فورۋمنىڭ رەسمي اشىلۋى ساتىندە ءبىرىنشى كەزەكتە جيىننىڭ جۇرگىزۋشىسى رەتىندە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ء(باا) وكىلى, «RizKhan Productions» كومپانياسىنىڭ باسشىسى ريز حان ءسوز سويلەدى. ول قاتىسۋشىلاردى فورۋمنىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتاپ, وسىناۋ القالى جيىندى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان قازاقستان تاراپىنا العىسىن ءبىلدىردى. سودان كەيىن پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن جەتكىزۋ ءۇشىن ءسوز كەزەگى مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆاعا بەرىلدى. مەملەكەتتىك حاتشى فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «ەۋرازيالىق مەديا-فورۋم ون بەس جىلدىق قىزمەتى بارىسىندا جۋرناليستەر قاۋىمداستىعىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى عانا ەمەس, كەڭ اۋقىمدى جاھاندىق پروبلەمالار دا تالقىلاناتىن باسقوسۋ الاڭىنا اينالىپ, لايىقتى بەدەلگە يە بولدى», دەپ اتاپ وتكەن قۇتتىقتاۋ ءسوزىن جەتكىزدى. پرەزيدەنتتىڭ سوزىندە بۇگىنگى الەمنىڭ جاڭا اقپاراتتىق ورتا قالىپتاستىرۋ كەزەڭىنە كوشكەنى, الداعى الەۋمەتتىك جانە تەحنولوگيالىق وزگەرىستەرگە دايىندىق ورنىقتى دامۋدىڭ ايقىنداۋشى فاكتورى بولىپ وتىرعانى ايتىلعان. سونىمەن قاتار, قۇتتىقتاۋ سوزدە فورۋم اياسىندا «جاسىل ەكونوميكا» ماسەلەسى دا ءسوز بولاتىنى, بۇل استانادا ءوتىپ جاتقان ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ تاقىرىبىمەن ۇندەسەتىنى اتاپ كورسەتىلگەن. بۇدان كەيىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ ءسوز سويلەدى. ءوزىنىڭ سوزىندە ول فورۋمنىڭ ەكسپو كورمەسىنىڭ كۇندەرىندە وتكىزىلىپ وتىرعانىنا نازار اۋدارا كەلىپ, بارلىق قوناقتارعا ۇنقاتىسۋ الاڭىندا جاقسى جۇمىس ىستەپ, ورالىمدى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالۋلارىنا تىلەكتەستىگىن ءبىلدىردى. وسىدان سوڭ ءسوز ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمنىڭ ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى داريعا نازارباەۆاعا بەرىلدى. قوناقتارعا جىلى سالەم جولداعان ول بيىلعى فورۋمنىڭ كۇندەرى ارنايى تۇردە ەكسپو-2017-گە سايكەستەندىرىلىپ, وزگەرتىلگەنىن ايتتى. ونداعى ماقساتىمىز سىزدەرگە بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى سالاسىنداعى قىزىقتى جەتىستىكتەرمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرۋ بولاتىن. ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن مۇنداي شارانى وتكىزۋ ماقتانىش قانا ەمەس, ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ بارلىق سالاسىنىڭ دامۋىنا كاتاليزاتور تابۋ ماقساتىنان تۋدى. سىزدەردىڭ ءبىزدىڭ قۋانىشىمىزدى بولىسۋگە كەلگەندەرىڭىزگە رازىمىز. جاقسى دوستارمەن جارقىن كوڭىلدە قاۋىشۋ – قۋانىشتى ەسەلەي تۇسەتىنى ءسوزسىز, دەي كەلىپ, شەشەن جيىنعا كەلگەندەردىڭ اراسىنداعى الەمگە تانىمال ادامداردى اتاپ ءوتتى. ولارعا شاقىرۋدى قابىل العاندارى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. ودان ءارى شەشەن وسى ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمدى ۇيىمداستىرۋعا جانە وتكىزۋگە كومەكتەسكەن بارلىق ادامدارعا, ءىرى كومپانيالار مەن بانكتەردىڭ باسشىلارىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. سونىڭ ىشىندە ەكسپو اكىمشىلىگىنە, ونىڭ باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆتىڭ جەكە وزىنە العىس ءبىلدىردى. د.نازارباەۆا وسى فورۋمنىڭ تالقىلانۋىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان تاقىرىپتاردىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى دا ايتتى. ءبىز ءاربىر مەديا-فورۋمعا الەمدەگى ەڭ وزەكتى دەگەن پروبلەمالاردى شىعارىپ, تالقىلاپ كەلەمىز, وكىنىشكە قاراي, وندايلاردىڭ سانى كوبەيمەسە ازايار ەمەس, دەدى ول. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول ءحىV ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمدى اشىق دەپ جاريالادى. جينالعاندارعا قازاقستاندا بولعان بارلىق مەديا-فورۋمداردىڭ تاريحىنان دايىندالعان دەرەكتى فيلم كورسەتىلگەن سوڭ پىكىرسايىستار باستالدى. العاشقى تالقىلاۋدىڭ تاقىرىبىن جۇرگىزۋشى ريز حان «عالامدىق جاڭا ءتارتىپ: كوپىرلەر سالعان ءجون بە الدە قابىرعالار تۇرعىزعان دۇرىس پا؟» دەپ جاريالاپ, وتىرىستىڭ مودەراتورى, ۇلىبريتانيانىڭ حالىقارالىق تەلەجۇرگىزۋشىسى نيك گوۋينگتى ورتاعا شاقىردى. ال ول ورتاعا شىققان سوڭ تاقىرىپتىڭ سپيكەرلەرى بولىپ بەلگىلەنگەن جوزە مانۋەل بارروزۋدى, تۇركيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى ابدوللا گۇلدى, اقش-تىڭ بۇۇ-داعى بۇرىنعى ەلشىسى بيلل ريچاردسون مەن يزرايل پرەمەر-ءمينيسترى اكىمشىلىگىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى گيلاد شەردى تورگە شاقىردى. العاشقى ءسوز بەرىلگەن جوزە مانۋەل بارروزۋ تاياۋ شىعىستاعى بۇگىنگى جاعدايلارعا توقتالدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل وڭىردەگى پروبلەمالار ءتىپتى كۇردەلەنە ءتۇستى دەسە, ونىڭ ءسوزىن جالعاستىرعان بيلل ريچاردسون كوشباسشىلاردىڭ پوپۋليستىك ادەتتەرگە اۋەس بولىپ, ءوز ەلىنىڭ دە, عالامدىق تا ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىگى بولماي وتىرعانىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە اقش پرەزيدەنتى د.