قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ورالباي ابدىكارىموۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن «نۇر وتان» حدپ جانىنداعى جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ وتىرىسى بولىپ, وندا سوت ادىلدىگىنە ازاماتتاردىڭ جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قولجەتىمدىگىن ىسكە اسىرۋداعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق قىزمەتتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مونيتورينگ قورىتىندىسى قارالدى.
مونيتورينگ قورىتىندىسى ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن جانە ءمۇددەلەرىن قورعاۋ بويىنشا سوت ءادىلدىگىنە قولجەتىمدىگى تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭنامالارى تالاپتارىنىڭ ساقتالىپ وتىرعانىن كورسەتتى. سونىمەن قاتار, مونيتورينگ جۇرگىزۋ بارىسىندا ۇيىمداستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق كەمشىلىكتەر مەن ولقىلىقتار بارلىعى انىقتالىپ, ولاردى جويۋدىڭ ناتيجەسىندە سوت پراكتيكاسىنا جانە سوت ادىلدىگىنە حالىقتىڭ قولجەتىمدىگىن ۇيىمداستىرۋ جاقسارا تۇسەدى دەگەن ويلار ايتىلدى.
مىسالى, سوت مەكەمەلەرىندە ءىستىڭ تىڭدالۋ كۇنى تۋرالى حابار بەرۋ جۇيەسى دۇرىس جەتىلدىرىلمەگەن, سونىڭ سالدارىنان سوت وتىرىسى بارىسىندا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلىپ, ول ادىلەتسىز شەشىمدى قابىلداۋعا اكەپ سوقتىرادى. بىلىكتى زاڭدى كومەك الۋ ءۇشىن ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىكتەرى تولىق ىسكە اسىرىلمايدى. ناقتى ىستەر بويىنشا شەشىم قابىلداۋ كەزىندە سوتتاردىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ سوت توراعالارى مەن جوعارى تۇرعان ينستانتسيالاردىڭ تاراپىنان بولاتىن اكىمشىلىك قىسىم سۋديالاردىڭ تولىق تاۋەلسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرە المايدى. اپەللياتسيالىق ينستانتسيالار قىزمەتى فورمالدى پروتسەدۋراعا اينالىپ كەتكەن. جوعارعى سوتتىڭ ۆەب-سايتىنا سوت اكتىلەرىن ىرىكتەپ جاريا ەتۋ ازاماتتاردىڭ اقپاراتتى الۋ قۇقىقتارىنا شەك قويادى, دەدى وتىرىسقا قاتىسۋشىلار.
كوميسسيا توراعاسى ورالباي ابدىكارىموۆ ءوز سوزىندە: «زاڭ سۋديالاردىڭ جۇمىسىنا قول سۇعۋعا شەكتەۋ قويدى. الايدا, سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگى وزىنەن جوعارى تۇرعان سوت توراعالارىنا كەلگەندە اقساپ جاتادى, ءىس بويىنشا قانداي كوزقاراس بولۋى جونىنەن سوت توراعالارىمەن جانە اپەللياتسيالىق, كاسساتسيالىق ينستانتسيالارمەن «اقىلداسۋ» ورنىعىپ قالعانىن بىلسەك تە, ول تۋرالى اشىق ايتىلمايتىنى وكىنىشتى. شىندىعىندا سۋديالارعا وزىنەن جوعارىداعىلاردان قىسىم بارلىعىن جاسىرماۋعا ءتيىسپىز. بۇل زاڭداعى سوت توراعالارى ءىستىڭ ساپالى ءجۇرگىزىلۋىنە جانە قىزمەتتىك مىندەتتەردى دۇرىس اتقارۋىن قاداعالاۋى ءتيىس دەگەننەن شىققان ولقىلىق», –دەپ اتاپ ءوتتى. مۇنان كەيىن ورالباي ابدىكارىم ۇلى سوتتاعى جەمقورلىقتىڭ حالىقتىڭ زاڭ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمىنە وتە كەرى اسەرى بارلىعىن ايتتى. ماسەلەن, 2009-2010 جىلدارى سۋديالاردىڭ ءۇستىنەن جەمقورلىق بويىنشا 11 ءىس قوزعالعان, جوعارعى سوتتىڭ 6 سۋدياسى لاۋازىمىنان بوساتىلىپ, ەكەۋىنە قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ال بۇگىنگى مونيتوريگ قورىتىندىسىندا ايتىلعان الەۋمەتتىك زەرتتەۋ رەسمي ستاتيستيكانىڭ سۋديالاردىڭ جەمقورلىعىن ناقتى كورسەتپەيتىندىگىن انىقتاۋى دا ءبىزدى الاڭداتۋى ءتيىس دەگەن. سۇراۋ سالىنعان 1400 ازاماتتىڭ جارتىسىنان كوبى سۋديالاردىڭ جەمقورلىقتارىمەن ءوز باستارىنىڭ كەزىككەندىكتەرىن ايتقان. اسىرەسە, سوتتارداعى جەمقورلىق اۋداندىق, اۋدانارالىق سوت كورپۋستارىندا ءجيى كەزدەسەتىنىن مونيتورينگ انىقتاپ وتىر.
وتىرىس بارىسىندا اپەللياتسيالىق شاعىمداردىڭ ءبىر كۇندە 30-60-قا دەيىن قارالاتىنى دا ءسوز بولدى. ەگەر سوت ىسىندە ۇكىم شىعارعان سۋديا ونى بىرنەشە اي جۇزىندە سارالاپ بارىپ شەشىم شىعارسا, اپەللياتسيالىق سۋديا 10 مينۋت ىشىندە شەشىم قابىلدايدى. سول سەبەپتى اپەللياتسيا مەحانيزمىن دۇرىستاپ قاراۋ قاجەت دەگەن پىكىر ايتىلدى.
جەمقورلىقپەن كۇرەس ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەس وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتىنە, جوعارعى سوت كەڭەسىنە, جوعارعى سوتقا جانە تومەنگى تۇرعان سوتتارعا, ادىلەت مينيسترلىگىنە, باس پروكۋراتۋرعا جانە پارلامەنت ماجىلىسىندەگى پارتيا فراكتسياسىنا ازاماتتاردىڭ, قوعامنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ قۇقىقتارىن, ەركىندىكتەرىن جانە زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ سوت ادىلدىگىنە قولجەتىمدىلىكتىڭ ۇيىمداستىرۋ-قۇقىقتىق كەدەرگىلەرىن جويۋ بويىنشا شارالار قولدانۋعا ۇسىنىس جاسالدى.
وتىرىس بارىسىندا پارتيانىڭ جەمقورلىققا قارسى مەديا-ورتالىعىنىڭ جۋرناليستىك تەرگەۋ ناتيجەلەرى كورسەتىلدى.
انار تولەۋحانقىزى.