ەسەنباي قۇليعا اقىن اپامىز عانا ەمەس, ابىز ءابىش كەكىلباي ۇلى دا يگى تىلەگىن ءبىلدىرىپتى. ونىڭ «جالعىز جيدە» اتتى ءان كىتابىنا العىسوز جازىپ: ء«ان – قازاق بالاسىنىڭ انا سۇتىمەن بىرگە ەمگەن ءنارى. ونىڭ قۇلاعىنىڭ ەڭ العاش ەستيتىنى – انا ءالديى مەن بەسىك جىرى.
ءان – سەزىمنىڭ ەڭ نازىك تەبىرەنىسى. ءان – سانانىڭ ەڭ نازىك كۇڭىرەنىسى. ءان – جۇرەكتىڭ ەڭ نازىك ءدۇرسىلى. ءان – دومبىرا ىشەگىنەن دە جىڭىشكە.
بىراق, بىلەكتەن دە قۋاتتى, جۇرەكتەن دە وتتى بولا الادى. مەنىڭ الدىما كەپ, تالدىرماش قارا تورى جىگىت ءان سالعاندا ويىما وسىنداي ۇزىك-ۇزىك سىرلار ورالدى. بۇل تىڭداپ وتىرعان اندەرىمنەن العان ەڭ العاشقى اسەرلەرىم. دەمەك ەسەنبايدىڭ ونەرىنىڭ ورەسى بيىك. بويىڭدى بالقىتىپ, ويىڭدى شالقىتادى. اسەرى زور. بالكىم, جاستايىمنان ەلجىرەتىپ كەلە جاتقان كەيبىر ەتەنە سەزىمدەرىمە ءدوپ تۇسكەندىگىنەن شىعار.
...ەندەشە, ونەرلى ءورىمتالدىڭ ساۋساعىنا ءسات, جۇرەگىنە شابىت تىلەيىك...», – دەپتى.
ەسەنباي اتىراۋ وبلىسىنىڭ قىزىلقوعا اۋدانى, ساعىز اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. سول جەردەگى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن. ءانشى-كومپوزيتور. اكەسى ىزتورە مەن اناسى قوڭىراۋ مال شارۋاسىنداعى قاراپايىم جاندار. بالالىق شاعى قىس قىستاۋدا, جاز جايلاۋدا, تابيعات اياسىندا وتەدى. ەسەنباي 15 جاسىنان باستاپ ءان جازا باستايدى. 2-سىنىپتا ەشكىمنىڭ كومەگىنسىز, ءوز ىنتاسىمەن گيتارانى, كەيىن كلاۆيشتى سينتەزاتور اسپابىن مەڭگەرەدى. اندەردى ارانجيروۆكا جاساۋدا, كوركەمدەپ, وڭدەۋدە ءوزىن ۇزدىكسىز دامىتادى. ساعىزداعى «شۇعىلا» مادەنيەت ۇيىندە ادىسكەر بولا ءجۇرىپ, «ناۋرىز» ەسترادالىق توبىندا ءان سالادى, بىرنەشە ءۇنتاسپاسى شىعادى.
«تاقىر جەرگە ءشوپ شىقپاس» دەگەندەي, ونەر دە ەكىنىڭ بىرىنە ەمەس, قوناتىن ادامىنا تاڭداپ قونادى.
– ءابىش اعامىزعا ساياسات پەن جازۋشىلىق قالاي ۇيلەسەدى دەگەن سىڭايدا سۇراق قويىلىپتى. سوندا ول كىسى جازۋشى اۋەلدەن ساياساتكەر بولىپ تۋادى دەگەن ەكەن. سول سياقتى ونەر مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتى قاتار الىپ ءجۇرۋدىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار... ءابىش اعامەن انالارىمىز تاراپىنان دا بولەلىك جاقىندىعىمىز تاعى بار. بايىمبەتتىڭ, بايپاقتىڭ قىزدارى. ەگەر مەندە تامشىداي تالانت بولسا, سول كىسىلەردىڭ سۇتىمەن جۇققان شىعار. اتا-بابالارىم دا جاي كىسىلەر ەمەس. قالىڭ ماڭعىستاۋدىڭ عانا ەمەس, الاشتىڭ قازانىنا اس سالعان قالنياز, جۇبان, زاكاريا, شام, تالپاقتاردىڭ ەسىمى كوپكە تانىس. كەشەگى رەپرەسسيا قۇربانى بولعان زاكاريا اتامىز اتى بەلگىلى جىراۋ-جىرشى ەدى. ارتىندا كەرەمەت جىرلارى قالعان. ىبىراي احۋننىڭ «التىندى وردا قونعان جەر» كىتابىندا
«اي ءمۇيىزدى قوشقارداي, قۋعانىن العان قۇبارلان, ادايدا بايلىق وتكەن جوق, قالنياز بەن جۇباننان», دەپ ولاردىڭ باي-باقۋاتتى بولعانىن جىر ەتەدى. 20 مىڭ جىلقى بىتكەن, جومارت بايلار بولىپتى. كوشىپ كەلە جاتقاندا شارۋا جاسايمىن دەگەنگە قارجى بەرىپ, قارايلاسىپ كەتەدى ەكەن. ولار تۋرالى كولەمدى ودا جىرلار ساتتىعۇلدىڭ, سۇگىردىڭ جىرلارىندا كەزدەسەدى,– دەپ اڭگىمەسىنىڭ شەتىن ءبىر قايىردى ەسەنباي قۇلي.
