«قازاقستان رەسپۋبليكاسى ارداگەرلەر ۇيىمى» قوعامدىق بىرلەستىگى جامبىل وبلىستىق فيليالى كەڭەسىنىڭ ءبىر توپ ارداگەرلەرى مەنىڭ وڭىرگە ساپارىم كەزىندە وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدى تالاپ ەتتى.
تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا بيىل – 20 جىل. قۇدايعا شۇكىر, اتا-بابالارىمىزدىڭ بىزگە باعىشتاعان اق تىلەۋى ورىندالدى. ۇلتتىق مەملەكەت قۇردىق, ەندى قازاق ەلى كەمەلدىككە ەرەن ۇمتىلىسىمەن بەت الدى.
وسىناۋ اڭساعان ەركىندىككە جەتكىزگەن, كەشەگى سۇراپىل سوعىستا قان كەشكەن ارداگەرلەرىمىزدى لايىقتى دارىپتەپ, قۇرمەتتەپ ءجۇرمىز بە؟ كىم بولساڭ دا, مەيلى شارۋا, مەيلى اكىم, شوپان نەمەسە قولباسى, ۇلى ازامات نەمەسە قاراپايىم پەندە بولساڭ دا سانامىزدا, قانىمىزدا اسا بيىك قاسيەت – ۇلى بورىشتى سەزىنۋ بار ەمەس پە.
«دوسىڭنان دۇشپان كۇشتى. سۇيسە جالعان, سۇيمەسە ايانباعان. بۇل نە دەگەن زامانعا ءىسىم ءتۇستى», – دەپ اباي مۇڭايعانداي, ارداگەرلەرىمىزدىڭ ءىسى زامانىمىزعا ءتۇسىپ تۇر.
ەلگە بارعاندا «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ قابىلداۋ, وندا سوعىسقا قاتىسۋشىلاردى كوممۋنالدىق تولەمدەردەن بوساتۋ, قوعامدىق كولىكتە تەگىن ءجۇرۋ, تەگىن مەديتسينالىق ءجاردەم الۋ سياقتى سانداعان ماسەلەلەر تۋرالى سۇراقتار اسا كوپ قويىلادى. كەيدە نە دەپ جاۋاپ بەرەرىڭدى بىلمەي قينالاسىڭ. وسى زاڭ جوباسى بىزدە جاتقانىنا 3-4 جىل بولدى. 2010 جىلى 37 ملرد.تەڭگە يگەرىلمەي قالسا دا, ۇكىمەت قاراجات جوق دەپ وسى «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭعا قولبايلاۋ بولىپ وتىر.
جامبىل وبلىسى بويىنشا ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنىڭ سانى وسى جىلدارى ەكى ەسەگە ازايعان. 2008 جىلى 1214 سوعىس ارداگەرى بولسا, قازىرگى كۇنى 596 ادام قالعان. ونىڭ ىشىندە سوعىس مۇگەدەكتەرى 2008 جىلى 442 ادام بولسا, قازىرگى قالعانى 190 ادام عانا. بۇگىندە ولاردىڭ جاسى 80-ءنىڭ جۋان ورتاسىنان اسقان. كوبىسى وزدىگىنەن جۇرە المايدى. مەشىتكە, قاسيەتتى ورازا ايىندا اۋىزاشارعا جەتۋى قيىنداعان. جاقىندا تاراز قالاسىندا پاتەر كەزەگىندە 1298-ءشى بولىپ تۇرعان, كەزىندە وسى ماسەلە بويىنشا مەنىڭ اتىما ارىزدانعان سوعىس ارداگەرى پاتەرىنە قولى جەتپەي, بالاسىنىڭ قولىندا قايتىس بولدى. ءبىز ارداگەرلەرىمىزدى وسىلاي قۇرمەتتەيمىز بە؟ نە دەگەن شاراسىزبىز.