ترامپتىڭ ءوزى ۇلكەن لاۋازىمعا لاتىن امەريكاسى, مۇسىلمان الەمى ەلدەرىنە قارسى كوتەرگەن پوپۋليستىك ۇراندارىنىڭ ارقاسىندا سايلانىپ, قازىر سول ۋادەلەرىنەن شىعا الماي, ءوز سوزدەرىنىڭ تۇتقىنى بولىپ وتىرعان جايى بار ەكەنىن جەتكىزدى. ال ابدوللا گۇل ءوزىنىڭ سوزىندە ءىت تەحنولوگيالار الەم ەلدەرى اراسىنداعى كەدەرگىلەردى الىپ تاستاپ, بۇكىل عالامدى بىرىكتىرىپ وتىر. بىراق ەلدەردىڭ باسشىلارى اراسىندا كورشىلەرىمەن تاتۋ قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ ورنىنا, پوپۋليستىك, پروتەكتسيونيستىك كوزقاراس ورناپ, وسىندايلاردىڭ كەسىرىنەن قارىشتاي دامىپ كەلە جاتقان پروگرەسس تەجەلۋدە, دەدى. يزرايل وكىلى گيلاد شەر كوشباسشىلىق ماسەلەسىندە, ءتىپتى, تەرەڭگە كەتىپ, بۇگىنگى تاڭدا الەمدە ناعىز ليدەر بولاتىن تۇلعالار تاپشى ەكەنىن ايتتى. وسىنداي قىسقاشا العىسوزدەردەن كەيىن سپيكەرلەر جينالعانداردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. ەۋرازيالىق مەديا-فورۋم اياسىندا وتكەن تاعى ءبىر جيىن «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى»: جاسىل ەكونوميكانىڭ قۋاتى» تاقىرىبىندا ءوربىدى. وندا الەم ەلدەرىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزعان «جاسىل ەكونوميكا» تۇجىرىمداماسى جان-جاقتى تالقىلانىپ, بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلدى. جيىندى رەسەيلىك ربك-تۆ تەلەارناسىنىڭ ءجۋرناليسى اندرەي لەۆچەنكو جۇرگىزسە, جاڭعىرتپالى ەنەرگەتيكا قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى ارمان قاشقىنباەۆ (قازاقستان), UNEP-ورتالىق ازيا كەڭسەسىنىڭ باسشىسى ناتاليا الەكسەەۆا (قازاقستان), نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ۇندىستاندىق رادجەندرا پاچاۋري پىكىر ءبىلدىرىپ, جاسىل ەكونوميكانى وركەندەتۋ – تابيعات پەن ادام اراسىنداعى ۇيلەسىمدىلىكتى بۇزباي, تابيعي نەگىزدە دامۋدىڭ باستى جولى ەكەنىن ايتىپ, ونسىز دا ەكولوگيالىق اپات الدىندا تۇرعان الەمگە قۋاتتى ءارى زيانسىز دامۋ تاسىلدەرى اسا قاجەت دەگەن توقتامعا كەلدى. القالى جيىندا باس قوسقان تانىمال تۇلعالار الەمدىك نارىقتا كوشباسشىلىققا جەتۋ جولدارى مەن داعدارىس كەزەڭىندە تۇراقتىلىق ساقتاۋدىڭ جولدارىن دا تالقىلادى. قازىر الەمدە كوپتەگەن قۇبىلمالى جاعدايلار بولىپ جاتىر. ەكونوميكانىڭ كۇردەلى كەزەڭىندە حالىقارالىق نارىقتار الەمدىك قارجى جۇيەسىن تۇراقتاندىرۋ جانە ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن قالىپتى دەڭگەيدە ساقتاپ قالۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ ۇستىندە. وسى تۇرعىدا از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەتەك-جەڭىن جيناپ, ۇلكەن ەكونوميكالىق تابىستارعا جەتكەن «ازيا جولبارىستارىنىڭ» ءىس-ارەكەتى الپاۋىت ەلدەردى دە تاڭداندىرىپ تۇر. ازيانىڭ الەمدىك ەكونوميكاداعى ءرولىنىڭ كۇشەيۋىنە قانداي فاكتورلار اسەر ەتتى؟ بۇل تۇرعىدا قازاقستاننىڭ بەت-الىسى قالاي بولماق؟ ساياسات الەمىندەگى وسى تەكتەس ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەگەن «ازيانىڭ «ەكونوميكالىق كەرەمەتى» جانە داعدارىس كەزەڭىندەگى تۇراقتىلىق» جيىنىندا ءبىراز ماسەلەنىڭ باسى قايىرىلدى. تاقىرىپقا وراي «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ باسشىسى قايرات كەلىمبەتوۆ (قازاقستان), لي كۋان يۋ اتىنداعى مەكتەپتىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى پاراگ حاننا (سينگاپۋر), قىتاي قوسىلۋ مەن جۇتىلۋ نارىعى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى ۆەي ۆانگ جانە اقش-تىڭ «ەۋرازيا» قورى قامقورشىلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى اريۋنا نامسراي ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. سپيكەرلەر, سونداي-اق, ينۆەستورلارعا ارنالعان قولايلى جاعداي, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس, بيزنەستى دامىتۋ, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرەتىنىن اتاپ كورسەتتى. وسى كۇنى تۇستەن كەيىن وتكەن باسقوسۋلاردىڭ ءبىرى جاھاندىق اقپارات تاقىرىبىنا ارنالدى. وعان ء«ال-جازيرا ينتەرنەشنل» تەلەارناسىنىڭ (قاتار) جۇرگىزۋشىسى دجەين داتتون مودەراتورلىق جاسادى. بۇل باسقوسۋدا سپيكەر رەتىندە قازاقستاننىڭ اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ, «Trafalgar strategyies» كومپانياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى دجايلس كەنينگام ( ۇلىبريتانيا), «Newseum» جۋرناليستيكا جانە جاڭالىقتار مۋزەيى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى شەلبي كوففي ءىىى (اقش), قوعامدىق كابەلدىك تەلەۆيزيانىڭ پرەزيدەنتى كەترين كانو (كانادا) جانە «Cries from Sirya» دەرەكتى ءفيلمىنىڭ پروديۋسەرى شاھيدا تولەگەنوۆا ( ۇلىبريتانيا) تورگە شىقتى. ءبىرىنشى كەزەكتە ءسوز العان داۋرەن اباەۆ الەمدە كەڭ اۋقىمدا وزگەرىستەر بولىپ جاتقانىنا توقتالا كەلىپ, بۇگىنگى تاڭداعى اقپارات كەڭىستىگىندە ورىن الىپ وتىرعان كۇردەلى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ءسوز قوزعادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اقپاراتتىڭ كوپتىگى ادام ومىرىنە قاتتى اسەر ەتىپ وتىر. شىنى كەرەك, بۇل – وزىندىك قاۋىپ-قاتەر تۋعىزباي قويمايدى. اقپاراتتىڭ كوپتىگى سونشا, ادامدار ونى پايدالانىپ ۇلگەرمەي جاتىر. ءبىر مينۋتتىڭ ىشىندە WhatsApp ارقىلى 20 ملن حابارلاما تاراتىلادى, دەدى د.اباەۆ. ال شەلبي كوففي ءىىى پەن كەترين كانو جانە دجايلس كەنينگام ينتەرنەتتىڭ پايدا بولۋى اقپارات سالاسىندا رەۆوليۋتسيا جاساعانىن, جالعان اقپاراتتاردىڭ پايدا بولۋىنا الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دامۋى قارقىن بەرگەنىن ءسوز ەتتى. ارينە, بۇل − اقيقاتقا قاتەر توندىرەتىن ماسەلە. بۇل تۇرعىدا ساياسات پەن جالعان اقپاراتتىڭ بايلانىسى تۋرالى ايتا كەتۋ كەرەك. اقپاراتتىڭ راس-وتىرىگىنىڭ انىقتالماۋىنان ەڭ الدىمەن اتقارۋشى بيلىك كوپ زارداپ شەگەتىنىن ەسكەرسەك, جالعان اقپاراتتىڭ تاراماۋىنا مەملەكەتتىك بيلىك مۇددەلى بولۋى ءتيىس, دەدى شەشەندەر. شاھيدا تولەگەنوۆا اقپارات سالاسىنداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى قوزعاي كەلىپ, جۋرناليستەر قاندايدا ءبىر جاعداي جونىندە