وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى ەلوردانىڭ دامۋ باعدارلامالارى قارالاتىن ءداستۇرلى كەڭەستىڭ 2012 جىلعى 22 ساۋىردەگى وتىرىسىندا استانانى بولاشاق قالاسى رەتىندە دامىتۋدىڭ «Smart City» – «اقىلدى قالا» حالىقارالىق فورماتىنىڭ «Smart Astana» جوباسىن 2017 جىلعا دەيىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ مىندەتىن كۇن تارتىبىنە قويعان بولاتىن. مىنە, وسى ءبىر كەلەلى مىندەتتى ورىنداۋ ماقساتىندا استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى «Smart Astana» تۇعىرناماسى اياسىندا الدىمەن ەكى ءىرى قاناتقاقتى جوبانى – «قاۋىپسىز قالا – استانا قالاسىنىڭ تىرشىلىك قىزمەتىن كەشەندى قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى» (تقكقج) جانە «ينتەللەكتۋالدى كولىك جۇيەسى» (يكج) جوبالارىن ءىس جۇزىنە اسىرۋدى قولعا الدى. «Smart Astana» جوباسىنىڭ باستى ماقساتى ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس دارەجەسىن, ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ, استانا قالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ جانە ودان ءارى جاڭعىرتۋ, قوعامدىق قاۋىپسىزدىك دارەجەسىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل زاماناۋي جوبانىڭ نەگىزگى وپەراتورى «Astana Innovations» اق بولىپ تابىلادى. «Smart Astana» جوباسىنىڭ ۇلگىسىنە مىنانداي التى تۇعىرناماعا نەگىزدەلگەن ەۋروپالىق «اقىلدى» قالالاردى دامىتۋ مودەلى الىنعان: اقىلدى ەكونوميكا, اقىلدى باسقارۋ, اقىلدى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى, اقىلدى جۇمىلۋ, اقىلدى ادامدار جانە اقىلدى قورشاعان ورتا.
استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى قالالىق قىزمەت كورسەتۋ مەكەمەلەرىنىڭ جانە قالا تۇرعىندارىنىڭ ءوزارا تىعىز بايلانىستاعى مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە كەلىپ, ەلوردامىزدىڭ تۇرعىندارىنا جانە قوناقتارىنا الەمنىڭ ەڭ دامىعان قالالارى سياقتى جوعارى تەحنولوگيالىق قىزمەت تۇرلەرىن كورسەتۋ ماقساتىنداعى باتىل قادامداردى جۇزەگە اسىرۋدى بەلگىلەدى. بۇل رەتتە استانا الەمنىڭ كوشباستاۋشى «اقىلدى» قالالارىنىڭ تاجىريبەلەرىنە جۇگىندى. ماسەلەن, سەۋل قالاسىندا جول قوزعالىسىن باسقارۋ تەحنولوگيالارىن بارىنشا جەتىلدىرۋدىڭ ناتيجەسىندە ساپالى دا قاۋىپسىز كولىك قوزعالىسىنا قول جەتكىزىلگەن. گونكونگ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى قالا قىزمەتىنىڭ بارلىق تۇرلەرىنە, اتاپ ايتقاندا, دۇكەندەردەن قاجەتتى زاتتارىن ساتىپ الۋعا, اۆتوتۇراقتارعا اقى تولەۋگە, قالالىق قوعامدىق كولىكتىڭ جولاقىسىن تولەۋگە ءبىر عانا ەلەكتروندى كارتانى پايدالانادى. ال توكيو قالاسىنىڭ تۇرعىندارى قۇبىرلارمەن كەلەتىن سۋدىڭ شىعىنىن انىقتايتىن ولشەگىش قۇرالداردى قولدانۋ ارقىلى سەنىمدى دە ارزان سۋ كوزىنە قول جەتكىزىپ, ادامزات ءۇشىن اسا قىمبات اۋىز سۋدى ءتيىمدى ۇنەمدەۋگە بەت بۇرعان. مىنە, الەمدىك وزىق قالالاردىڭ تۇرعىندارعا جانە قالا قوناقتارىنا قىزمەت كورسەتۋ جۇمىسىنداعى وسىنداي وزىق ۇلگىلەرىن تاجىريبەگە الا وتىرىپ, استانا جاھاندىق اۋقىمدى شارا – ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن وتكىزۋ كەزەڭىندە الەمدىك «اقىلدى» قالالار كوشباسشىلارىنىڭ قاتارىنان كورىنىپ وتىر.