زەينەتاقى تولەمدەرى بويىنشا دا كەمشىلىكتەر ورىن الۋدا. زەينەتاقىنى ءۇزىلىسسىز ءتولەۋدى قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسىن شەشۋدىڭ بالاما جولى رەتىندە زەينەتاقى جۇيەسىنە رەفورما جۇرگىزۋ قولعا الىنعان-دى. مىنە, سودان بەرگى ون جىلدان اسا ۋاقىت ىشىندە قازاقستاندىق تاجىريبە ءوزىنىڭ كەمشىلىكتەرىن كورسەتىپ بەردى. بازالىق زەينەتاقىنىڭ ەنگىزىلىپ, سوڭعى جىلدارى ونىڭ تيىسىنشە كوبەيتىلۋىنىڭ ارقاسىندا عانا زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسى قايتا قارالدى, دەگەنمەن, 1998 جىلعا دەيىن جانە ودان بەرى دە زەينەتكەرلىككە شىققان زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسىن ەسەپتەۋدەگى جانە قايتا ەسەپتەۋدەگى الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك كوزگە شىققان سۇيەلدەي بادىرايىپ تۇر. وسىعان بايلانىستى ەسەپتەلگەن زەينەتاقىنىڭ سول كەزدە العان جالاقى مەن اتقارعان ەڭبەككە سايكەس ەمەستىگىنە قاتىستى رەنىشتەر كوپ ايتىلۋدا. رەنىش بىلدىرۋشىلەر 30 جىلدان 45 جىلعا دەيىن ەڭبەك ءوتىلى جانە زەينەتكەرلىككە شىققان كەزدە جوعارى جالاقىسى بولا تۇرىپ, بۇگىن نە سەبەپتى تومەنگى كولەمدە زەينەتاقى تاعايىندالعانىن تۇسىنبەيدى. بۇل تۋرالى ءماجىلىسمەندەر بىرنەشە مارتە ساۋال جولداپ, شاحتەرلەردىڭ زەينەتاقىسى مەن باسقاداي ءجاردەماقىسىنا بايلانىستى پروبلەمانى كوپ رەت كوتەرىپ, مۇعالىمدەردىڭ ءماسەلەسى, زەينەتاقىنىڭ ەسەپتەلۋىندەگى الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك ماسەلەسى بويىنشا قانشاما حات جولدادى.
40 جىل ەڭبەك ءوتىلى بولعانىمەن, 15700 تەڭگە زەينەتاقى تاعايىندالعان جامبىل وبلىسى, جامبىل اۋدانى, بەكتوبە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, زەينەتكەر ءتاجىحان سمايىلوۆتىڭ مۇڭىن مەن قازىرگى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گ.ابدىقالىقوۆاعا جەتكىزگەن ەدىم. بىراق مينيسترلىك ۇكىمەتتەن اسا الماي وتىر.
وسىعان قوسا, 2008 جىلى زەينەتاقىنىڭ شەكتى كولەمى دە 15 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن 25 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە كوتەرىلۋگە ءتيىس بولعان-دى. بىراق كەيبىرەۋلەرىنىڭ زەينەتاقىسى بۇگىنگى تالاپقا ساي بولماي شىعىپ, پرەزيدەنت قويعان مىندەتتى جۇزەگە اسىرعانمەن, ولار زەينەتاقىنىڭ ۋادە ەتكەن كولەمىن الا الماۋدا. ونىڭ ۇستىنە, زەينەتاقىنى ورتاشا جالاقى بويىنشا سالالىق نەگىزدە ەسەپتەۋ, ءتىپتى دە, ادىلەتتىلىك ەمەس. ياعني, مينيستر دە, قاعازبەن جۇمىس جاساپ وتىرعان ءجاي مامان دا بىردەي بولماق. زەينەتاقى مولشەرى وسكەن كەزدە, زەينەتاقىسى بولار-بولماس قانا كوتەرىلگەندەر وزدەرىنىڭ رەنىشتەرىن بىلدىرۋمەن كەلەدى. ادىستەمە قاشان ءوزگەرەدى؟ قىرىق جىل جۇمىس ءوتىلى بارلارعا ەڭبەگىنە قاراي زەينەتاقى قاشان تاعايىندالادى؟ بۇل سۇراقتارعا ءالى دە انىق جاۋاپ جوق.
وسىعان وراي, قازىر جۇرگىزىلىپ جاتقان ءال-اۋقاتى تومەندەر – مۇگەدەكتەردى, زەينەتكەرلەر مەن ارداگەرلەردى لايىقتى ءومىر ءسۇرۋ جاعدايلارىمەن جانە قارجىلىق تولەمدەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ساياساتى تۇبەگەيلى وزگەرتىلۋى ءتيىس. كەزىندە دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن كوتەرىلگەن «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ جوباسىن قايتادان قولعا الىپ, ونى اياقتاۋ كەرەك. وندا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىنە, اۋعان سوعىسىنا قاتىسقان جاۋىنگەرلەرگە, چەرنوبىل, تىل ارداگەرلەرىنە, 1939-1945 جىلدار ارالىعىندا تۋعان زەينەتاقى الۋشىلارعا ارنالعان ارنايى جاردەماقىلار مەن زەينەتاقىلار قايتادان قارالۋى قاجەت دەپ سانايمىن.
ءسويتىپ, ۇكىمەت ارداگەرلەر ماسەلەسىن وڭ شەشكەن جاعدايدا, جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان الەۋمەتتىك ساياساتتاعى ناتيجەلى جۇمىستى جالعاستىرۋمەن قاتار, قوعام الدىندا زور ءمارتەبەگە يە بولىپ, ەلىمىزدىڭ تاريحىنان لايىقتى ورنىن الار ەدى. ۇكىمەت دەپۋتاتتارمەن 4 جىل بىرلەسە جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتىندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋدە ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە جەتكەنى ەش كۇمان تۋعىزبايدى. ال ەگەر «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان جاعدايدا ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىنا باعا جەتپەس ەدى.
امانگەلدى مومىشەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.