«سپورتيگتە» نەڭ بار ەدى, ق ۇلىنىم؟..»

جۋىردا استانانىڭ «قازانات» يپپودرومىندا «ەحرو-2017»-ءنىڭ قۇرمەتىنە ارقانى اسپان استىندا دۇبىرلەتكەن الامان بايگە بولدى. سول بايگەگە شاپقان ورەن جۇي­رىكتەردىڭ اتاۋلارىنا نازار اۋدارىپ كورەلىكشى. ولار – اقمولا وبلىسىنان كەلگەن م.مۇستافاەۆتىڭ «ەلۆۋد ۆەبى», الماتى وبلىسىنان كەلگەن ا.جۇ­مابەكوۆتىڭ «دو­رانى», جامبىل وبلىسىنان كەلگەن ە.جاپپاسوۆتىڭ «سپورتيگى», استانالىق ن.وراز­باەۆتىڭ «ما­جورى» جانە ت.ب. باس­قالاردا جۇمى­سىمىز جوق, قازاقتار ءوز اتتارى­نا قازاقشا اتاۋ بەرۋلەرىنە بولادى عوي. ءتىپتى, باسقا جەردەن سول «كليچ­كالارىمەن» ساتىپ العاننىڭ وزىندە قازاقىلاندىرۋعا بولماي ما؟  وسى بايگەدە «س ۇلىكقارا», «قىز­بەل», «جەلقانات» اتاۋلى جۇيرىك­تەر دە بولدى. قازاق اتاۋلىنىڭ ءبارى سول اتتاردىڭ تىلەكشىسىنە اينالىپ, ءتىپتى سول اتتاردىڭ ماڭدايىنان سي­پاعىسى كەلگەندەر دە بولعانى حاق. ويتكەنى, بۇلاردىڭ اتاۋلارى جانىمىزعا جاقىن, ءوزىمىزدىڭ قا­نىمىزعا سىڭگەن ءتول اتاۋلار. ال جوعارىداعى اتتاردىڭ ءتىل سىندىراتىن اتاۋلارى ەش قىزىقتىرمايدى. سونى يەلەرى بىلمەيدى ەمەس, بىلەدى عوي. بىراق سول... وزىنە يكەمدەۋدى ەمەس, وزگەگە يكەمدەلگىشتىكتى عانا بىلەتىن ەلىكتەگىش-سولىقتاعىشتىقتىڭ اسە­رى. مۇندايدى نە دەپ ايتۋدى دا بىلمەيسىڭ, الدە ءتۇپ دىڭگەگى ءالسىز اۋلەتتىڭ ۇرپاعى بولعاندىكى مە ەكەن؟ بۇل ءتىپتى ات يەلەرىنە عانا ەمەس, قازاقتىڭ كوبىنە قاتىستى.  ءبىز ورىستارمەن جاقىن ارالاساتىن اۋىلداردا تۋىپ-وستىك. اۋىلىمىزدا ورىستار بولماعانىمەن, كورشى سەلولاردان ولار ۇيىمىزگە ءجيى كەلىپ تۇراتىن. سوندايلارمەن سويلەسكەندە اجەلەرىمىز بەن اتالارىمىز ولارعا يكەمدەلۋدى بىلمەيتىن, ءتىپتى كەيبىر سوزدەردىڭ ورىسشاسىن بىلسە دە قازاقشا ايتىپ, ولاردى وزىنە يكەمدەپ, قازاقشا بىردەڭەلەر ايتىپ, انالاردى ءوزىنىڭ ىڭعايىنا وپ-وڭاي بۇرىپ, ىقتىرىپ وتىراتىن. ەكىنشى, ءۇشىنشى كەلگەندە سوندايلار «اپالاپ-اتالاپ» ءبىر زاتتى سۇراسا, بىردەڭە ايتقىسى كەلسە, قازاقشا سويلەۋگە تىرىسىپ جاتاتىن ەدى. شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ دوسى, ساياحاتشى, جازۋشى گريگوري پوتانين ءوز زامانىندا: ««كيرگيزسكي يازىك (قازاق ءتىلى دەگەنى – ج.