جوعارىدا اتاپ كورسەتكەنىمىزدەي, بۇل اۋقىمدى ىستەردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ العاشقى قارلىعاشى رەتىندە تقكقج قاناتقاقتى جوباسى ءىس جۇزىنە اسىرىلدى. بۇل جوبا قالاداعى قۇقىق ءتارتىبىن جاقسارتۋعا, قالا قىزمەتىنىڭ بارلىق تۇرلەرىنىڭ ءۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەۋىنە, قالا ينفراقۇرىلىمىنىڭ, ونىڭ ىشىندە كولىك قىزمەتىنىڭ ساپالى دارەجەگە كوتەرىلۋىنە ىقپال جاسادى. مەملەكەت باسشىسى قالا اكىمدىگىنىڭ الدىنا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ كەزەڭىندە ەلوردادا ەرەكشە قاۋىپسىزدىك شارالارىن جۇزەگە اسىرۋدى, ونىڭ ىشىندە قالا كوشەلەرى مەن ەلەۋلى نىساندارعا بەينەكامەرالار ورناتۋ قاجەتتىگىن تاپسىرعان بولاتىن. مىنە, وسى تاپسىرمانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا «قازاقتەلەكوم» اق اۋقىمدى جۇمىستاردى اتقارىپ شىقتى. قالا اكىمى اسەت يسەكەشوۆ ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ اشىلۋ قارساڭىندا قالا اۋماعىندا 3 مىڭنان استام بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلعانىن, ال 2018 جىلى ولاردىڭ سانى 7 مىڭعا جەتكىزىلەتىندىگىن اتاپ كورسەتتى. قورىتا ايتقاندا, تقكقج جوباسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋ استانا قالاسىنداعى قوعامدىق كولىكتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرىپ, بارلىق كوپشىلىك ورىندارداعى قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ دەڭگەيىن جاقسارتىپ, قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا جوعارى دەڭگەيدەگى قولايلى جاعداي جاساۋدا.
اقىلدى قالا الەمدىك ءۇردىسىنىڭ استاناداعى اۋقىمدى جوبالارىنىڭ شەڭبەرىندە اتقارىلعان تاعى ءبىر ءىرى جوبا – «ينتەللەكتۋالدى كولىك جۇيەسى» (يكج) جوباسى بولىپ تابىلادى. وركەنيەت الەمىندە وزىق ءۇردىس بوپ سانالاتىن بۇل ومىرشەڭ جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى – «Typsa» اتتى يسپانيالىق كومپانياعا جۇكتەلگەن. «Smart Astana» كەشەندى باعدارلاماسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلعان يكج جوباسى قالا كوشەلەرىمەن كۇن سايىن 400 مىڭنان استام كولىك قاتىنايتىن استانا ءۇشىن اۋاداي قاجەت. تار جولداردىڭ ۇزىنا بويى اۆتوماشينالار قويىلاتىن كولىك تۇراعىنا اينالعان, كولىك كەپتەلىسى ءجيى بولاتىن ەلوردانىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن زاماناۋي تالاپتارعا ساي قايتا قۇرۋ ۋاقىت تالابى.