اقپارات تاراتقاندا شىندىققا جۇگىنىپ, جالعاندىققا بوي الدىرماۋى, بۇرا تارتپاۋى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جالپى, فورۋمنىڭ بۇل بولىگىندە اقپارات كەڭىستىگىندەگى قاجەتسىز, بۇرمالانعان, تەكسەرىلمەگەن دەرەكتەردىڭ زاردابى, الەۋمەتتىك جەلىلەر الدىڭعى ورىنعا شىققانى سالدارىنان اقپاراتتىق شابۋىلدان قورعانۋدىڭ قيىنداپ بارا جاتقانى, قىلمىسكەرلەردىڭ ونى قارۋ رەتىندە پايدالانىپ, وزدەرىنىڭ ماقساتتارىنا جەتۋ ءۇشىن قولدانۋى جانە باسقا دا تۇيتكىلدەر كەڭىنەن ءسوز بولدى. مەديا-فورۋم اياسىندا «سامۇرىق-قازىنا» اق الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى قورلاردىڭ كورسەتكىشتەرىنە سايكەس كەلەتىن تيىمدىلىكتى كوتەرۋ بويىنشا قانداي شارالار اتقارىپ جاتقانى جونىندە ءباسپاسوز ءماسليحاتى ۇيىمداستىرىلدى. وعان سپيكەر رەتىندە «سامۇرىق-قازىنا» اق ستراتەگيا جانە اكتيۆتەر قورجىنىن باسقارۋ جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى بالجيت گرەۆال, وسى قوردىڭ قۇقىقتىق سۇيەمەلدەۋ جانە تاۋەكەلدەر جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى عاني بيتەنوۆ پەن حالىقارالىق تاۋەلسىز قورلار فورۋمىنىڭ (IFSWF) ستراتەگيا جانە كوممۋنيكاتسيالار جونىندەگى ديرەكتورى ۆيكتوريا بارباري قاتىستى. ايتا كەتەيىك, حالىقارالىق تاۋەلسىز ءال-اۋقات قورلارىنىڭ فورۋمى – جالپى قۇنى 3,5 ترلن اقش دوللارى بولاتىن اكتيۆتەردى باسقاراتىن 31 ەلدىڭ 32 قورى ەنەتىن ۇيىم. ال «سامۇرىق-قازىنا» اق بيىلعى جىلدىڭ 5-7 قىركۇيەك كۇندەرى ۇيىمنىڭ جىل سايىنعى وتىرىسىن استانادا ۇيىمداستىرادى دەپ جوسپارلانۋدا. الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن باق سالاسىنىڭ ماماندارى ءۇشىن XIV ەۋرازيالىق مەديا-فورۋم تاماشا تاجىريبە الماسۋ الاڭىنا اينالدى. اسىرەسە, ءسات سايىن مىڭ قۇبىلاتىن الەمدىك ساياساتقا اقپارات قۇرالدارىنىڭ قوسىپ جاتقان ۇلەسى مەن تيگىزىپ جاتقان اسەرى, ىقپالى جايىندا پىكىر الماسۋ تارتىستى ءوتتى. «باق مەملەكەتتىڭ بەت-بەينەسىنە قالاي اسەر ەتەدى» تاقىرىبىمەن باق وكىلدەرىنە ءدارىس وقىعان ۇلىبريتانياداعى BBC World تەلەارناسىنىڭ تمد ەلدەرىندەگى وكىلدىك باسشىسى سەرگەي ستانوۆكين قالامدى سەرىك ەتكەن ارىپتەستەرىنىڭ الدىندا ءسوز سويلەپ, ءوز تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. مەديا-فورۋم شەڭبەرىندە سينگاپۋرداعى لي كۋان يۋ اتىنداعى مەكتەپتىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى پاراگ حاننانىڭ «كوننەكتوگرافيا. مەگاقالالار الەم كارتاسىن قالاي وزگەرتۋدە؟» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. كىتاپتى اۆتورلىق قولتاڭبامەن جۇرتشىلىققا سىيعا تارتۋ شاراسى كونگرەسس-ورتالىقتىڭ فويەسىندە ۇيىمداستىرىلدى. الەمدىك ساياسات ساحناسىنىڭ سان قۇبىلۋى مەن مەگاقالالاردىڭ دامۋ پروتسەسى جانە ادامزات بالاسىنىڭ وركەنيەتكە قۇلاش ۇرۋ قارقىنىن قۇلشىنا زەرتتەپ, زەردەلەپ جۇرگەن ءۇندى ازاماتى سياسى كەپپەگەن سۋ جاڭا كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن جاس قالا بولسا دا, اتاعى الىسقا كەتكەن استانا شاھارىندا جاساۋدى ءجون ساناپتى. شارا اياسىندا فورۋم قاتىسۋشىلارى مەگاقالالاردىڭ الەمدىك ساياسات ساحناسىنا اسەرى مەن ولاردى زاماناۋي اعىمعا ساي دامۋعا جەتەلەيتىن اتالعان كىتاپتى زور قىزىعۋشىلىقپەن قابىل الىپ جاتتى. ويتكەنى, اعىلشىن تىلىندە ۇلىبريتانيادا باسىلىپ شىققان بۇل ادىستەمەلىك قۇرال قالالار ارقىلى الەمنىڭ وسى كۇنگى باعىت-باعدارىن باعامدايدى. مىنە, ايتۋلى جيىننىڭ ءبىرىنشى كۇنى وسىنداي شارالارمەن ەستە قالدى. استانادا ۇيىمداستىرىلعان وسىناۋ شارانىڭ سوڭعى كۇنى دە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. بۇل كۇنى ەڭ الدىمەن «سيريا داعدارىسى: سوعىس ءورتى سونە مە؟» تاقىرىبى تالقىعا ءتۇستى. ساياسي پروتسەستەردە جانجالعا جول بەرمەۋ نەمەسە ونىڭ الدىن الۋدى مەڭزەيتىن باعىتتاردى ءسوز ەتكەن وتىرىسقا «Russia Today» تەلەارناسىنىڭ جۇرگىزۋشىسى سوفيكو شەۆاردنادزە (رەسەي) جەتەكشىلىك ەتتى. ال سپيكەرلەر رەتىندە مىنبەردەن ءسوز العانداردىڭ قاتارىندا تۇركيانىڭ 11-ءشى پرەزيدەنتى ابدوللا گۇل, قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ, تاياۋ شىعىس ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كايحان بارزەگار (يران), «Cries from Syria» ءفيلمىنىڭ پروديۋسەرى شاھيدا تولەگەنوۆا ( ۇلىبريتانيا), سيريا ازات ارمياسى ۇيىمىنىڭ ساياسي وكىلى ءسالىم حۋدايفا مەن سيريالىق جۋرناليست-رەپورتەر الاا يبرايم قاتىستى. تالقىلاۋدا ءسوز العانداردىڭ بارلىعى دا تەرروريزممەن كۇرەستە بىرىگۋ مەن سيرياداعى سوعىستى توقتاتۋ جايىن قوزعادى. بۇل الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ بارلىق كەزدەسۋىندە دەرلىك كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلە ەكەنى بەلگىلى. الايدا, ءتۇيىندى تارقاتۋ قازىرگى كەزدە تاراپتاردىڭ قولىنان كەلمەي تۇر. ايتسە دە, وسى پروتسەسكە ءىرى دەرجاۆالاردىڭ تارتىلعانىنا قاراپ, ونىڭ كەلەشەگىنەن ءۇمىت كۇتۋگە بولاتىنداي-اق. ال ولار وسى كۇنى ءوزارا كەلىسىمگە تاراپتاردىڭ ءوز مۇددەسىن كوكسەيتىن ساياسي كۇشتەرى حالىقارالىق قاتەرمەن كۇرەستە ءوزارا مامىلەگە كەلە الماي وتىر دەپ تۇسىندىرىلۋدە. جالپى, شيەلەنىستى ساياسي جولمەن رەتتەۋ سيرياداعى سوعىستى توقتاتۋعا مۇمكىندىك بەرەر ەدى. دەسەك تە, ەۋروپا, اقش جانە رەسەيدىڭ ۇستانىمدارى مەن سىرتقى ساياسات باعىتىنداعى قايشىلىقتار ۇلكەن كەدەرگى بولىپ تۇر. «استانا پروتسەسى» – شيەلەنىستى شەشۋ جولىنداعى تابىستى باستاما. سيرياداعى لاڭكەستىكتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋعا بولا ما؟ سوعىستىڭ زاردابى قانداي؟ وسى تاقىلەتتەس تۇيىندەردىڭ تىگىسىن جاتقىزىپ, تاراتىپ ايتىپ بەرگەن ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ ءا دەگەندە سيرياداعى سوعىستى توقتاتۋدا قازاقستاننىڭ ۇستانىمى بايىپتى ءارى ناقتى ەكەندىگىن كولدەنەڭ تارتتى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن استانادا سيريا ماسەلەسىنە قاتىستى سەريالى كەلىسسوزدەر كەزەڭى وتكەنىن الەمدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بارىنشا كوسىلىپ جازىپ جاتتى. ورىندالعان شارۋالار دا ناتيجەسىز ەمەس. ونىڭ ۇستىنە, قازاقستاننىڭ مۇنداي ارەكەتى جوعارى دارەجەلى حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ەقىۇ جانە بۇۇ تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, جاقسى باعالاندى. وسى باعىتتاعى ۇستانىمدارىمىز بولاشاقتا دا ەش وزگەرمەيدى ءارى جۇمىستارىمىز ودان ءارى ءوز جالعاسىن تاباتىن بولادى, دەدى ق.ءابدىراحمانوۆ. نەگىزگى وتىرىس ءوز مارەسىنە جەتكەننەن كەيىن جۋرناليستەردىڭ سان ساۋالىنا جاۋاپ بەرگەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سيريا ماسەلەسىن شەشۋ جولىندا قازاقستان ەشكىمنىڭ ىقپالىنا تۇسپەيتىندىگىن باسا ايتتى. سونىڭ ءبىرى – سوڭعى كۇندەرى قوعام اراسىندا قىزۋ تالقىلانعان قازاقستان مەن قىرعىزستان اسكەرىن سيريا جەرىنە اتتاندىرۋعا قاتىستى رەسمي تۇسىنىك بەرۋى بولدى. «استانا پروتسەسىنىڭ» ءوزى ەلىمىزدىڭ ورتاق ىسكە قوسقان ۇلكەن ۇلەسى بولىپ سانالادى. ال قاقتىعىس ايماقتارىنا اسكەر جىبەرۋ ماسەلەسى تەك بۇۇ دەڭگەيىندە عانا قارالۋى شارت. سيريا داعدارىسىن رەتتەۋ جولىندا قازاقستان دا, قىرعىزستان دا ەشكىمنىڭ ىقپالىنا تۇسپەيدى. ايرىقشا اتاپ وتەتىن ءبىر ماسەلە − بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە قاراستىرىلعان جاعدايدا عانا قازاقستان ءوزىنىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرىن قاقتىعىس ايماقتارىنا جىبەرە الادى. ول ءۇشىن بۇۇ-نىڭ رەسمي قارارى مەن مانداتى بەرىلۋى شارت. سوندا عانا قازاقستان دا, باسقا دا مەملەكەتتەر بىتىمگەرلىك كۇشتەرىن ءتيىستى جەرگە جىبەرە الادى, دەدى مينيستر. وسىلايشا ق.ءابدىراحمانوۆ باق-تاردا جاريالانعان قاۋەسەتكە قاتىستى رەسمي تۇردە ءۇن قاتتى. ءوز كەزەكتەرىندە XIV ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمىنىڭ قۇرمەتتى قوناعى ءارى بەلسەندى قاتىسۋشىسى ابدوللا گۇل, كايحان بارزەگار, شاھيدا تولەگەنوۆا, ءسالىم حۋدايفا مەن الاا يبرايم سىندى سپيكەرلەر دە اتالعان تاقىرىپ بويىنشا ءوز وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. بۇل كۇنگى وتىرىستىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى اڭگىمە «كاپيتال, ەڭبەك, زەردە – ەرتەڭگى كۇننىڭ ءۇش تۇعىرى» دەگەن تاقىرىپتا ءوربىدى. رەسەيدەگى پلەحانوۆ اتىنداعى رەۋ پروفەسسورى ماريا ۆالوۆايا مەن اقش ازاماتى, حالىقارالىق باسقارۋ جانە دامۋ ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتى دون بونكەر مەن «Dialogue for Europe» ۇيىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى ديرەكتورى, بولگاريالىق سپيكەر ەلي حادجيەۆا «ۇشتىك قۇرامدا» پىكىر الماسىپ, قوعامنىڭ زاماناۋي اعىمعا ساي ينتەگراتسيالانۋ ۇدەرىسىن تالقىلادى. فورۋمنىڭ سوڭعى ەكى ءماجىلىسى «تسيفرلىق رەۆوليۋتسيا» جانە «قولايلى تىرشىلىك» تاقىرىپتارىنا ارنالدى. اتالعان تاقىرىپتاردى تالقىلاۋ بارىسىندا «تسيفرلىق رەفورما» تۇجىرىمداماسى جانە قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسى, «بلوكچەين» تەحنولوگياسىنىڭ مۇمكىندىكتەرى, جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ تيىمدىلىگى, قازىرگى زامانعى ادامزاتتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن رۋحاني قۇندىلىقتار, اعا بۋىن مەن وسكەلەڭ ۇرپاق اراسىنداعى ساباقتاستىق ماسەلەلەرى كەڭىنەن ءسوز بولدى. اتالعان باعىتتار بويىنشا CNN تەلەكومپانياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى گرەگ بەيچمان ( ۇلىبريتانيا), گەوفيزيك, «ConsenSys» كومپانياسىنىڭ كونسالتينگتىك ديرەكتورى تايلەر سميت (اقش), زەرتتەۋشى, بلوكچەين مامانى برەتت سكوتت ( ۇلىبريتانيا), «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت» زەرتتەۋشىسى ارتۋر ساۋداباەۆ (قازاقستان), «Nudge Digital» كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ليۋك ايكمان ( ۇلىبريتانيا), «WiSeKey» كومپانياسى PKI-تۇعىرناماسىنىڭ جەتەكشىسى پەدرو فۋەنتەس (شۆەيتساريا), «DECENT Foundation» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ماتەي ميحالكو (شۆەيتساريا), قوعامدىق كابەلدىك تەلەۆيزيانىڭ پرەزيدەنتى كەترين كانو (كانادا), فۋتۋرولوگ, جازۋشى, «The Futures Agency» باسشىسى گەرد لەونارد (شۆەيتساريا), «Financial Timەs» باسىلىمىنىڭ ارنايى وكىلى دەۆيد ەپلفيلد (اقش-فرانتسيا), ساياساتكەر, پۋبليتسيست يرينا حاكامادا (رەسەي) جانە كورولدىك گەوگرافيالىق قاۋىمداستىق مۇشەسى ياتسەك پالكەۆيچ (پولشا) ءسوز سويلەدى. القالى جيىندى داريعا نازارباەۆا قورىتتى. ءوزىنىڭ سوزىندە ول بارلىق قاتىسۋشىلارعا العىسىن جەتكىزە كەلىپ, الەمدى تولعاندىرعان وتكىر ماسەلەلەر, شەشىمىن كۇتكەن تۇيتكىلدى جاعداياتتار تالقىلانعان كەلەلى جيىن بارىسىندا الەمنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, ادامزاتتىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي قاتىستى كوپتەگەن تۇششىمدى پىكىرلەر مەن ۇسىنىستار اشىق ايتىلعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ول الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياساتكەرلەر مەن جۋرناليستەر قاۋىمداستىعىنىڭ وسى فورۋمعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانىن, بۇل ءوز كەزەگىندە وسىناۋ ۇنقاتىسۋ الاڭىنىڭ بيىك بەدەلىن كورسەتەتىنىن جەتكىزدى.
«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» تىلشىلەر توبى
سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»