س.) نە تولكو نە پرەنەبرەگاەتسيا, نو سچيتاەتسيا رازگوۆورنىم; كيرگيزسكيە وبىچاي تاكجە منوگيە ۋسۆوەنى: تاك, ناپريمەر, كازاكي وحوتنو پيۋت كۋمىس ي ەديات كونينۋ…وكولو كورياكوۆسكوي ستانيتسى پرويسحوديت ساموە سيلنوە ۆزايمودەيستۆيە رۋسسكوگو ي كيرگيزسكوگو دۋحا…» دەي كەلىپ, «…ا كازاكي زدەشنيە, ۆ سۆويۋ وچە­رەد, پودچينيايۋتسيا يح مودام ي ۆ دوماشنەي جيزني پرەدپوچيتايۋت كيرگيزسكي يازىك سۆوەمۋ…» دەپ جازعان (زامەتكي و سيبيرسكوم كازاچەم ۆويسكە»). سول زاماندا ءومىر سۇرگەن جازۋشى, وفيتسەر ف.ۋسوۆ تا: «…پوچتي ۆسە كازاكي گوركوي ي يرتىشسكوي ليني ۋپوترەبليايۋت ۆ رازگوۆورە ۆەسما چاستو كيرگيزسكي يازىك ي پەرەنيالي وت كيرگيز نەكوتورىە وبىچاي...» دەپ كورسەتەدى.  قولىنداعى مىلتىعىن شوشاڭ­داتىپ, قىلىشىن جالاڭداتىپ كەلگەن كازاكتاردى ءبىزدىڭ اتالارىمىز وزىنە قالاي بەيىمدەپ الدى ەكەن؟ ىعىنا جىعىلىپ, بەيىمدەلۋدىڭ ورنىنا, سالت-داستۇرىنە يكەمدەلۋدىڭ ورنىنا ولاردى وزىنە قاراتىپ, ءتىلىن بىلگىزىپ, ءداستۇرىن ءسىڭىرىپ جىبەرۋ سەبەبى نەدە؟  بىزدىڭشە, بۇل سول زامانداعى ادام­دارداعى تەكتىڭ مىقتىلىعى, دىڭگەكتىڭ بەرىك­تىگىنەن. ءبىزدىڭ اتا-اجەلەرىمىزدە دە سول بولدى. ايى­رىلىپ قالعان, جا­ڭانى جاتىرقاماي قابىلدايمىز دەپ ۇرىنىپ قالعان كەڭەس زامانىندا وسكەن بىزدەر عانا. بىزدەن كەيىنگىلەر دە باسقانىڭ ءبارىن قابىلداپ, ءوز قولىنداعى التىن­­نىڭ قادىرىن بىلمەي بارا جاتقان سياقتى. وزىنە يكەمدەۋدى ولار مۇل­دە ۇمىتىپ, تەك باسقاعا يكەم­دەلۋدى سالتقا ەنگىزگەن. مۇنداي سالت ءبىزدى جاقسىلىققا اپارمايتىنى ءسوزسىز. سونى بىلگەنىمىز ءجون. پرەزي­دەنتتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ تۋرالى باعدارلامالىق ماقالاسى دا وسى ءىستى ەسكەرىپ, ۇلتتىق كودتى جاڭ­عىرتۋدا كوڭىل اۋدارۋدى قالاي­تىنى انىق.  «قوبىلاندىدا نەڭ بار ەدى, ق ۇلى­نىم؟» دەپ ايتپاقشى, «سپورتيگكە» ەلىكتەگەندەر ۇلتتىق رۋحىمىزدىڭ ەڭسەسىن ءتۇسىرىپ جۇرگەنىن بىلە مە ەكەن؟!