ۇستىمىزدەگى جىلى ەلوردادا جاپپاي ورناتىلا باستاعان «اقىلدى شامدار» «Smart Astana» شەڭبەرىندەگى ەرەكشە جوبالاردىڭ بىرىنەن سانالادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان جوبا جارىقديودتى شامدار ورناتۋ مەن كوشەنى جارىقتاندىرۋدىڭ «اقىلدى» جۇيەسىنە كوشۋ ارقىلى ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى ارتتىرادى. جوبا اياسىندا ناتري شامدارى جارىقديودتى شامدارعا الماستىرىلادى. وسى ورايدا جوبا اۆتورلارى كوشەلەردى جارىقتاندىرۋعا جۇمسالاتىن ەلەكتر ەنەرگياسى شامامەن 50 پايىزعا ۇنەمدەلىپ, اقىلدى جۇيەنىڭ كومەگىمەن شامداردى الماستىرۋعا جۇمسالاتىن قارجى قايتارىلادى دەپ وتىر. ەكسپو 2017 كورمەسى اۋماعىندا «اقىلدى ەنەرگوجۇيەلەر – Smart Grid» جوباسى ءىس جۇزىنە اسىرىلۋدا. كورمە قالاشىعىنداعى «اقىلدى جارىقتاندىرۋ» جوباسى كورمە اۋماعىنداعى جارىق ديودتى شامدارمەن جابدىقتالعان 1200 جارىق بەرۋ باعاناسىن قامتيدى. بۇل جوبا دا ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلگەن. ال ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ پاۆيلوندارى مەن كەڭسەلەرىندە «اقىلدى عيمارات» تەحنولوگياسى ەنگىزىلگەن. ياعني بولمەلەردەگى ادام سانىنا قاراي اۋا باپتاۋ, جەلدەتۋ, جىلىتۋ جۇيەلەرى اۆتوماتتى تۇردە رەتتەلىپ وتىرادى.
جاقىندا استانالىقتار مەن قالا قوناقتارى «Smart Astana» ءموبيلدى قوسىمشاسىنىڭ جاڭارتىلعان نۇسقاسىنىڭ كومەگىمەن استانا قالاسىنىڭ اشىق, ساپالى, ماڭىزدى جانە وزەكتى سەرۆيستەرىنە قول جەتكىزە الاتىن بولدى. «Astana Innovations» اق باسقارما توراعاسى ولجاس سارتاەۆتىڭ ايتۋى بويىنشا, ءموبيلدى قوسىمشانىڭ ارقاسىندا مەملەكەت جانە قالا قىزمەتتەرى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم, تكش, قوعامدىق كولىك, تۋريزم, كوممەرتسيالىق قىزمەتتەر, ويىن-ساۋىق قىزمەتتەر, قالاداعى جاڭالىقتار مەن وقيعالار, بەلسەندى تۇرعىن سياقتى 12 سانات بويىنشا بارلىعى 30-دان استام سەرۆيس, سونىمەن بىرگە كوپتەگەن پايدالى ۆيدجەتتەرگە قول جەتىمدى بولىپ وتىر. «Smart Astana» جوباسى اۋقىمىندا جۇزەگە اسىرىلعان «اقىلدى مەكتەپ», «اقىلدى ەمحانا», «اقىلدى كوشە» جانە باسقا smart جوبالاردىڭ باس قالامىزدىڭ ينتەللەكتۋالدىق-يننوۆاتسيالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا قوسقان ۇلەسى ولشەۋسىز.
«اقىلدى قالا» – بۇل, ەڭ الدىمەن, ءاربىر قالا تۇرعىنى ءوزىن بارىنشا ەركىن سەزىنەتىن, قولايلى دا قاۋىپسىز قالا. وسى رەتتە استانا الەمنىڭ توپ-21 اقىلدى قالالار تىزىمىنە كىرگەندىگىن دە ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. ءيا, بۇگىنگى تاڭدا استانا الەمگە ءوزىن مويىنداتقان ينتەللەكتۋالدى جانە وركەنيەتتى مەگاپوليستەر شوعىرىنان بەرىك ورىن الدى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»