تالاپتى جاس كيەلى ماڭعىستاۋعا 1997 جىلى تابان تىرەيدى. سول جىلى «قاينار» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اقتاۋداعى فيليالىنا وقۋعا ءتۇسىپ, 2001 جىلى زاڭگەر-قۇقىقتانۋشى ماماندىعى بويىنشا ءبىتىردى. 2007 جىلى «جالعىز جيدە» اتتى ءان ديسكىسى مەن كىتابى ونەرسۇيەر قاۋىمعا جول تارتادى. ءوزىنىڭ شىعارمالارىنان تۇراتىن «ايقالقا» اتتى ەكى ديسكىلىك ءۇنتاسپاسى, 2014 جىلى قازاقتىڭ تۇڭعىش باردى ت.دوسىموۆتىڭ 21 ءانىن گيتارادا ورىنداعان ءۇنتاسپاسى جارىق كورەدى. ء«ان باسى», ء«ماجنۇن تال», «جالعىز جيدە», «ايقالقا», ت.ب. اندەرى ەلىمىزدىڭ ەسترادا انشىلەرى ۇلىقپان جولداسوۆ, اسقار جانە ءاسانالى كوشەروۆتەر, جولامان كوشكىنوۆ, تامارا اسار, اقىلبەك جەمەنەيدىڭ رەپەرتۋارىنان ورىن العان.
– ارينە, ونەر – الدىمەن قۇدايدىڭ سىيى. سوعان قوسا, مەن ونى ومىردەن ۇيرەندىم. ءوزىمدى جەتىلدىرۋگە ءابىش كەكىلباي ۇلى, فاريزا وڭعارسىنوۆا, وتەجان نۇرعاليەۆ, ەسەنعالي راۋشانوۆ, سابىر اداي, سۆەتقالي نۇرجاننىڭ شىعارمالارىنىڭ سەپتىگى كوپ ءتيدى,– دەيدى ءوزى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ون جىلدىعىنا وراي, قازاق راديوسى ۇيىمداستىرعان پاتريوتتىق اندەر بايقاۋىندا سابىر ادايدىڭ سوزىنە جازىلعان ء«ان باسى» انىمەن باس جۇلدەنى جۇلدە قورجىنىنا سالادى. بۇگىندە باس-اياعى 50-گە جۋىق ءان تۋدىرىپتى. ت.دوسىموۆتى ۇستاز ساناپ, اندەرىن گيتارادا جوعارى دەڭگەيدە ناسيحاتتاپ جۇرگەنى ءوز الدىنا ءبىر بولەك.
– تابىلدى دوسىموۆ اعام ۇيدە ءجيى قوناق بولاتىن. مەنى «ەسەنبايجان» دەپ ەركەلەتتى. كەلگەن سايىن جاڭا شىعارماسىن ءوز قولىمەن جازىپ بەرىپ, ۇيرەتىپ كەتەتىن. سول كىسىنىڭ كومەگى كوپ ءتيدى. سوندىقتان دا حالىق مەنى تابىلدى دوسىموۆتىڭ تىكەلەي شاكىرتى دەپ بىلەدى, – دەيدى ە.قۇلي.
ول – ورەلى ونەردىڭ يەسى. ءجۇرىس-تۇرىسىنان قاراپايىمدىلىق, جۇزىنەن سىپايىلىق ەسكەن جىگىت ءان سالعاندا بويىڭدى بالقىتىپ, ويىڭدى قياعا شالقىتادى. مۇنداي سەزىم قىلىن شەرتەتىن ونەر ومىرشەڭ بولارىنا سەنەمىز.
شاحيدا جۇمان