالاتىنىن ايتتى. «جاسىل بەلدەۋدە» 2020 جىلعا دەيىن ءۇش نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋ جوس­پار­لانۋدا. ءبىرىنشى – جاسىل بەل­دەۋدى دامىتۋ, ياعني ىق­تىر­ماارالىق كەڭىستىگىندە ەگىس جۇ­مىستارىن جالعاستىرۋ. وسى ماقساتتا ىقتىرماارالىق كەڭىس­تىك­تەگى 1589,2 گەكتار اۋماققا 2,1 ميلليوننان استام اعاش كو­شەت­تەرى وتىرعىزىلعان. سونىڭ ىشىندە 51 پايىزى قىلقان جاپى­راقتى ءتۇرى, ال 49 پايىزى جاي­پاق جاپىراقتى ءتۇرى. 2018 جىل مەن 2030 جىل ارالىعىندا 5730 گەكتار اۋماققا اعاش وتىر­عىزۋ كوزدەلگەن. ەكىنشى باعىت – قالا اۋماعىنداعى بوس جەرلەردە ورمان القاپتارىن جاساۋ. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا «ۇزدىكسىز كو­گال­داندىرۋ» بويىنشا جۇمىس­تاردى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن بىرىڭ­عاي ورمان القابىن قۇرۋ ماق­ساتىندا قوسىمشا 14 849 گەكتار بوس جەر «جاسىل سىنالار» قۇرۋ ءۇشىن بولىنگەن. جالپى, ەلوردا اۋماعىندا تابيعي-لاندشافتتى 26 676 گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ءۇشىنشى باعىت – ەلوردانىڭ جاسىل بەلدەۋىن دامىتۋ ءۇشىن رەكرەاتسيالىق اۋماقتاردى جاساۋ. حالىقتىڭ جاپ­پاي دەمالاتىن اۋماعىن قالىپتاستىرۋ. بۇل ءۇشىن 2016 جىلى جاسىل بەلدەۋ اۋماعىندا 23 شاقىرىمدى قۇرايتىن اسفالتتالعان ۆەلوسيپەد جولدارى سالىنعان. ۆەلوسيپەد جولدارىنىڭ قۇرىلىسى جاڭا تەحنولوگيالىق ستاندارتتارمەن جاسالعان. وندا ءتىپتى ۆەلوسيپەد تەبۋگە كەلەتىندەر ءۇشىن اۆتوتۇراقتار سالىنىپ, ارنايى ورىندىقتار قويىلعان. كەلەشەكتە مۇنداي ۆەلوسيپەد جولدارى جەلىسىن قالانىڭ اينالاسىندا 258 شاقىرىمعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان. 2020 جىلعا قاراي استانا ماڭىنىڭ ورمان اۋماعى 100 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلمەك. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز  قىزمەتىنەن الىندى